Aethelbald (Æthelbald, †757) — król Mercji i „król Anglorum”
Aethelbald (†757) — król Mercji, który odrodził jej potęgę i przyjął tytuł «król Anglorum»; postać kontrowersyjna, konfliktowa wobec Kościoła.
Aethelbald (pisany także jako Æthelbald) († 757) był mercjańskim szlachcicem, który został królem Mercji i rządził od około 716 do 757 r. Przywrócił Mercji pozycję dominującą w Anglii, jakiej nie widziano od czasów Pendy i Wulfhere. Ze względu na swój autorytet i używanie tytułu "król gens Anglorum" przyczynił się do utrwalenia określenia „Anglikowie” jako wspólnej nazwy ludów anglosaskich (Angles, Saxons, Jutes). Aethelbald deklarował się jako chrześcijanin, ale był krytykowany przez część duchowieństwa za prowadzenie skandalicznego i moralnie wątpliwego trybu życia.
Pochodzenie i przejęcie władzy
Pochodził z mercjańskiej elity; po śmierci króla Ceolreda (716) Æthelbald powrócił do Mercji i objął tron, konsolidując władzę nad regionem. W toku swojej panowania rozciągnął wpływy Mercji na znaczną część południowej i środkowej Anglii, uzyskując zwierzchność nad sąsiednimi królestwami lub narzucając im sojusze i trybut.
Panowanie i polityka
Pod rządami Aethelbalda Mercja stała się ważnym ośrodkiem politycznym. Jego zwierzchnictwo obejmowało między innymi tereny dzisiejszych hrabstw Midlands i części południa Anglii. Władca dążył do umocnienia autorytetu królewskiego, kontrolował drogi handlowe i wpływy lokalnych elit, a także dbał o obronność państwa. Jego tytuł w dokumentach i inskrypcjach – "król gens Anglorum" – podkreślał ambicje jednoczenia lub przewodzenia ludom anglosaskim.
Relacje z Kościołem
Choć Aethelbald oficjalnie był chrześcijaninem i utrzymywał kontakty z hierarchią kościelną, stosunki z duchowieństwem bywały napięte. Niektórzy kronikarze i listy kościelne zarzucały mu nadużycia — m.in. zbyt bliskie stosunki z kobietami związanymi z klasztorami oraz ingerencje w sprawy kościelne i majątek duchowny. Jednocześnie król występował jako protektor kościołów na terenie Mercji i uczestniczył w nadawaniu lub potwierdzaniu nadzień kościelnych, co pokazuje złożony charakter jego relacji z Kościołem: zarówno współpraca, jak i konflikty.
Śmierć i następstwo
Aethelbald zginął w 757 r. w okolicznościach wskazywanych przez kronikarzy jako zabójstwo. Po jego śmierci nastąpił krótki okres niepewności; wkrótce jednak władzę w Mercji przejął Offa, który umocnił ją jeszcze bardziej i stał się jednym z najsilniejszych królów anglosaskich końca VIII wieku.
Znaczenie historyczne
Aethelbald jest uważany za jednego z tych władców, którzy przyczynili się do wzrostu roli Mercji jako dominującego królestwa w okresie wczesnośredniowiecznej Anglii. Jego użycie tytułu nawiązywało do idei wspólnej tożsamości ludów anglosaskich i w pewnym stopniu wpłynęło na sposób, w jaki później postrzegano i nazywano mieszkańców Wysp Brytyjskich. Jednocześnie jego życie prywatne i konflikty z duchowieństwem pozostawiły skomplikowany obraz monarchy — skutecznego polityka, lecz krytykowanego z punktu widzenia norm religijnych i moralnych swojej epoki.
Karta Aethelbalda dla Cyneberht, 736.
Król Mercji
Aethelbald, syn Alweo i wnuk brata Pendy, Eowa. Jako ateusz i potencjalny konkurent do tronu, został zmuszony do opuszczenia Mercji przez swego kuzyna Ceolreda. Aethelbald znalazł schronienie u swego krewnego, (świętego) Guthlaca z Crowlandu. Święty Guthlac zmarł w 714 r., ale przepowiedział, że Aethelbald zostanie królem Mercji. Dwa lata później, po śmierci Ceolreda, Aethelbald został królem. Jednym z jego pierwszych działań było rozpoczęcie budowy opactwa Crowland, które obiecał wybudować dla Guthlaca, jeśli jego przepowiednia się spełni. Na początku swego panowania Aethelbald musiał zmierzyć się z dwoma silnymi królami na swych granicach. Ine z Wessexu i Wihtred z Kentu mieli wpływy w południowej Anglii. Aethelbald miał wpływy u innych południowych królów. Wihtred zmarł w 725 roku, a Ine abdykował z tronu w 726 roku. Poparł Athelhearda z Wessexu, by ten został królem w 726 roku.
Bretwalda
Aethelbald zaczął przejmować część Wessex. W 730 r. zdobył Berkshire. Trzy lata później odebrał Wessexowi Somerton. Aethelbald był w stanie podarować arcybiskupowi Canterbury klasztor Cookham w Berkshire (Wessex). W roku 731, gdy Beda kończył swoją Historię kościelną, Aethelbald był już władcą wszystkich angielskich królestw na południe od rzeki Humber. W 740 r. Aethelbald spalił York i zniszczył znaczną część Northumbrii. W tym samym roku zmarł Athelheard z Wessex, a jego miejsce na tronie zajął Cuthred. Cuthred dał do zrozumienia, że nie jest tak słabym władcą jak Athelheard i walczył z Aethelbaldem, który był jego władcą. W ciągu pierwszych trzech lat rządów Cuthred prowadził wojny z Mercją, ale nie odniósł większych korzyści. W 743 r. Cuthred przyłączył się do Aethelbalda w walce z Walijczykami. W 748 r. syn Cuthreda, Cynric, próbował obalić ojca i zginął podczas buntu. Według kroniki anglosaskiej, do buntu zachęcał Aethelbald. W 752 r. Cuthred próbował uwolnić się od króla Aethelbalda. Doprowadziło to do bitwy pod Burford, gdzie Cuthred walczył z Aethelbaldem. Bitwa zakończyła się ucieczką Aethelbalda z pola bitwy. Od tego czasu Cuthred utrzymał niezależność od Mercji do końca swego panowania.
Aethelbald i Kościół
Miał on wpływ na wybór trzech kolejnych arcybiskupów Canterbury (w Kent). Byli to Tatwine w 731 roku, Nothhelm w 734 roku i Cuthbert w 740 roku. Mercja była w tym czasie bardzo zamożnym królestwem, a sam Aethelbald był bardzo bogaty. Najwyraźniej wykorzystywał fundusze kościelne do własnych celów. Zmuszał mnichów do pracy przy swoich projektach budowlanych. Aethelbald nie tylko narzucał się zakonnicom, ale promował to samo niegodziwe zachowanie wśród mnichów. Święty Bonifacy skarżył się królowi Aethelbaldowi na jego złe postępowanie w liście datowanym na lata 746-747. Zwrócił uwagę, że Aethelbald nie pojął prawowitej żony ani nie przestrzegał czystości. Powiedział, że król zrujnował swoje dobre imię przed ludźmi. Wreszcie, że zbrodnie, które Aethelbald popełnił w klasztorach z mniszkami i dziewicami, podwoiły jego przewinienie. Ostrzegł króla, by zmienił swoje postępowanie, zanim spotka go straszna śmierć. Nie miało to żadnego wpływu na Aethelbalda. Zniecierpliwił się on na kościelnych i ingerował w ich przywileje. Dopiero w późniejszych latach wypracował sobie mniej arogancki sposób postępowania z Kościołem.
W 757 r. Aethelbald został zamordowany w nocy przez jednego z własnych ochroniarzy. Tron został tymczasowo przejęty przez Beornreda, dopóki Offa nie doszedł do władzy w tym samym roku, w którym zmarł Aethelbald. Aethelbald utrzymał władzę nad wszystkimi królestwami południowej Anglii dłużej niż jakakolwiek inna bretwalda. Udało mu się to częściowo dzięki sile; Aethelbald był świetnym wodzem wojennym. Po części udało mu się to dzięki ogromnemu bogactwu, które zawdzięczał daninom płaconym mu przez innych królów. Mógł sobie pozwolić na dużą siłę roboczą, jak i dużą armię. Próbował również wykorzystać wielkie bogactwo Kościoła na swoją korzyść. Ale dawał też Kościołowi dotacje na budowę klasztorów. Uczestniczył w wielkich soborach kościelnych, które nie odbyłyby się bez jego wsparcia. Był potężnym królem, ale mniej niż idealnym chrześcijaninem.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Aethelbald?
A: Aethelbald był szlachcicem, który został królem Mercji.
P: Co Aethelbald zrobił dla Mercji?
A: Aethelbald przywrócił Mercji pozycję władzy, jakiej nie widziano od czasów Pendy i Wulfhere.
P: Jakiego tytułu użył Aethelbald, że jego lud zaczął nazywać się Anglikami zamiast Sasami, Jutami czy Anglikami?
O: Aethelbald używał tytułu "król gens Anglorum" i jego lud zaczął nazywać się Anglikami, a nie Sasami, Jutami czy Anglikami.
P: Czy Aethelbald był zwolennikiem Kościoła?
O: Nie, Aethelbald nie był zwolennikiem Kościoła.
P: Za kogo podawał się Aethelbald?
A: Aethelbald twierdził, że jest chrześcijaninem.
P: Jak Aethelbald prowadził swój styl życia?
A: Aethelbald prowadził skandaliczny i niegodziwy tryb życia.
P: Jakie znaczenie miał tytuł Aethelbalda i to, że jego lud zaczął nazywać się Anglikami?
O: Tytuł Aethelbalda i jego lud, który zaczął nazywać się Anglikami, oznaczały powstanie i tożsamość zjednoczonego królestwa angielskiego.
Przeszukaj encyklopedię