Kałamarnica wampirza (Vampyroteuthis infernalis) — głębinowy głowonóg

Kałamarnica wampirza może dorastać do około 30 cm (1 stopy) długości całkowitej. Nie stanowi zagrożenia dla ludzi. Jego 15 cm (6 cali) galaretowate ciało waha się w kolorze od aksamitnego jet-czarnego do blado-czerwonego, w zależności od lokalizacji i warunków oświetlenia. Pajęczyna skóry łączy jego osiem ramion, z których każde wyłożone jest rzędami mięsistych kolców lub cirri. Wewnętrzna strona tego "płaszcza" jest czarna. Tylko dystalna połowa (najdalej od ciała) ramion posiada przyssawki. Jego przejrzyste, kuliste oczy - które wydają się czerwone lub niebieskie, również w zależności od oświetlenia - są proporcjonalnie największe w królestwie zwierząt i mają 2,5 cm (1 cal) średnicy.

Dojrzałe osobniki dorosłe posiadają parę płetw przypominających uszy. Płetwy te wystają z bocznych stron płaszcza. Służą one jako główny środek napędu (poruszania się) dorosłego osobnika: Mówi się, że Kałamarnice Wampiry "latają" w wodzie poprzez machanie płetwami. Ich potężne, przypominające dziób szczęki są białe jak kość słoniowa. Wewnątrz pajęczyny znajdują się dwa woreczki. Skrywają one wyczuwalne w dotyku włókna velar. Włókna są analogiczne do macek prawdziwej kałamarnicy, rozciągające się daleko poza ramiona, jednak są one inną parą ramion niż macki kałamarnicy. Zamiast tego, włókna są tą samą parą, która została utracona przez przodków ośmiornic.

Kałamarnica wampirza pokryta jest w całości organami wytwarzającymi światło, zwanymi fotoforami. Zwierzę ma dużą kontrolę nad tymi organami. Jest w stanie wytwarzać dezorientujące błyski światła trwające od ułamków sekundy do kilku minut. Intensywność i wielkość fotoforów może być również zmienna. Fotofory występują jako małe białe tarczki, większe i bardziej złożone są na końcach ramion i u nasady obu płetw. Nie ma ich na spodniej stronie ramion z kapturkiem. Dwa większe białe obszary na szczycie głowy początkowo również uważano za fotofory, ale okazało się, że są to fotoreceptory.

Chromatofory (narządy pigmentowe) wspólne dla większości głowonogów są słabo rozwinięte u Kałamarnicy Wampirzej. Oznacza to, że zwierzę nie jest w stanie zmieniać koloru skóry w tak dramatyczny sposób jak płytko żyjące głowonogi, ale taka sztuczka nie jest potrzebna na czarnych jak smoła głębokościach, w których żyje.

Kałamarnica wampirza jest ekstremalnym przykładem głowonoga głębinowego. Ludzie uważają, że żyje ona na afotycznych (pozbawionych światła) głębokościach od 600-900 metrów (2,000-3,000 stóp) lub więcej. W tym rejonie oceanu światowego znajduje się dyskretne siedlisko znane jako strefa minimum tlenowego (OMZ). W OMZ nasycenie tlenem jest zbyt niskie, aby utrzymać metabolizm tlenowy u większości organizmów wyższych. Mimo to, Kałamarnica Wampirza jest w stanie normalnie żyć w OMZ przy nasyceniu tlenem tak niskim jak 3%; coś, czego nie potrafi żaden inny głowonóg - i niewiele innych zwierząt.

Aby poradzić sobie z życiem w tym środowisku, kałamarnice wampiryczne wykształciły kilka radykalnych przystosowań. Spośród wszystkich głębinowych głowonogów ich tempo przemiany materii jest najniższe. Ich błękitna hemocyjanina wiąże i transportuje tlen najbardziej efektywnie, w czym pomagają im skrzela o szczególnie dużej powierzchni. Zwierzęta mają słabą muskulaturę, ale zachowują zwinność i pływalność przy niewielkim wysiłku dzięki wyrafinowanym statocystom (narządom balansującym, podobnym do ucha wewnętrznego człowieka) i bogatym w amon galaretowatym tkankom, ściśle odpowiadającym gęstości otaczającej je wody morskiej.

Na płytszym końcu zasięgu pionowego Kałamarnicy Wampirzej widok z dołu przypomina niebo o zmierzchu: Bardzo wrażliwe oczy mieszkańców głębokich wód są w stanie odróżnić sylwetki innych zwierząt poruszających się nad głową. Aby temu zapobiec, kałamarnica wampirza wytwarza własne niebieskawe światło (bioluminescencja) w strategii zwanej kontrluminacją: Światło to rozprasza sylwetkę zwierzęcia, skutecznie "maskując" jego obecność przed czujnymi oczami znajdującymi się poniżej. Jego własne duże oczy wykrywają nawet najsłabsze błyski. Para fotoreceptorów znajduje się na czubku głowy, być może alarmując zwierzę o ruchach powyżej.

Podobnie jak inne głębinowe głowonogi, Kałamarnice Wampiryczne nie posiadają worków z atramentem. W przypadku zagrożenia, zamiast atramentu, z końcówek ramion wyrzucana jest lepka chmura bioluminescencyjnego śluzu, zawierająca niezliczoną ilość kulek niebieskiego światła. Ta świecąca zapora, która może trwać prawie 10 minut, ma prawdopodobnie na celu oszołomienie niedoszłych drapieżników i umożliwienie Kałamarnicy Wampirycznej zniknięcie w ciemności bez konieczności dalekiego pływania. Pokaz ten jest wykonywany tylko wtedy, gdy zwierzę jest bardzo pobudzone.

Ich rozwój przebiega przez trzy formy: bardzo młode zwierzęta mają jedną parę płetw, forma pośrednia ma dwie pary, a forma dojrzała znów jedną. W miarę jak zwierzęta rosną i ich stosunek powierzchni do objętości spada, płetwy są zmieniane i pozycjonowane w celu zmaksymalizowania wydajności chodu. Podczas gdy młode napędzają się głównie za pomocą napędu odrzutowego, dojrzałe osobniki uważają, że trzepotanie płetwami jest najbardziej efektywnym sposobem. Ta unikalna ontogeneza spowodowała zamieszanie w przeszłości, z różnymi formami zidentyfikowanymi jako kilka gatunków w różnych rodzinach (Young 2002).

Kałamarnica wampirza prawdopodobnie rozmnaża się powoli za pomocą niewielkiej liczby dużych jaj. Wzrost jest powolny jak jedzenie nie jest obfite na głębokości, gdzie zwierzęta żyją. Rozległość ich siedliska i nieliczna populacja sprawiają, że spotkania prokreacyjne są przypadkowe. Samica może przechowywać hydraulicznie wszczepiony przez samca spermatofor (rodzaj stożkowatego, cylindrycznego pojemnika ze spermą) przez długi czas, zanim będzie gotowa do zapłodnienia swoich jaj. Kiedy już to zrobi, może potrzebować do 400 dni, zanim się wyklują. Samica nie będzie jeść do tego punktu kulminacyjnego i umiera wkrótce potem.

Pisklęta mają około 8 mm długości i są dobrze rozwiniętymi miniaturkami osobników dorosłych, z pewnymi różnicami. Ich ramiona nie są pokryte pajęczynami, oczy są mniejsze, a welonowe włókna nie są w pełni uformowane. Wylęgarnie są przezroczyste i przez nieznany okres czasu odżywiają się obficie wewnętrznym żółtkiem, zanim zaczną aktywnie żerować. Mniejsze zwierzęta występują w znacznie głębszych wodach, być może żywiąc się śniegiem morskim (opadającym detrytusem organicznym).

Znane dane behawioralne zostały uzyskane z przelotnych spotkań z ROV; zwierzęta są często uszkadzane podczas chwytania i przeżywają w akwariach nie więcej niż około dwóch miesięcy. Sztuczne środowisko utrudnia wiarygodną obserwację zachowań nieobronnych.

Kałamarnice wampirze, z długimi welarowymi włóknami, zostały zaobserwowane podczas dryfowania w głębokich, czarnych prądach oceanicznych. Jeśli włókna zetkną się z jakąś istotą, lub jeśli oddziałują na nie wibracje, zwierzęta reagują szybkimi akrobatycznymi ruchami. Są zdolne do pływania z prędkością równą dwóm długościom ciała na sekundę, z czasem przyspieszenia wynoszącym pięć sekund. Jednak ich słabe mięśnie znacznie ograniczają wytrzymałość.

W przeciwieństwie do swoich krewniaków żyjących na bardziej gościnnych głębokościach, głowonogi głębinowe nie mogą sobie pozwolić na wydatkowanie energii na przedłużający się lot. Biorąc pod uwagę ich niski poziom metabolizmu i małe zagęszczenie ofiar na takich głębokościach, Kałamarnice Wampiryczne muszą stosować innowacyjne taktyki unikania drapieżników, aby oszczędzać energię. Ich wspomniane wcześniej bioluminescencyjne "fajerwerki" połączone są z wijącymi się świecącymi ramionami, nieregularnymi ruchami i trajektoriami ucieczki. Te cechy utrudniają drapieżnikowi zajęcie miejsca w domu.

W reakcji zagrożenia zwanej "postawą dyniową" lub "postawą ananasową", Kałamarnica wampirza odwraca swoje pokryte peleryną ramiona z powrotem nad ciało, prezentując pozornie większą formę pokrytą przerażająco wyglądającymi, choć nieszkodliwymi kolcami (zwanymi cirri). Spód peleryny jest silnie pigmentowany, maskując większość fotoforów ciała. Świecące końcówki ramion są skupione daleko nad głową zwierzęcia, odwracając atak od krytycznych miejsc. Jeśli drapieżnik odgryzie końcówkę ramienia, kałamarnica wampirza potrafi ją zregenerować.

Kałamarnice wampirze padają ofiarą widłonogów, krewetek i knidarii. Niewiele więcej wiadomo na temat ich zwyczajów żywieniowych. Biorąc pod uwagę ich środowisko, są one mało prawdopodobne, aby być wybredny o żywności. Vampire Squid zostały znalezione wśród zawartości żołądka dużych ryb głębinowych, głęboko nurkujących wielorybów i płetwonogich, takich jak lwy morskie.

Vampyromorphida charakteryzują się posiadaniem fotoforów, osobliwego typu nieskalanego endoszkieletu zwanego "gladius", 8 pajęczych ramion i 2 włókien welarowych. Do niedawna znane tylko z gatunków współczesnych i niektórych szczątków kopalnych wstępnie przypisanych do tej grupy, partia kirysów z okresu środkowej jury sprzed ok. 165-164 mln lat (mya) znaleziona w La Voulte-sur-Rhône wykazała, że wyraźnie wampiromorficzne głowonogi istniały znacznie dłużej niż dotychczas sądzono. Zostały one opisane jako Vampyronassa rhodanica.

Domniemane wampiromorfidy z wapieniaSolnhofen (156-146 mya), Plesioteuthis prisca, Leptoteuthis gigas i Trachyteutis hastiformis, to duże gatunki, wykazujące cechy niespotykane u wampiromorfidów. Są one podobne do prawdziwych kałamarnic, Teuthida (Fischer & Riou 2002).