Płetwonogie (Pinnipedia) — budowa, ekologia i podział systematyczny

Podział i typowe przedstawiciele

Do płetwonogich zalicza się trzy rodziny: Odobenidae — reprezentowaną dzisiaj jedynie przez morsy (Odobenidae / morsy); Otariidae — obejmującą lwy morskie i foki uszate (czasem określane jako foki uchate) (Otariidae, lwy morskie, foki futerkowe); oraz Phocidae — foki właściwe, które nie mają zewnętrznych małżowin usznych (Phocidae). Każda z tych rodzin wykazuje inne adaptacje do środowiska wodnego i różni się zachowaniami społecznymi.

Cechy morfologiczne i adaptacje

Płetwonogie mają wydłużone, beczkowate ciało pokryte sierścią i grubą warstwą podskórnego tłuszczu — tzw. blubberu — który izoluje przed zimnem i stanowi rezerwę energetyczną podczas okresów ograniczonego dostępu do pożywienia (warstwa tłuszczu, blubber). Kończyny przekształcone są w płetwy; u grupy Otariidae przednie i tylne płetwy umożliwiają sprawne poruszanie się po lądzie, podczas gdy Phocidae poruszają się na brzegu bardziej „tocząc się”. Twarz jest często przypominająca „psią” budową z wibrysami (wąsami) służącymi do wykrywania zdobyczy (morfologia pyska). Płetwonogie potrafią wstrzymywać oddech i zamykać nozdrza pod wodą, co ułatwia zanurzanie (porównanie z waleniami).

Odżywianie i drapieżniki

W większości są to mięsożercy — pożywiają się rybami, kałamarnicami i innymi organizmami morskimi (mięsożerność, ryby, kałamarnice). W zależności od gatunku i rejonu łowieckiego stosują różne strategie: nurkowanie po pojedyncze ofiary lub grupowe polowania. Mają naturalnych wrogów; w niektórych rejonach ofiarami polowań padają m.in. niedźwiedzie polarne (niedźwiedzie polarne), rekiny (rekiny) i orki (wieloryby zabójcze).

Zachowanie, rozmnażanie i znaczenie ekologiczne

Płetwonogie często gromadzą się w dużych koloniach w okresie lęgowym; samice karmią młode mlekiem bogatym w tłuszcz przez skrócony okres, po czym młode zaczynają polować samodzielnie. Zachowania społeczne różnią się między rodzinami: u Otariidae występują silne struktury haremowe, natomiast Phocidae są mniej terytorialne. Jako drapieżniki środkowego szczebla łańcucha pokarmowego odgrywają istotną rolę w regulowaniu populacji ryb i bezkręgowców, a ich obecność może świadczyć o stanie ekosystemu morskiego.

Relacje z ludźmi i ochrona

Płetwonogie bywają eksponowane w ogrodach zoologicznych i akwariach w celach edukacyjnych i rozrywkowych; niektóre gatunki były też intensywnie eksploatowane historycznie dla futra i tłuszczu. Szkolenie i pokazy budzą kontrowersje etyczne, a w różnych krajach obowiązują różne regulacje. Przykładowo, w Szwecji istnieją przepisy dotyczące sposobu traktowania tych zwierząt, zakazujące pewnych praktyk w tresurze (ogrody zoologiczne, akwaria, przepisy w Szwecji). Wiele gatunków podlega ochronie prawnej, a działania ochronne koncentrują się na ochronie siedlisk, ograniczeniu połowów, zapobieganiu zanieczyszczeniom i konfliktom z działalnością człowieka.

• Ogólne informacje o płetwonogich
• Ekologia środowisk morskich
• Pinnipedia — klasyfikacja
• Rząd Carnivora
• Morsy i ich cechy
• Otariidae — foki uszate
• Lwy morskie — przykłady
• Foki futerkowe — historia użytkowania
• Phocidae — foki właściwe
• Przystosowania anatomiczne
• Budowa pyska i wibrysy
• Różnice między płetwonogimi a waleniami
• Warstwa tłuszczu — blubber
• Funkcje izolacyjne tłuszczu
• Dieta mięsożerców morskich
• Rodzaje zdobywanej ryby
• Dieta obejmująca kałamarnice
• Niedźwiedzie polarne jako drapieżniki
• Relacje z rekinami
• Orki i polowania na płetwonogie
• Płetwonogie w ogrodach zoologicznych
• Płetwonogie w akwariach
• Przepisy i ochrona zwierząt