Fałszywa wojna 1939–1940: bezczynność na froncie w II wojnie światowej

Fałszywa wojna 1939–1940: dogłębna analiza bezczynności na froncie II wojny światowej — przyczyny, działania aliantów i wpływ na losy Europy.

Fałszywa wojna to nazwa miesięcy, które upłynęły po klęsce Polski we wrześniu 1939 roku, a przed inwazją na Francję w maju 1940 roku, podczas II wojny światowej.

W tym czasie w Europie nie prowadzono wielkich operacji wojskowych. Brytyjczycy i Francuzi wypowiedzieli wojnę Niemcom, a Alianci Zachodni zawarli sojusze wojskowe z Polską. Królewskie Siły Powietrzne zrzucały na Niemcy ulotki propagandowe, a do Wielkiej Brytanii zaczęły napływać oddziały kanadyjskie. Na morzu niemieckie łodzie podwodne zniszczyły wiele alianckich okrętów, rozpoczynając Bitwę o Atlantyk.

W kwietniu 1940 roku Niemcy najechały na Danię i Norwegię. Obie strony znów zaczęły ze sobą walczyć. Wielka Brytania i Francja potrzebowały szybko dużo broni, więc zaczęły ją kupować od amerykańskich firm zbrojeniowych. Rząd amerykański pomógł Wielkiej Brytanii i Francji, sprzedając broń po niższych kosztach, a później w formie lend-lease sprzętu wojskowego i zaopatrzenia.

Pochodzenie nazwy

Określenie „fałszywa wojna” (ang. „Phoney War”, franc. „drôle de guerre”, niem. „Sitzkrieg”) powstało z powodu dłuższej przerwy między oficjalnym wypowiedzeniem wojny a rozpoczęciem dużych operacji lądowych na froncie zachodnim. Mimo formalnej wojny, przez wiele miesięcy brakowało zdecydowanych natarć lądowych; dominowały działania przygotowawcze, rozpoznanie i ograniczone potyczki.

Działania militarne w tym okresie

• Ogólna sytuacja: po 3 września 1939 r. (wypowiedzenie wojny Niemcom przez Wielką Brytanię i Francję) front zachodni był stosunkowo mało aktywny — obie strony budowały pozycje i szykowały siły.
• Saar Offensive: Francuska ofensywa w rejony Saary (wrzesień 1939) miała charakter ograniczony i została szybko wycofana, co potwierdziło pasywność operacyjną aliantów na lądzie.
• Działania powietrzne i propagandowe: RAF prowadził loty rozpoznawcze, sporadyczne naloty i zrzuty ulotek nad Niemcami; niemieckie lotnictwo przeprowadzało rekonesans i ataki punktowe.
• Działania morskie: na morzu toczyła się od początku szeroko zakrojona walka o kontrolę nad komunikacją morską. Niemieckie U-Booty i okręty nawodne atakowały statki handlowe i okręty aliantów — jednym z pierwszych dramatycznych zdarzeń było zatopienie brytyjskiego statku pasażerskiego SS Athenia (3 września 1939).
• Przygotowania alianckie: do Francji przybywały jednostki brytyjskie (BEF — British Expeditionary Force), trwała mobilizacja i rozbudowa fortyfikacji (m.in. linia Maginota). Wiele państw-schronień i rządów na uchodźstwie organizowało siły poza okupowanymi krajami.

Sytuacja polityczna i gospodarcza

W okresie fałszywej wojny polityczne działania koncentrowały się na konsolidacji sojuszy, tworzeniu rządów na uchodźstwie (w tym polskiego rządu i formujących się polskich oddziałów poza krajem) oraz zabezpieczaniu zaopatrzenia. Gospodarki państw walczących zaczęły przechodzić na tryb wojenny: zwiększano produkcję zbrojeniową i organizowano transporty sprzętu oraz surowców.

Stany Zjednoczone formalnie pozostawały neutralne, ale od końca 1939 r. wprowadzono politykę „cash-and-carry” (sprzedaż uzbrojenia za gotówkę i na transport kupującego). Pełny program pomocy znany jako Lend-Lease został wprowadzony dopiero w marcu 1941 r., jednak już w 1939–1940 r. USA sprzedawały aliantom broń i udzielały różnych form wsparcia ekonomicznego.

Inne konflikty równoległe

W czasie fałszywej wojny toczyły się też inne ważne konflikty, które miały wpływ na układ sił w Europie: m.in. wojna zimowa między ZSRR a Finlandią (od listopada 1939). Działania te odciągały uwagę i zasoby niektórych państw oraz zmieniały oceny strategiczne w stolicach zachodnich demokratycznych państw.

Przyczyny zakończenia okresu „fałszywej wojny”

• Rosnące znaczenie działań morskich i potrzeb logistycznych oraz chęć przejęcia inicjatywy przez Niemcy.
• Plan niemieckiego przełamania frontu zachodniego poprzez błyskawiczne uderzenia i obejście umocnień (strategia Wehrmachtu przygotowana pod kątem kampanii w Europie Zachodniej).
• Bezpośrednie przygotowania do agresji na Danię i Norwegię (Operacja Weserübung) w kwietniu 1940 r., a następnie atak na Beneluks i Francję w maju 1940 r.

Skutki

Okres fałszywej wojny pozwolił obu stronom na przemieszczenie i reorganizację sił, przebudowę flot powietrznych i morskich oraz rozwinięcie produkcji zbrojeniowej. Dla aliantów był to czas, w którym wiele zaległości sprzętowych i organizacyjnych stało się oczywistych — niedostateczna mobilizacja i brak zdecydowanego natarcia na froncie zachodnim miały później konsekwencje po rychłym niemieckim ataku wiosną 1940 r.

Fałszywa wojna zakończyła się de facto w kwietniu 1940 r. atakiem Niemiec na Danię i Norwegię, a następnie 10 maja 1940 r. rozpoczęciem szeroko zakrojonej ofensywy przeciwko państwom Beneluksu i Francji.

Pytania i odpowiedzi

Q: Czym była fałszywa wojna?

P: Co zrobili Brytyjczycy i Francuzi wypowiadając wojnę Niemcom?

P: Co zrobiły Niemcy, gdy Brytyjczycy i Francuzi wypowiedzieli wojnę?

P: Co zrobiły Królewskie Siły Powietrzne podczas fałszywej wojny?

P: Co wydarzyło się w kwietniu 1940 roku podczas wojny pozorowanej?

P: Co Wielka Brytania i Francja zrobiły, aby zdobyć broń podczas wojny pozorowanej?

P: W jaki sposób amerykański rząd pomógł Wielkiej Brytanii i Francji w czasie fałszywej wojny?

Szukaj według litery