Ludobójstwo Greków pontyjskich – definicja, przyczyny i liczba ofiar
Ludobójstwo Greków pontyjskich — definicja, przyczyny i liczba ofiar: rzetelna analiza historyczna, świadectwa i dane o ok. 1 100 000 zamordowanych.
Ludobójstwo Greków pontyjskich miało miejsce w czasie I wojny światowej i w latach bezpośrednio po niej, na obszarze historycznego Pontu (rejon wybrzeża Morza Czarnego, głównie w północno-wschodniej Anatolii). Było częścią szerszego kontinuum przemocy wobec chrześcijańskich mniejszości w Imperium Osmańskim w latach 1914–1923, które obejmowało również masowe mordy i deportacje Ormian oraz Asyryjczyków. W literaturze i pamięci zbiorowej używa się greckiej nazwy Genoktonia ton Ellinon tou Póntou (ludobójstwo Greków pontyjskich).
Tło historyczne
Greków pontyjskich (mówiących dialektem pontyjskim języka greckiego) osadnictwo sięga czasów starożytnych i okresu bizantyjskiego. Po zdobyciu Cesarstwa Trapezuntu (imperium trebizońskie) przez Turków osmańskich w XV wieku, Grecy pontyjscy pozostali znaczącą grupą etniczną i religijną na terenach Pontu, choć jako mniejszość podlegali polityce centralnej i lokalnych władz.
W XIX i na początku XX wieku nasiliły się napięcia etniczno-religijne, a okres rządów sułtanów (m.in. Abdul Hamid II) oraz później Młodych Turków przyniósł różne fale prześladowań, dyskryminacji i przymusowych obciążeń podatkowych wobec chrześcijańskich mieszkańców Anatolii.
Przebieg wydarzeń
W latach 1914–1923 Grecy pontyjscy byli ofiarami systematycznych represji, które obejmowały:
- aresztowania, zabójstwa i masakry ludności cywilnej;
- przymusowe przesiedlenia i marsze śmierci w głąb Anatolii;
- konfiskaty mienia, likwidację społecznych instytucji i przymusową asymilację;
- gwałty i inne formy przemocy seksualnej oraz głód wywołany zniszczeniem źródeł utrzymania.
Do aktorów tej przemocy zaliczali się funkcjonariusze aparatu państwowego Imperium Osmańskiego, formacje paramilitarne i oddziały ochotnicze, a także lokalne grupy napastników. Część ataków nasiliła się również w kontekście wojny grecko-tureckiej (1919–1922) i tworzenia państwa narodowego Turcji.
Liczba ofiar i szacunki
Szacunki dotyczące liczby ofiar różnią się w literaturze i źródłach. Różne publikacje, zarówno greckie, jak i międzynarodowe, podają szeroki przedział ofiar od kilkuset tysięcy do ponad miliona osób. Dokładne ustalenie liczby zmarłych jest utrudnione z powodu braku kompletnych, współczesnych rejestrów, fragmentarycznych źródeł oraz mieszania się migracji, ucieczek i zgonów związanych z wojną.
W badaniach historycznych często podkreśla się, że niezależnie od dokładnej liczby, skala przemocy była masowa, a skutki — demograficzne i kulturowe — trwałe: znacząca część społeczności pontyjskiej została fizycznie zniszczona lub zmuszona do opuszczenia rodzinnych ziem.
Przyczyny
Główne czynniki prowadzące do ludobójczej polityki wobec Greków pontyjskich obejmowały:
- narodowy konserwatyzm i projekt homogenizacji etnicznej realizowany przez niektóre elity polityczne Imperium Osmańskiego oraz później przez ruchy nacjonalistyczne;
- wojenna logika bezpieczeństwa i obawy przed lojalnością mniejszości chrześcijańskich w czasie konfliktu z państwami ententy oraz Grecją;
- lokalne konflikty ziemskie i gospodarcze, które nasilały chęć przejęcia mienia i ziemi należących do chrześcijańskich społeczności;
- antychrześcijańskie i antygreckie uprzedzenia oraz długotrwałe napięcia międzygrupowe.
Skutki i losy ocalałych
Ofiary i ocalałe społeczności doświadczyły trwałej utraty ludności, zniszczenia struktur społecznych i religijnych oraz utraty mienia. Wielu Greków pontyjskich znalazło schronienie w Grecji kontynentalnej i na wyspach, a także w Rosji i innych krajach regionu. W 1923 roku, po wojnach i negocjacjach międzynarodowych, konwencja o wymianie ludności między Grecją a Turcją spowodowała dalsze przymusowe przesiedlenia, co zamknęło etap obecności dużych społeczności greckich w Anatolii.
Pamięć, badania i uznanie
Temat ludobójstwa Greków pontyjskich jest przedmiotem badań historycznych, a także sporów politycznych i prawnych dotyczących użycia terminu „ludobójstwo” (genocide). W Grecji i w diasporze pontyjskiej pamięć o tych wydarzeniach jest silnie zakorzeniona: organizowane są obchody rocznicowe, powstają pomniki i prowadzone są badania dokumentujące zbrodnie.
W kwestii międzynarodowego uznania istnieją różnice między państwami i środowiskami naukowymi; nie wszystkie państwa i instytucje uznają te wydarzenia za ludobójstwo w sensie prawnym zgodnym z Konwencją o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa (1948). Równocześnie liczni historycy i instytucje badawcze określają działania wobec Greków pontyjskich jako część zorganizowanej polityki przemocy etnicznej prowadzącej do masowych zgonów i przesiedleń.
Kontrowersje i znaczenie dla pamięci historycznej
Debata o ocenie wydarzeń z lat 1914–1923 ma wymiar historyczny, polityczny i prawny. Dyskusje dotyczą zakresu odpowiedzialności, interpretacji motywów władz osmańskich i późniejszych władz tureckich oraz znaczenia tych wydarzeń dla relacji grecko-tureckich. Praca badaczy polega na analizie źródeł archiwalnych, relacji świadków i dokumentów międzynarodowych, aby jak najprecyzyjniej opisać skalę i charakter prześladowań.
Ważne jest pamiętanie o ofiarach i rzetelne badanie faktów historycznych, równocześnie uwzględniające złożoność kontekstu politycznego i społecznego regionu w pierwszej połowie XX wieku.
Pytania i odpowiedzi
P: Czym było ludobójstwo Greków pontyjskich?
O: Ludobójstwo Greków Pontyjskich było ludobójstwem dokonanym przez Młodych Turków w Imperium Osmańskim podczas I wojny światowej.
P: Ilu Greków Pontyjskich zostało zabitych podczas ludobójstwa?
O: Szacuje się, że podczas nalotów i masakr zginęło co najmniej 1 100 000 Greków pontyjskich.
P: Dlaczego wielu Greków pontyjskich zostało zmasakrowanych przez Turków?
O: Wielu Greków pontyjskich zostało uznanych przez Turków za nieczystych i zmasakrowanych za to, że nie porzucili chrześcijaństwa i nie stali się muzułmanami.
P: Co stracili Grecy pontyjscy podczas ludobójstwa?
Pontyjscy Grecy stracili swoje domy i dobytek na rzecz sułtana Abdulhamida Czerwonego.
P: Czy Grecy pontyjscy byli prześladowani jeszcze przed ludobójstwem?
O: Tak, nawet przed ludobójstwem Grecy pontyjscy byli prześladowani i zmuszani do płacenia wysokich podatków.
P: Kto rządził Grekami Pontyjskimi i ich uciskał?
O: Kurdowie i Osmanowie rządzili Grekami Pontyjskimi i uciskali ich, asymilując ich ze społeczeństwem i powodując, że wielu z nich straciło niezależność.
P: Czy Grecy Pontyjscy mieli swój własny naród przed ludobójstwem?
O: Nie, Grecy Pontyjscy nie mieli własnego narodu od czasów starożytnych i podboju Imperium Trebizondy.
Przeszukaj encyklopedię