Ethelfrith z Nortumbrii
Książę i wojownik z VI–VII w., pierwszy władca zjednoczonej Nortumbrii; znany z ekspansji Bernicji, podboju Deiry i walk z brytyjskimi sąsiadami. Zginął w konflikcie z Anglikami Wschodnimi.
Przegląd
Ethelfrith był jednym z najważniejszych władców północnej Anglii w przełomie VI i VII wieku. W źródłach chronologicznych pojawia się jako król Bernicji, który około 604 r. opanował sąsiednie księstwo Deiry i w efekcie stał się pierwszym władcą zjednoczonej Nortumbrii. W tradycyjnym obrazie politycznym Anglii był uznawany za pierwszego znaczącego wodza Anglików na północ od Humber, potrafiącego prowadzić zorganizowane kampanie militarne i podporządkować konkurencyjne rody.
Charakter panowania i oceny źródeł
Najważniejszym kronikarzem opisującym Ethelfritha jest Beda, który przedstawiał go jako ambitnego i mocnego władcę. Według tego przekazu Ethelfrith prowadził bezwzględną politykę wobec sąsiednich ludów, w tym wobec Brytyjczyków, i wyróżniał się okrucieństwem bardziej niż wielu innych angielskich książąt. Trzeba jednak pamiętać, że źródła są pisane z perspektywy klasztornej i politycznej późniejszych wieków, dlatego ich oceny łączą fakty militarne z moralnymi osądami.
Działalność militarna i polityczna
Ethelfrith konsolidował władzę poprzez serię zwycięskich starć i porozumień z regionalnymi elitami. Jego panowanie wiązało się z migracjami i przemieszczeniami ludności na pograniczach anglo-brytyjskich oraz z nasileniem napięć etnicznych i religijnych. Poprzez kontrolę nad kluczowymi ośrodkami w północnej Anglii stworzył bazę do dalszej ekspansji, ograniczając wpływy celtyckich królestw i rywalizujących rodów anglosaskich.
Śmierć i następstwa
Ethelfrith zginął około 616 r. w bitwie przeciwko wojskom Anglików Wschodnich, które według tradycji wspierały obalonego rywala, księcia Edwin. W późniejszych przekazach pojawia się imię Rædwalda z East Anglia jako dowódcy sprzymierzonych sił; starcie tradycyjnie łączy się z polem bitwy nad rzeką Idle. Jego śmierć otworzyła drogę do powrotu i umocnienia innych pretendentów, a część jego potomków znalazła schronienie na dworach sąsiadów.
Znaczenie historyczne
Rządy Ethelfritha są ważne z punktu widzenia kształtowania się struktur państwowych wczesnośredniowiecznej Anglii. Powstanie zjednoczonej Nortumbrii położyło podwaliny pod jedno z najsilniejszych królestw północnych w nadchodzących stuleciach i wpłynęło na stosunki między Anglosasami a ludami celtyckimi. Jego postać pozostaje przedmiotem badań źródłoznawczych oraz interpretacji dotyczących granic władzy, strategii wojskowej i przemian społecznych tamtego okresu.
- Ok. 593 – objęcie tronu Bernicji.
- Około 604 – zdobycie Deiry i zjednoczenie Nortumbrii.
- Konflikty z miejscowymi Brytyjczykami i innymi Anglikami.
- Śmierć ok. 616 w bitwie z wojskami wspieranymi przez Anglików Wschodnich.
Dla osób zainteresowanych dalszym studiowaniem warto odnieść się do źródeł wczesnośredniowiecznych oraz opracowań syntetycznych: kroniki i komentarze Bedy oraz współczesne analizy dziejów Nortumbrii i regionu Humber dostarczają szerokiego kontekstu wydarzeń.
Król Bernicji
Athelfrith był synem Athelrica z Bernicii i wnukiem Idy z Bernicii. W 593 Athelfrith został królem Bernicia. Według Franka Stentona "Nieprzerwana historia Northumbrii, a właściwie Anglii, zaczyna się od panowania Athelfritha..." Wśród północnych Anglików, Aethelfrith był pierwszym wielkim przywódcą. Zdobył on więcej terytorium od Brytyjczyków niż jakikolwiek inny angielski przywódca.
W 595 roku duże siły Brytyjczyków, Galów i Piktów zebrały się pod Din Eydin (Edynburg). Zaatakowali oni Anglików z Bernicia w miejscu zidentyfikowanym jako Catterick. Wśród zabitych w tej bitwie, zwanej Catraeth, był Owen z Rheged, wróg Athelfritha. Owen zabił ojca Athelfritha, Athelrica. Pozostałe siły Brytyjczyków, Galów i Piktów zostały całkowicie pokonane, a większość z nich zginęła. W 603 r. Athelfrith stoczył kolejną wielką bitwę w miejscu zwanym Degsastan. Szkoci Dál Riatan, pod wodzą swego króla Aedan mac Gabrain, wystąpili przeciwko Anglikom i zostali całkowicie pokonani. Zwycięstwo Athelfritha wyeliminowało Szkotów jako zagrożenie na długi okres czasu w północnej Brytanii. Beda, pisząc w 731 roku, napisał, że do jego czasów żaden król Szkotów nie próbował ponownie prowadzić wojny z północnymi Anglikami. Jedynym pozostałym wrogiem, który przysparzał Athelfrithowi zmartwień, byli Brytyjczycy ze Strathclyde.
Król Northumbrii
W 604 Athelfrith zaatakował Deirę na południu. Król Athelric z Deiry został zabity. Athelfrith próbował również zabić Edwina z Deiry, brata Athelrica, ale Edwin uciekł. Za drugą żonę pojął siostrę Edwina, Achaas. W 605 r. Athelfrith zjednoczył dwa królestwa, Bernikię i Deirę, w jedno królestwo o nazwie Northumbria. Musiał spędzić kilka następnych lat na ustalaniu sposobów rządzenia tak dużym terytorium. Prawie na pewno zbudował też fortyfikacje. W roku 613 Athelfrith zaczął próbować pojmać Edwina, który od tego czasu przebywał na wygnaniu w Gwnedd i Powys. Przeniósł swoją armię przez Penniny do Chester. Kiedy kilku mnichów zostało wysłanych przez Brytyjczyków, by negocjować z Athelfrithem, zostali zabici. Między 613 a 616 Athelfrith pokonał Brytyjczyków w bitwie pod Chester. Edwin ponownie uciekł, tym razem do Mercji, a następnie do Anglii Wschodniej. Athelfrith chciał, by król Anglii Wschodniej, Raedwald, zamordował Edwina, ale ten nie chciał. Obawiając się, że Athelfrith może zaatakować Anglię Wschodnią, Raedwald zabrał swoją armię i zaatakował Athelfritha. Obie armie spotkały się nad rzeką Idle w pobliżu Doncaster. Nie widząc w Anglikach Wschodnich większego zagrożenia, Athelfrith przyprowadził mniejszą armię. Athelfrith zginął po tym, jak został oddzielony od swoich ochroniarzy. Edwin powrócił do Northumbrii i został królem. Po śmierci Athelfritha jego rodzina uciekła na północ w poszukiwaniu bezpieczeństwa. Eanfrith, najstarszy syn, znalazł bezpieczeństwo u Piktów. Ożenił się z siostrą Gartnaita, króla Piktów. Jego przyrodni bracia, Oswald i Oswiu, znaleźli bezpieczeństwo u Szkotów w Argyll.
Rodzina
Athelfrith wziął brytyjską lub piktyjską żonę o imieniu Bebbe. Bernickie miasto królewskie Bamburgh zostało nazwane na jej cześć. Ich jedynym synem był:
- Eanfrith z Bernicii (590-634)
Athelfrith poślubił po raz drugi, ok. 603 r. Achę, siostrę Edwina z Deiry i córkę Aelle z Deiry. Razem mieli:
- Oswald z Northumbrii (ok. 605-642)
- Oswiu z Northumbrii|Oswiu (ok. 612-15 luty 670)
- Oswudu z Northumbrii
- Oslac z Northumbrii
- Oslaf z Northumbrii
- Offa z Northumbrii
- Ebba, opatka Coldingham
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Athelfrith?
O: Athelfrith był królem Bernicii, który później został pierwszym królem Northumbrii.
P: Kiedy Athelfrith został królem Bernicji?
O: Athelfrith został królem Bernicji w 593 roku.
P: Jakie inne królestwo podbił Athelfrith?
O: Athelfrith podbił Deirę i został pierwszym królem Northumbrii w 604 roku.
P: Co Beda powiedział o Athelfricie?
O: Beda nazwał Athelfritha ambitnym i potężnym królem, który okrutnie spustoszył Brytów bardziej niż jakikolwiek inny angielski przywódca.
P: Jakie były zasługi Athelfritha dla Anglów na północ od rzeki Humber?
O: Athelfrith był pierwszym wielkim przywódcą wśród Anglów na północ od rzeki Humber.
P: Jak zginął Athelfrith?
O: Athelfrith zginął w bitwie z Angolami Wschodnimi.
P: Jakie znaczenie miał podbój Deiry przez Athelfritha?
O: Podbój Deiry przez Athelfritha doprowadził do ustanowienia go pierwszym królem Northumbrii.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Ethelfrith z Nortumbrii Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/6918