Siyyid `Alí Muḥammad (20 października 1819 r. – 9 lipca 1850 r.) urodził się w Szíráz i był kupcem. To on zapoczątkował ruch religijny znany jako Bábism, będący odłamem szyickiego islamu o specyficznym charakterze. Po ogłoszeniu swojej misji przyjął tytuł Báb (arab. „Brama” lub „Wrota”). Zwolennicy jego nauk nazywali się Bábís i wierzyli, że Báb był prorokiem. Wielu Bábís uważało także, że Báb pełni rolę Qá'ima — zapowiedzianego wybawiciela i przywódcy oczekiwanego w tradycji Shi'im jak.

Życie i działalność

Báb ogłosił swoje poselstwo w 1844 roku w Iranie. W krótkim czasie zaczął gromadzić zwolenników dzięki intensywnej działalności misyjnej i licznym pismom. Napisał setki listów i traktatów, w tym przede wszystkim dzieła znane jako Bayán (Perski Bayán i Arabski Bayán), w których przedstawił nowe zasady religijne i organizację wspólnoty. W swoich pismach Báb formułował nowe zasady moralne i obrzędowe oraz wyznaczył zasady życia wspólnoty bábickiej.

Nauczanie

Dla zwolenników Bába jego nauki miały charakter odnowicielski: niwelowały dotychczasowe interpretacje prawa islamskiego i proponowały nowe przepisy obowiązujące jego wyznawców. Niektóre z jego zaleceń i nowych regulacji zawarte są w Bayánie i zastępowały dotychczasowe prawo szariatu dla jego zwolenników, czyli pewne zasady muzułmańskie zostały przekształcone lub zastąpione przez nowe normy dotyczące praktyk religijnych i życia społecznego. Jego pismom towarzyszyła silna retoryka na temat duchowej odnowy i oczekiwania na kolejnego Posłańca, którego pojawienie się Báb zapowiadał jako bliskie.

Konflikty i prześladowania

Szyiccy duchowni oraz część władz islamskich w Iranie, a także przedstawiciele lokalnych elit, uznali ruch bábicki za zagrożenie dla istniejącego porządku religijno-społecznego. W kolejnych latach doszło do gwałtownego narastania napięć: występowały masakry wobec Bábís, starcia z siłami rządowymi, a także obrona twierdz bábickich (m.in. słynne walki przy Shaykh Tabarsi i inne powstania regionalne). Ruch został tłumiony z użyciem siły, a tysiące jego wyznawców zostało zabitych lub uwięzionych.

Aresztowanie i śmierć

Báb został aresztowany i więziony w różnych miejscach imperium perskiego; spędził też dłuższy okres w twierdzy w Mah-ku oraz w areszcie domowym i więzieniach. Ostatecznie poddano go procesowi polityczno-religijnemu. W lipcu 1850 roku w Teheranie/Tabrizie (w dokumentach i relacjach pojawiają się różne szczegóły dotyczące miejsca i okoliczności) został skazany i stracony przez pluton egzekucyjny. Istnieją różne relacje na temat przebiegu egzekucji: według oficjalnych źródeł perskich Báb został zastrzelony, natomiast w tradycji bahaickiej pojawiają się opisy bardziej złożone — mówiące o cudownym ocaleniu i dalszych okolicznościach jego śmierci. Niezależnie od rozbieżności w relacjach, wykonanie wyroku podkreśliło brutalność represji, jakim poddawano ruch bábicki.

Znaczenie i dziedzictwo

W czasie swojego krótkiego istnienia ruch bábicki szybko się rozrósł — szacuje się, że w różnych okresach wiarę Bába wyznawało ponad dziesięć tysięcy osób. Niektórzy spośród jego uczniów i przywódców kontynuowali działalność po jego śmierci. Najważniejszym następstwem bábizmu było pojawienie się ruchu bahaickiego: Báb zapowiadał nadejście kolejnego wielkiego Posłańca, a część jego zwolenników, a później większość bábickich przywódców, uznała, że tą zapowiedzianą Postacią jest Bahá'u'lláh, co stanowi podstawę wiary Bahá'í. Ruch bahaicki, rozwijając idee zapoczątkowane przez Bába, rozwinął globalną religię, której centralne przesłanie kładzie nacisk na jedność ludzkości, jedność religii i pokój światowy.

Báb pozostaje postacią kontrowersyjną i zarazem ważną dla historii religii XIX wieku: był autorem rozległej literatury religijnej, inspiratorem gwałtownych procesów społeczno-religijnych w Iranie i — poprzez swoje zapowiedzi — prekursorem ruchu, który dał początek współczesnej religii bahá'í.