Przejdź do treści
Strona główna

Leiszmanioza — przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie i zapobieganie

Choroba pasożytnicza wywoływana przez pierwotniaki Leishmania, przenoszona przez muszki piaskowe. Omówienie form klinicznych, diagnostyki, terapii, profilaktyki i znaczenia epidemiologicznego.

Autor: Utworzono: Zaktualizowano:

Leiszmanioza to zespół chorób zakaźnych wywoływanych przez pierwotniaki z rodzaju Leishmania. Pasożyty te wymagają cyklu rozwojowego obejmującego zarówno ssaki, jak i owady krwiopijne, głównie muchówki piaskowe (tzw. piaskówki). Choroba występuje przede wszystkim w rejonach tropikalnych i subtropikalnych, ale ogniska notuje się też w południowej Europie. Przenoszenie odbywa się zwykle przez ugryzienie zakażonego owada; u ludzi może powodować zmiany skórne, uszkodzenia błon śluzowych lub ciężkie uszkodzenia narządów wewnętrznych.

Galeria obrazów

5 Obrazy
Skin ulcer due to leishmaniasis, hand of Central American adult 3MG0037 lores
simple.wikipedia.org · Public domain

Formy kliniczne i obrazy chorobowe

  • Leiszmanioza skórna — najczęstsza postać; daje owrzodzenia, często o długim przebiegu i pozostawiające blizny.
  • Leiszmanioza śluzówkowa (mukokutanna) — zmiany obejmują skórę oraz błony śluzowe nosa i jamy ustnej; może prowadzić do zniekształceń.
  • Leiszmanioza trzewna (visceralna, kala-azar) — postać najbardziej zagrażająca życiu; towarzyszy jej gorączka, powiększenie śledziony i wątroby, niedokrwistość i wyniszczenie.

Przejawy zależą od gatunku Leishmania, reakcji immunologicznej gospodarza i otoczenia. U niektórych osób zakażenie może przebiegać skąpoobjawowo lub utajone, u innych prowadzić do przewlekłych i rozległych zmian skórnych lub układowych.

Patogeneza i cykl rozwojowy

Pasożyty z rodzaju Leishmania żyją wewnątrzkomórkowo w makrofagach. Muchówki piaskowe przenoszą formy promastigota podczas ssania krwi; w organizmie ssaka przekształcają się w amastigoty i namnażają. Rezerwuarem choroby bywają różne gatunki ssaków — psy, gryzonie i inne zwierzęta — co komplikuje kontrolę zakażeń. Czynniki środowiskowe, takie jak wylesianie, migracje ludności i ubóstwo, zwiększają ryzyko kontaktu z wektorami.

Diagnostyka

Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu pasożyta lub jego materiału genetycznego oraz na obrazie klinicznym. Powszechne metody to badanie mikroskopowe preparatów ze zmian skórnych lub aspiratów wnętrza narządów, hodowla, testy serologiczne i techniki molekularne (PCR). W podejrzeniu leiszmaniozy trzewnej stosuje się też badania obrazowe i ocenę parametrów hematologicznych.

Leczenie i zapobieganie

Leczenie zależy od postaci klinicznej, lokalizacji geograficznej zakażenia i gatunku pasożyta. W terapii visceralnej stosowane są m.in. liposomalna amfoterycyna B, leki pentawalentne antymonowe, paromomycyna i miltefozyna; w postaciach skórnych stosuje się miejscowe i ogólne leki przeciwpasożytnicze, a także zabiegi chirurgiczne w celu korekty zmian. Wybór preparatu i długość kuracji wymagają oceny lekarza i znajomości oporności w danym regionie.

Profilaktyka opiera się przede wszystkim na ograniczaniu kontaktu z wektorami: stosowanie moskitier impregnowanych środkami owadobójczymi, odzieży ochronnej, użycie repelentów oraz dezynsekcja siedlisk muchówek. Kontrola rezerwuarów (np. leczenie i kontrola zakażeń u psów) oraz działania środowiskowe zmniejszają ryzyko transmisji. Wczesne rozpoznanie i leczenie zmniejszają zarówno ciężkość choroby, jak i dalsze szerzenie się zakażeń.

Znaczenie epidemiologiczne i zwierzęce rezerwuary

Leiszmanioza pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego w licznych krajach: miliony ludzi żyją na obszarach, gdzie występuje ryzyko zakażenia, a rocznie notuje się setki tysięcy nowych przypadków i znaczną liczbę zgonów w postaci trzewnej. Choroba dotyka także inne ssaki: psy, koty, gryzonie, bydło i konie mogą pełnić rolę rezerwuarów, co utrudnia eliminację ognisk. Skuteczna kontrola wymaga działań zintegrowanych — medycznych, weterynaryjnych i środowiskowych.

Przydatne odnośniki

Cykl życia pasożyta

Leiszmaniasis jest przenoszona przez ugryzienie zainfekowanej samicy piaskownicy. Mogą one przenosić zakażenie Leishmania. Piaskowce wstrzykują stadium infekcji, metacykliczne promastigotki, podczas posiłków z krwią (1). Metacykliczne promastigoty, które docierają do rany kłutej, są fagocytowane przez makrofagi (2) i przekształcają się w amastigoty (3). Amastigoty namnażają się w zakażonych komórkach i wpływają na różne tkanki, w zależności od tego, w jakim stopniu dotyczy to gatunków Leishmania (4). Różnice w rodzaju dotkniętych tkanek są odpowiedzialne za różne widoczne rodzaje leiszmanizy. Piaskowce ulegają zakażeniu podczas posiłków z krwią na zakażonych żywicielach, gdy spożywają makrofagi zakażone amastigotami (5,6). W środkowej części jelita piaskownicy pasożyty różnicują się na promastigoty (7), które namnażają się, różnicują na metacykliczne promastigoty i migrują do probówki (8).

Sekwencjonowano genomy trzech gatunków Leishmania, co dostarczyło wielu informacji na temat biologii tego pasożyta. Leishmania posiada unikalne cechy w zakresie regulacji ekspresji genów w odpowiedzi na zmiany w środowisku. Nowa wiedza wynikająca z tych badań może pomóc w określeniu nowych celów dla leków i pomóc w opracowaniu szczepionek.

Cykl życia Leishmania
Cykl życia Leishmania

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest leiszmanioza?

A: Leiszmanioza, znana również jako leiszmanioza, jest chorobą wywoływaną przez pasożyty pierwotniaków z rodzaju Leishmania. Rozprzestrzenia się poprzez ukąszenie pewnych gatunków muchy piaskowej.

P: Jakie są trzy formy leiszmaniozy?

O: Trzy formy leiszmaniozy to leiszmanioza skórna (wrzody na skórze), leiszmanioza błon śluzowych (wrzody na skórze, w ustach i nosie) i leiszmanioza trzewna (zaczyna się od wrzodów na skórze, potem pojawia się gorączka, niski poziom czerwonych krwinek oraz powiększona śledziona i wątroba).

P: Jakie są czynniki ryzyka rozwoju tej choroby?

A: Czynniki ryzyka rozwoju tej choroby to ubóstwo, niedożywienie, wylesianie i urbanizacja.

P: Jak można ją zdiagnozować?

O: Wszystkie trzy typy można zdiagnozować poprzez identyfikację pasożytów pod mikroskopem. Postać trzewna może być również zdiagnozowana poprzez badanie krwi.

P: Jak można temu zapobiec?

O: Leiszmaniozie można częściowo zapobiec, śpiąc pod siatkami impregnowanymi środkami owadobójczymi lub stosując środki owadobójcze do zabijania much piaskowych. Wczesne leczenie osób z chorobą pomaga również zapobiegać rozprzestrzenianiu się choroby.

P: Jakie leki stosuje się w leczeniu?

O: Leki stosowane w leczeniu postaci trzewnej to liposomalna amfoterycyna B, połączenie antymonium pentawalentnego i paromycyny oraz miltefozyna. W postaci skórnej może pomóc paromycyna, flukonazol lub pentamidyna.

P: Kto jest najbardziej dotknięty tą chorobą?

O: Około 200 milionów ludzi w Azji, Afryce, Ameryce Południowej, Ameryce Środkowej i Europie Południowej żyje na obszarach, gdzie ta choroba jest powszechna. 20 000 do 50 000 osób umiera na tę chorobę każdego roku.

Powiązane artykuły

Autor

AlegsaOnline.com Leiszmanioza — przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie i zapobieganie

URL: https://pl.alegsaonline.com/art/57063

Udostępnij

Źródła