Jezioro Bajkał — najgłębsze jezioro świata i skarbnica bioróżnorodności

Jezioro Bajkał — najgłębsze jezioro świata, rezerwat UNESCO i skarbnica bioróżnorodności: endemiczne gatunki i 20% niezamarzniętej słodkiej wody Ziemi.

Jezioro Bajkał to ogromne jezioro na Syberii w Rosji. Jest to największy zbiornik słodkiej wody na świecie. Jezioro znajduje się w pobliżu Irkucka.

Bajkał ma długość około 636 kilometrów (395 mil). Jego szerokość waha się od 20 do 80 kilometrów (12 do 50 mil). W najgłębszym miejscu osiąga około 1 642 metrów głębokości, co czyni go najgłębszym jeziorem na Ziemi. Średnia głębokość wynosi około 744 metrów. Powierzchnia jeziora to około 31 722 km², a jego objętość to około 23 600 km³ — dzięki temu Bajkał zawiera około 20% niezamarzniętej słodkiej wody powierzchniowej na świecie. Jezioro jest wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (1996 r.) oraz jest jednym z najstarszych jezior na Ziemi — ma kilkanaście milionów lat (szacunkowo 25–30 mln lat).

Bioróżnorodność i endemity

Bajkał jest skarbnicą bioróżnorodności. Naukowcy opisali tu ponad 1 700 gatunków roślin i zwierząt słodkowodnych, z których około dwie trzecie to gatunki endemiczne, występujące wyłącznie w tym jeziorze. Do najbardziej znanych należą:

• nerpa (foka syberyjska, Pusa sibirica) — jedyny gatunek foki żyjący wyłącznie w wodach słodkich;
• omul — lokalna ryba z rodziny łososiowatych, bardzo ceniona kulinarnie oraz istotna gospodarczo;
• golomyanka (ryba oleista) — przezroczysta ryba występująca na dużych głębokościach, o nietypowej biologii;
• liczne endemiczne skorupiaki i mięczaki oraz drobne gatunki planktonu kluczowe dla łańcucha pokarmowego, jak Epischura baikalensis.

Geologia i hydrologia

Bajkał leży w głębokim rowie tektonicznym zwanym Bazą Bajkalską (Strefa Ryftu Bajkalskiego). Powstawanie jeziora to proces tektoniczny trwający miliony lat, dlatego dno Bajkału gromadzi bardzo stare osady — dzięki nim naukowcy odczytują zmiany klimatu w historii Ziemi. Do największych dopływów należy rzeka Selenga, a największą wyspą jest Olchon (Olkhon).

Klimat i zjawiska sezonowe

Powierzchnia jeziora zamarza zimą — zwykle od stycznia do maja — tworząc lodową pokrywę, po której w niektórych warunkach poruszają się zimowe drogi i piesze trasy. Woda Bajkału jest wyjątkowo przejrzysta, co związane jest z niskim zasoleniem i specyficzną biologią planktonu.

Zagrożenia i ochrona

Mimo statusu rezerwatu i wpisu na listę UNESCO, Bajkał stoi w obliczu wielu zagrożeń:

• zanieczyszczenia przemysłowe i ścieki komunalne (w przeszłości m.in. kontrowersje wokół zakładów papierniczych);
• zmiany klimatu wpływające na sezon zamarzania i ekosystemy głębinowe;
• wprowadzenie obcych gatunków oraz nadmierne połowy niektórych ryb;
• presja turystyczna i rozbudowa infrastruktury bez odpowiedniej kontroli.

Aby chronić jezioro, powołano parki narodowe i rezerwaty, prowadzone są monitoringi ekologiczne oraz badania naukowe. Ochrona Bajkału jest przedmiotem współpracy międzynarodowej i lokalnych społeczności, w tym ludów buriackich, dla których jezioro ma także znaczenie kulturowe i duchowe.

Turystyka i znaczenie kulturowe

Bajkał przyciąga turystów krajobrazem, możliwościami trekkingu, kajakarstwa i obserwacji przyrody. Wyspa Olchon, skała Szamanka (Szaman Rock), uznawane miejsca ceremonii szamańskich i tradycje lokalnych społeczności czynią region atrakcyjnym także pod względem kulturowym. W sezonie zimowym unikalne zjawiska lodowe i przejrzyste kry tworzą spektakularne widoki.

Bajkał to wyjątkowe miejsce na kuli ziemskiej — połączenie ogromnej objętości słodkiej wody, ogromnej głębokości, starożytnej geologii oraz unikatowego życia. Jego ochrona jest kluczowa nie tylko dla Rosji, ale i dla całego świata.

Geologia

Jezioro Bajkał wypełnia pradawną dolinę ryftową, podobnie jak jezioro Tanganika we wschodniej Afryce.

W strefie ryftowej Bajkału, skorupa ziemska rozciąga się. Jest to najgłębsze jezioro na świecie - 1 642 m (5 387 stóp). Dno jeziora znajduje się 1.186,5 m (3.893 stóp) poniżej poziomu morza, ale poniżej leży około 7 km (4,3 mil) osadów. Oznacza to, że dno ryftu znajduje się 8-11 km (5.0-6.8 mil) pod powierzchnią: jest to najgłębszy kontynentalny ryft na Ziemi.

Pod względem geologicznym ryft jest młody i aktywny - poszerza się o około dwa cm rocznie. Strefa uskoków jest również aktywna sejsmicznie, w okolicy występują gorące źródła, a co kilka lat odnotowuje się tam trzęsienia ziemi.

Wiek Bajkału wynosi 25-30 milionów lat: jest to jedno z najstarszych jezior. Jest ono wyjątkowe wśród dużych jezior położonych na dużych wysokościach, ponieważ jego osady nie zostały zmącone przez nadrzędne kontynentalne pokrywy lodowe. Amerykańskie i rosyjskie badania osadów rdzeniowych w latach 90. dały szczegółowy zapis zmienności klimatu w ciągu ostatnich 250 000 lat. Wkrótce spodziewane są dłuższe i głębsze rdzenie osadowe. Jezioro Bajkał jest jedynym zamkniętym jeziorem słodkowodnym, w którym istnieją dowody na istnienie hydratów gazowych.

Jezioro jest całkowicie otoczone górami. Góry Bajkał na północnym brzegu i tajga są chronione jako park narodowy. Na jeziorze znajduje się 27 wysp, z których największa, Olchon, ma 72 km (45 mil) długości i jest trzecią co do wielkości wyspą na świecie położoną na jeziorze. Jezioro jest zasilane aż przez 330 dopływających rzek. Odwadniane jest przez jedno ujście, rzekę Angara.

Pomimo dużej głębokości, wody w jeziorze są dobrze wymieszane i dobrze natlenione w całym słupie wody, w porównaniu do stratyfikacji, która występuje w takich zbiornikach wodnych jak jezioro Tanganika i Morze Czarne.

Dorzecze Jeniseju, które obejmuje jezioro Bajkał

Dzika przyroda

Jezioro Bajkał ma ponad 1000 gatunków roślin i 1550 gatunków i odmian zwierząt. Ponad 60% zwierząt to gatunki endemiczne, co oznacza, że spośród 52 gatunków ryb 27 jest endemicznych.

Ryba omul (Coregonus autumnalis migratorius) występuje lokalnie w jeziorze Bajkał. Jest łowiona, wędzona i sprzedawana na wszystkich rynkach wokół jeziora. Dla wielu podróżujących koleją transsyberyjską, zakup wędzonego omula jest jednym z najważniejszych punktów długiej podróży.

Bajkał gości również gatunek foki, fokę bajkalską lub nerpę.

Nad brzegami Bajkału można obserwować i polować na niedźwiedzie i jelenie.

Omul Fish na rynku Listyanka

Pytania i odpowiedzi

P: Gdzie znajduje się jezioro Bajkał?

P: Jak długie jest jezioro Bajkał?

P: Jak szerokie jest to jezioro?

P: Jaki jest najgłębszy punkt jeziora?

P: Czy jezioro jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO?

Szukaj według litery