Przejdź do treści
Strona główna

Argumentum ad ignorantiam — odwołanie do niewiedzy jako błąd logiczny

Argumentum ad ignorantiam to błąd polegający na uznawaniu twierdzenia za prawdziwe lub fałszywe z powodu braku dowodu przeciwnych. Omówienie mechanizmu, przykładów, konsekwencji i powiązań.

Autor: Utworzono: Zaktualizowano:

Argumentum ad ignorantiam, zwany po polsku argumentem z niewiedzy lub odwołaniem do niewiedzy, to nieformalny błąd logiczny polegający na wnioskowaniu o prawdziwości (lub fałszywości) konkluzji wyłącznie dlatego, że brak jest dowodu przeciwnego. Nazwa łacińska pojawia się obok klasycznego opisu tego błędu w literaturze łacińskiej terminologii. W praktyce argument ten sprowadza się do przerzucenia ciężaru dowodu: zamiast przedstawić pozytywne przesłanki, ktoś twierdzi, że «dopóki nie udowodniono inaczej, musi być prawdą». To przekłamanie rozumowania utrudnia rozstrzygnięcie spornych kwestii i bywa skuteczne retorycznie, mimo braku poprawności.

Galeria obrazów

2 Obrazy
File:John_Locke_by_John_Greenhill.jpg
en.wikipedia.org · Public domain

Charakterystyka i mechanika błędu

Mechanicznie chodzi o zamianę braku dowodu na dowód braku. Brak przesłanek potwierdzających nie jest zgodnie z zasadami logicznymi równoważny z przesłanką zaprzeczającą. W logice i retoryce odwołanie do niewiedzy ostatecznie dotyczy relacji między zbiorem dostępnych informacji a formułowanym wnioskiem. Z punktu widzenia teorii argumentacji ciężar dowodu zwykle spoczywa na osobie wysuwającej twierdzenie — zasada ta jest opisana w literaturze dotyczącej ciężaru dowodu oraz kryteriów uzasadnienia twierdzeń w logice nieformalnej.

Przykłady i warianty

  • Przykład popularny: „Nikt nie udowodnił istnienia kosmitów, więc kosmici nie istnieją” — lub odwrotnie: „Nie udowodniono, że nie ma życia pozaziemskiego, więc istnieje”.
  • Wersja negatywna: twierdzenie obalone nie zostało, więc należy je uznać za prawdziwe.
  • Fałszywa dychotomia: myślenie, że pozostaje tylko prawda lub fałsz, podczas gdy może brakować wystarczających danych (stan nieznany) lub problem być nierozstrzygalny przy obecnym stanie wiedzy.

Takie przykłady pojawiają się w debatach publicznych i w reklamie, gdzie brak przeciwnych dowodów jest prezentowany jako pośredni argument popierający daną tezę (polityka) lub (reklama). Błąd może też być określany jako postulat dowodu negatywnego.

Historia, nazewnictwo i kontekst

Pojęcie sięga tradycji rozważań logicznych i retorycznych; klasyczne traktaty o błędach argumentacyjnych wyróżniały przypadki, gdy brak wiedzy był używany jako zawierający argument. W literaturze współczesnej zagadnienie analizowane jest w kontekście heurystyk, obciążeń poznawczych oraz strategii argumentacyjnych stosowanych w debacie. Warto rozróżniać ten błąd od uzasadnionego wniosku na podstawie braku dowodów, kiedy brak dowodu ma istotne znaczenie empirczne i jest częścią metody naukowej.

Konsekwencje i rozpoznawanie

Odwołanie do niewiedzy może prowadzić do błędnych przekonań, wzmacniać fałszywe narracje i utrudniać badania. Aby go rozpoznać, warto pytać: kto ponosi ciężar dowodu? Czy istnieją pozytywne przesłanki wspierające twierdzenie? Czy kwestia da się weryfikować empirycznie? W dyskusji krytyczne podejście oraz wymóg przedstawienia dowodów przez stronę formułującą tezę minimalizują ryzyko użycia tego błędu.

Powiązane pojęcia i dalsze informacje

Argumentum ad ignorantiam jest spokrewniony z innymi błędami logicznymi jak argumentum ad verecundiam czy fałszywa dychotomia. Aby zgłębić temat, można się odwołać do materiałów dotyczących logiki nieformalnej i retoryki, wybrane źródła i omówienia są dostępne poniżej:

Przykłady

  • "Ten lek jest bezpieczny, ponieważ nikt nie znalazł żadnych toksycznych efektów." To tylko sugeruje, że przeprowadzono pełne testy. Nie oznacza to, że został on przetestowany całkowicie.
  • "Kandydatka Smith nigdy nie wypowiadała się na temat swoich poglądów na temat aborcji. Możemy bezpiecznie stwierdzić, że musi być pro-choice". Fałszywy argument z niewiedzy może być użyty do odrzucenia tematu lub do argumentowania, że oznacza on coś zupełnie przeciwnego.
  • "Oczywiście, że choroby są spowodowane przez czary. Jak inaczej mogłoby się to zdarzyć?" (Argument z ignorancji często przybiera formę "jak inaczej mogłoby się zdarzyć X", co implikuje, że ponieważ nie ma jeszcze znanego innego wyjaśnienia, to to, które jest oferowane jest poprawne).

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest argument z niewiedzy?

O: Argument z niewiedzy, znany również jako odwołanie do niewiedzy, jest błędem w logice nieformalnej. Sugeruje on, że coś jest prawdą lub fałszem, ponieważ nie zostało jeszcze udowodnione, że jest inaczej.

P: Ile jest opcji przy rozważaniu prawdziwości stwierdzenia?

O: Przy rozważaniu prawdziwości stwierdzenia mogą być maksymalnie cztery opcje - prawda, fałsz, niewiadoma i niewiadoma.

P: Na kim spoczywa ciężar dowodu w przypadku twierdzenia?

O: Zgodnie z zasadami logiki, ciężar dowodu spoczywa na osobie twierdzącej.

P: Czy stosowanie złej logiki zawsze świadczy o tym, że argument jest fałszywy?

O: Nie, stosowanie złej logiki nie musi oznaczać, że argument jest fałszywy (lub prawdziwy). Oznacza to po prostu, że jest on wyprowadzony w niewłaściwy sposób.

P: Dlaczego w polityce i reklamie używa się argumentów z niewiedzy?

O: Argumenty z niewiedzy są wykorzystywane w polityce i reklamie, ponieważ mogą być przekonujące dla niektórych odbiorców, mimo że są logicznie błędne.

P: Jaką inną nazwę nosi odwołanie do ignorancji?

O: Odwołanie do niewiedzy jest również nazywane fałszem dowodu negatywnego.

Powiązane artykuły

Autor

AlegsaOnline.com Argumentum ad ignorantiam — odwołanie do niewiedzy jako błąd logiczny

URL: https://pl.alegsaonline.com/art/5504

Udostępnij

Źródła