Aneksja Korei przez Japonię 1910–1945: przyczyny i skutki

Aneksja Korei 1910–1945: analiza przyczyn, przebiegu i skutków japońskiej okupacji — polityka, gospodarka, kultura i opór Koreańczyków.

Japońska aneksja Korei miała miejsce w 1910 roku. Cesarstwo Japonii zaanektowało (uczyniło częścią swojego terytorium) Cesarstwo Koreańskie. W języku japońskim jest to również nazywane 日韓併合、朝鮮併合、日韓合邦 co tłumaczy się jako aneksja Korei, aneksja Joseon (stara nazwa Korei), oraz zjednoczenie Japonii i Korei.

Następnie Japończycy rządzili Koreą do 1945 r., po konferencji poczdamskiej na zakończenie II wojny światowej.

Przyczyny aneksji

• Ambicje imperialne Japonii: po modernizacji Meiji Japonia dążyła do zabezpieczenia wpływów i surowców w regionie Morza Japońskiego i Morza Żółtego.
• Rywalizacja z Chinami i Rosją: zwycięstwa w wojnie chińsko-japońskiej (1894–1895) i rosyjsko-japońskiej (1904–1905) osłabiły wpływy innych mocarstw nad Półwyspem Koreańskim i ułatwiły japońską dominację.
• Utrwalenie kontroli: od protektoratu ustanowionego w 1905 r. (Traktat Eulsa) do formalnej aneksji w 1910 r. — Japonia przekształciła Koreę w część swojego imperium.
• Słabość wewnętrzna Korei: polityczne kryzysy, presja obcych mocarstw oraz korupcja władzy Joseon ułatwiły przejmowanie kontroli.

Przebieg rządów japońskich (1910–1945)

Po aneksji Japonia ustanowiła rządy gubernatora-generalnego, który miał szerokie uprawnienia administracyjne, wojskowe i gospodarcze. Rządy te łączyły elementy administracji cywilnej i polityki siłowej.

Główne działania polityczno-społeczne i gospodarcze

• Administracja i represje: likwidacja koreańskiej elity politycznej, przymusowe ustąpienia, a także stosowanie represji wobec oporu. Cesarz Gojong i część dworu stawiali opór, który był tłumiony.
• Polityka asymilacyjna: stopniowe narzucanie języka i kultury japońskiej — nasilało się to zwłaszcza w latach 30. XX w. (np. przymus przyjmowania japońskich nazw rodowych, polityka edukacyjna ograniczająca użycie języka koreańskiego).
• Modernizacja infrastruktury i przemysłu: budowa kolei, portów, kopalń i fabryk — często służyły one eksploatacji surowców i transportowi ku korzyści Japonii. Część terenów uległa intensyfikacji rolnictwa eksportowego.
• Przemiany społeczne: urbanizacja, zmiany w strukturze własności ziemi (np. badania katastralne i wykupy ziemi), a także rozwój klasy robotniczej w miastach.
• Mobilizacja wojskowa i przymusowa praca: w okresie II wojny światowej wielu Koreańczyków zostało zwerbowanych do pracy przymusowej w Japonii i na okupowanych terytoriach; mobilizowano też osoby do służby pomocniczej, a setki tysięcy znalazło się w przymusowej pracy w kopalniach i fabrykach.
• Przyczyny i skutki przemocy seksualnej: ilustrowane przez system tzw. "comfort women" — przymusowe seksualne wykorzystywanie kobiet z Korei i innych okupowanych krajów przez wojsko japońskie — pozostaje jednym z najbardziej bolesnych i kontrowersyjnych aspektów okupacji.

Ruch oporu i społeczne reakcje

• Powstania i opór zbrojny: od czasu do czasu dochodziło do powstańczych akcji, m.in. działalności partyzanckich oddziałów zwanych Righteous Armies.
• Ruch Niepodległościowy 1 marca 1919 r.: masowy, pokojowy protest przeciw japońskiemu panowaniu, brutalnie stłumiony, który jednak znacznie wzmocnił narodową tożsamość i zainspirował emigracyjne ośrodki oporu (np. Provisional Government of the Republic of Korea w Szanghaju).
• Działalność poza krajem: protesty dyplomatyczne, praca polityczna i szerzenie sprawy niepodległości wśród społeczności koreańskiej za granicą.

Skutki aneksji — krótko- i długoterminowe

• Ekonomiczne: modernizacja infrastruktury i rozwój przemysłu zachodziły głównie na potrzeby Japonii; część Korei industrializowała się, ale zyski przepływały do metropolii, wiele gospodarstw rolnych zostało przejętych.
• Demograficzne i społeczne: przemieszczenia ludności, urbanizacja, zmiany w strukturze własności ziemi oraz przymusowa mobilizacja pracowników i żołnierzy.
• Kulturowe i tożsamościowe: próby wynarodowienia, ograniczenia użycia języka koreańskiego w instytucjach publicznych i edukacji, co wywołało opór i równocześnie umocniło poczucie narodowej odrębności.
• Trauma i spory historyczne: przemoc, przymusowa praca i przymusowe wykorzystywanie seksualne pozostawiły długotrwałe rany; kwestie odszkodowań, oficjalnych przeprosin i pamięci historycznej są przedmiotem sporów między Koreą a Japonią do dziś.
• Polityczne następstwa: kapitulacja Japonii w 1945 r. zakończyła formalnie okupację, ale szybkie zajęcie Półwyspu przez wojska radzieckie na północy i amerykańskie na południu doprowadziło do podziału Korei wzdłuż 38. równoleżnika, a w konsekwencji do powstania dwóch odrębnych państw w 1948 r.

Dziedzictwo i pamięć

Okres 1910–1945 jest w Korei źródłem silnych emocji i stanowi ważny element narodowej narracji. Współczesne relacje między Koreą a Japonią nadal są naznaczone sporami o interpretację historii, losy ofiar i kwestie reparacji. Badania historyczne, memoriał, edukacja i dyplomacja próby wyjaśnienia i uregulowania tych kwestii trwają do dziś.

Podsumowując: aneksja Korei przez Japonię była procesem polityczno-militarnym wpisanym w szerszą ekspansję imperialną Japonii, przyniosła zarówno modernizację infrastruktury, jak i liczne naruszenia praw człowieka. Jej konsekwencje ukształtowały historię regionu w XX wieku i mają wpływ na stosunki międzynarodowe do dzisiaj.

Pytania i odpowiedzi

P: Kiedy Japończycy zaanektowali Koreę?

P: Jaki jest japoński termin określający aneksję Korei?

P: Jak długo Japonia rządziła Koreą?

P: Czym była konferencja poczdamska?

P: Kiedy odbyła się konferencja poczdamska?

P: Dlaczego Japonia zaanektowała Koreę?

P: Czym było imperium koreańskie?

Szukaj według litery