Rewolucja francuska z 1830 roku, znana również jako rewolucja lipcowa, była odsunięciem od władzy Karola X we Francji. Jej bezpośrednią przyczyną były represyjne akty władzy i decyzje rządu, które spotkały się z powszechnym oporem społecznym; skutkiem była zmiana dynastii i ustroju — z Restauracji Burbonów do Monarchii Lipcowej. Jego kuzyn Louis-Philippe, książę Orleanu, został królem i przyjął tytuł „króla Francuzów”, podkreślający inny charakter władzy niż wcześniejsi Burbonowie. Ludwik Filip panował aż do rewolucji francuskiej w 1848 roku, kiedy również utracił tron.

Przyczyny

Do rewolty doprowadziło połączenie czynników politycznych, społecznych i gospodarczych. Po wojnach napoleońskich i okresie Restauracji narastało niezadowolenie z rządów ultraroyalistów, szczególnie z polityki premiera Julesa de Polignaca. Kryzys gospodarczy, słabe plony, rosnące bezrobocie i ograniczenia wolności prasy potęgowały napięcia. Kulminacją były tzw. ordonnances wydane przez Karola X w dniu 25 lipca 1830 r. (tzw. ordonnances de Saint-Cloud) — akty ograniczające wolność prasy, rozwiązujące Izbę Posłów i zmieniające prawo wyborcze — które wywołały powszechny sprzeciw.

Przebieg rewolucji (Les Trois Glorieuses)

Bezpośrednią reakcją na ordonnances były powstania w Paryżu trwające od 27 do 29 lipca 1830 r., określane jako Les Trois Glorieuses (Trzy Chwalebne Dni). Mieszczanie, robotnicy, studenci i część członków klasy średniej wznosili barykady, trwały uliczne walki z żandarmerią i oddziałami wojskowymi. Ważną rolę odegrała prasa i opinia publiczna, mobilizując społeczeństwo przeciwko królewskim dekretom. Wobec rosnącej rewolty Karol X utracił oparcie w armii i administracji.

Abdykacja i powstanie Monarchii Lipcowej

Wobec klęski politycznej Karol X abdykował 2 sierpnia 1830 roku na rzecz swojego wnuka (Henri, comte de Chambord), po czym opuścił Francję i udał się na emigrację. W praktyce władza przeszła na zwolenników bardziej liberalnych rozwiązań, a 9 sierpnia 1830 r. izba parlamentarna ogłosiła księcia Orleanu królem — Ludwikiem Filipem I. Nowa konstytucja i konstytucyjny charakter monarchy miały ograniczyć absolutystyczne zapędy i zadowolić liberalne środowiska, stąd tytuł „król Francuzów”, który podkreślał suwerenność narodu.

Stronnictwa i polityczne reperkusje

Zmiana ta pociągnęła za sobą przesunięcie równowagi politycznej: zwolennicy starej linii Burbonów — legitymiści — sprzeciwiali się ustrojowi orleańskiemu i uznawali prawo starszeństwa dynastii. Z kolei zwolennicy Ludwika Filipa, orleanisci, opowiadali się za konstytucyjną, burżuazyjną monarchią. Monarchia Lipcowa zyskała poparcie klasy średniej i części elit, jednak z czasem polityka rządu stała się bardziej konserwatywna i uprzywilejowała interesy wielkiego majątku i przemysłu, co przyczyniło się do narastania niezadowolenia społecznego.

Znaczenie i następstwa

Rewolucja lipcowa miała dwojaki charakter: była zarówno buntem przeciwko reakcyjnemu absolutyzmowi, jak i zwycięstwem sił liberalno-burżuazyjnych, które dążyły do konstytucyjnej formy rządów. Wywołała też falę politycznych zmian w Europie — między innymi wpłynęła na wybuch rewolucji belgijskiej 1830 roku i miała oddźwięk w ruchach narodowo-wyzwoleńczych i liberalnych na kontynencie. Niemniej Monarchia Lipcowa nie rozwiązała wszystkich problemów społecznych Francji; niezadowolenie robotników i biedniejszych warstw, a także ograniczenia polityczne wobec szerokich mas, doprowadziły w końcu do rewolucji lutowej 1848 roku i ustanowienia II Republiki.