Hajle Sellasje I z Etiopii (23 lipca 1892 r. - 26 sierpnia 1975 r.) był cesarzem Etiopii. Znany jest również jako symbol religijny Boga wcielonego (w ciele) wśród członków ruchu Rastafari; wyznawcy tego nurtu często odnoszą się do niego jako do Ras Tafari — od jego imienia sprzed koronacji. W etiopskiej tradycji dynastii Salomonidów Sellasje nosił tytuły podkreślające jego pochodzenie oraz rolę „wybranego przez Boga” i lwią symbolikę rodu Judy.

Tafari został mianowany gubernatorem Sidamo w 1907 roku, a następnie prowincji Harar w 1911 roku. Jako gubernator Harar zdobył duże wpływy, lecz w relacjach z regentem Lij Iyasu ich porozumienie stopniowo się załamywało. Początkowo Tafari zgodził się nie usuwać Iyasu z władzy w zamian za utrzymanie stanowiska gubernatora Hareru, jednak Lij Iyasu — który według elit przeszedł na muzułmaninem, co wywołało kontrowersje w zdominowanym przez ortodoksyjny chrześcijański establishment — próbował usunąć Tafariego z urzędu, łamiąc wcześniejszą umowę. Tafari uznał, że umowa została zerwana i przystąpił do odsunięcia Iyasu od władzy. Ponieważ Iyasu przeszedł na islam, szlachta zastąpiła go cesarzową Zauditu 27 września 1916 r. i uczyniła Tafari regentem. Od tego momentu Tafari de facto kierował sprawami państwa.

W 1928 r. został uznany za negusa (króla), a 2 listopada 1930 r. został koronowany na "Hajle Sellasje I, króla królów Etiopii, podbijając lwa z plemienia Judy, wybranego przez Boga". Jego koronacja zyskała szeroki rozgłos na całym świecie, m.in. dzięki dwóm artykułom z rzędu w TIME Magazine. Ten rozgłos wzbudził zainteresowanie na odległej wyspie Jamajka, gdzie szybko narodziła się wiara w jego boskość — traktowaną przez wielu jako symbol czarnego wyzwolenia i nadziei na samoobronę Afryki przed kolonializmem.

Wczesne życie i pochodzenie

Urodzony jako Tafari Makonnen, należał do wpływowej rodziny arystokratycznej: jego ojcem był ras Makonnen Woldemikael, gubernator Harar, a matką Yeshimebet Ali. Dzięki rodzinnej pozycji Tafari zyskał dostęp do dworu, edukacji i kariery wojskowo-administracyjnej. Jego umiejętności polityczne i zdolność budowania sojuszy pozwoliły mu szybko awansować w hierarchii państwowej.

Reformy i modernizacja

Jako władca Hajle Sellasje I dążył do stopniowej modernizacji Etiopii: przeprowadzał reformy administracyjne, rozwijał szkolnictwo, wspierał budowę infrastruktury (drogi, telekomunikacja) oraz próbował centralizować władzę nad licznymi prowincjami i feudalnymi właścicielami ziemskimi. W 1931 roku wprowadził konstytucję — dokument mający uregulować urząd cesarski i instytucje państwowe — a w 1955 roku dokonano jej rewizji, rozszerzając niektóre prawa i instytucje.

Inwazja włoska, wygnanie i powrót

W 1935 roku Włochy Mussoliniego zaatakowały Etiopię. Po kilku miesiącach ciężkich walk Addis Abeba została zajęta i Hajle Sellasje I udał się na emigrację do Wielkiej Brytanii; w 1936 r. wystąpił też w Lidze Narodów, domagając się potępienia agresji, co przyniosło mu międzynarodową sympatię i poparcie. W 1941 r., po działaniach brytyjskich wojsk i etiopskich ochotników, Sellasje powrócił do kraju i odzyskał władzę. Po wojnie odbudował państwo i umacniał pozycję Etiopii na scenie międzynarodowej.

Międzynarodowa rola i Afrykańska solidarność

Hajle Sellasje I był aktywny dyplomatycznie: Etiopia stała się jednym z członków-założycieli Organizacji Narodów Zjednoczonych po II wojnie światowej. Sellasje odegrał też ważną rolę w ruchu na rzecz jedności afrykańskiej — Addis Abeba była miejscem powstania Organizacji Jedności Afrykańskiej (OAU) w 1963 roku, a cesarz był jednym z jej promotorów. Jako symbol walki z kolonializmem i zwierzchnik niezależnego afrykańskiego państwa, zyskał uznanie u wielu przywódców kontynentu.

Upadek, zatrzymanie i śmierć

W latach 60. i wczesnych 70. rosnące niezadowolenie społeczne, problemy gospodarcze, wojskowe klęski na granicach oraz coraz bardziej autorytarne rządy doprowadziły do kryzysu. W 1974 roku doszło do przewrotu armijnego i utworzenia rewolucyjnej Rady Wojskowej znanej jako Derg, która obaliła cesarstwo. Hajle Sellasje został zmuszony do abdykacji, internowany wraz z rodziną, a w 1975 r. zmarł w niewyjaśnionych do końca okolicznościach podczas aresztu. Jego szczątki zostały ekshumowane i ponownie pochowane w Soborze Świętej Trójcy w Addis Abebie w 1992 roku.

Dziedzictwo i kult w ruchu Rastafari

Ruch Rastafari, powstały na Jamajce w latach 30. XX wieku, uznał Hajle Sellasje I za wcielenie Boga (Jah) i mesjasza czarnego wyzwolenia. Nazwa „Rastafari” pochodzi od tytułu i imienia sprzed koronacji — Ras Tafari — gdzie „ras” oznacza tytuł arystokratyczny, a „Tafari” to jego imię. Symbolami związanymi z tym kultem są m.in. Lew Judy i kolory etiopskiej flagi. Ruch wpłynął silnie na kulturę, zwłaszcza muzykę reggae (najbardziej znanym orędownikiem idei był Bob Marley), oraz na globalne postrzeganie Selassie jako ikony antykolonialnej i afrocentrycznej dumy.

Sam Hajle Sellasje oficjalnie nie przyjmował kultu swojej boskości; był gorliwym wyznawcą Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego i w publicznych wypowiedziach unikał akceptowania twierdzeń o swojej boskości. Mimo to jego postać pozostaje do dziś kontrowersyjna i znacząca: dla jednych symbol niezależności i nowoczesności Etiopii, dla innych autokratyczny władca, którego reformy nie rozwiązały strukturalnych problemów społecznych.

Znaczenie historyczne

Hajle Sellasje I pozostaje jedną z najważniejszych postaci XX-wiecznej Afryki — zarówno jako przywódca próbujący modernizować państwo, jak i jako symbol oporu przeciw kolonializmowi oraz źródło inspiracji dla ruchów emancypacyjnych. Jego życie i rządy są nadal przedmiotem badań historycznych i debat o przejściu od tradycyjnego państwa feudalnego do nowoczesnych struktur politycznych w Afryce.