Faust — opera Charlesa Gounoda (1859): opis, historia, znaczenie
Faust — opera Charlesa Gounoda (1859): szczegółowy opis, historia i znaczenie muzycznego arcydzieła XIX wieku. Poznaj sukcesy, wykonania i wpływ kulturowy.
Faust to wielka opera w pięciu aktach. Muzyka została skomponowana przez Charlesa Gounoda. Francuskie libretto napisali Jules Barbier i Michel Carré. Libretto zostało oparte na sztuce Carré'a Faust et Marguerite. Sztuka Carre opierała się z kolei na pierwszej przeszłości Fausta Johanna Wolfganga von Goethego. Opera została po raz pierwszy wystawiona w Théâtre-Lyrique w Paryżu 19 marca 1859 roku. Została dobrze przyjęta. Największym sukcesem Gounoda była opera.
Faust był jedną z najpopularniejszych oper XIX wieku. Była to pierwsza opera, która została wykonana w Metropolitan Opera w Nowym Jorku w październiku 1883 roku. Jest to kosztowna opera do wykonania ze względu na dużą obsadę oraz wiele scenografii i kostiumów. Od 1950 roku produkcja tej opery podupadła. Odniesienia do tej opery były częste w innych mediach. Jest to na przykład opera grana w 1925 roku w niemym filmie Upiór opery. Pomimo swoich kosztów, opera jest nadal wykonywana. Znajduje się na 35. miejscu na liście najczęściej wykonywanych oper na świecie.
Ponieważ libretto Barbier'a i Carré skupia się bardziej na wątku uczuciowym niż na filozoficznych rozważaniach Goetha, Gounod nadał dziełu wyraźny, melodyczny charakter — z bogatą partyturą orkiestrową, chórami i rozbudowanymi partiami solowymi. W rezultacie Faust stał się operą atrakcyjną dla szerokiej publiczności: łączy dramatyczne sceny, efektowne chórki i łatwo zapadające w pamięć melodie.
Zarys fabuły (skrócony):
- Akt I — Stary uczony Faust, rozczarowany życiem, zawiera pakt z diabolicznym Méphistophélèsem, który obiecuje mu młodość i miłość. Poznaje młodą i niewinną Marguerite.
- Akt II — Rozpoczyna się romans Fausta i Marguerite; pojawiają się powszechnie znane, liryczne sceny miłosne oraz wątki intryg i kuszenia.
- Akt III — Tragiczne konsekwencje miłości: konflikt z rodziną Marguerite, powrót jej brata (Valentin), dramatyczne wydarzenia prowadzące do jego śmierci i upadku społecznego Marguerite.
- Akt IV — Spektakularna scena Nocy Walpurgii (Walpurgisnacht) — scena pełna fantastycznych efektów i baletu, ukazująca chwilowe upojenie i ucieczkę od moralnych konsekwencji.
- Akt V — Finał w więzieniu: Marguerite jest uwięziona i zrozpaczona; w ostatnich chwilach nadchodzi zbawienie — w operze podkreślona zostaje jej odkupienie i boskie miłosierdzie, co daje utworowi wyraźne zakończenie zbawienne.
Muzyka i najważniejsze fragmenty: Gounod napisał partię orkiestry i wokalne z dbałością o linie melodyczne oraz efekt dramatyczny. W operze znajdują się liczne momenty koncertowe dla solistów i chóru, w tym znana aria Marguerite (tzw. „Jewel Song” — chanson du bijou) oraz rozbudowane sceny chóralne i baletowe. Charakterystyczne są także kontrasty między lirycznymi ariami a diaboliczną, czasami groteskową muzyką Méphistophélèsa.
Historia wystawień i adaptacje: Po premierze w 1859 roku Faust szybko zdobył międzynarodową sławę i był jednym z najczęściej wystawianych utworów XIX wieku. Wiele teatrów wprowadzało własne cięcia i przeróbki (między innymi skracano rozbudowane sceny baletowe czy niektóre chóry), aby przystosować dramat do lokalnych gustów i ograniczeń scenicznych. Produkcja wymagała dużych nakładów — bogate kostiumy, scenografia i duża obsada — co do dziś wpływa na częstotliwość wystawień. Jednocześnie opera była i jest wielokrotnie nagrywana i rejestrowana, dzięki czemu wiele wykonań pozostaje dostępnych na płytach i w archiwach radiowych.
Recepcja i znaczenie: Dzieło ugruntowało pozycję Gounoda jako jednego z najpopularniejszych operowych kompozytorów swoich czasów. Mimo iż po połowie XX wieku zainteresowanie operą nieco maleje (częściowo z powodów kosztowych i zmieniających się gustów estetycznych), Faust pozostaje stałym punktem repertuarowym domów operowych na całym świecie i ma znaczące miejsce w historii opery ze względu na połączenie efekciarstwa scenicznego z bogactwem melodii i dramatyzmem fabuły. Odwołania do opery pojawiają się także w kulturze masowej (m.in. w filmie Upiór opery z 1925 roku).
Współczesne inscenizacje często balansują między tradycją a nowoczesnym podejściem: niektóre teatry sięgają po skromniejsze, kameralne realizacje, inne zachowują monumentalny charakter epoki. Dzięki temu utwór nadal żyje w różnych interpretacjach — jako romantyczna opowieść o miłości i pokusie, jak i jako spektakl o silnym ładunku wizualnym.
Gounod w 1859 roku, roku premiery opery
Role
- Doktor Faust - tenor
- Marguerite - sopran
- Mefistofélès - basy
- Valentin, żołnierz i brat Marguerite - baryton
- Siebel, uczeń Fausta - mezzosopran
- Dame Marthe, opiekunka Marguerite - mezzosopran
- Wagner, przyjaciel Fausta - Baritone
- Żołnierze, studenci, demony, anioły, itp.
Historia
Opera odbywa się w Niemczech w XVI wieku.
Akt 1
|
|
| ||||
| Problemy z odsłuchaniem tego pliku? Patrz na pomoc medialną. | |||||
Doktor Faust jest starzejącym się naukowcem. Uważa, że jego studia nie przyniosły żadnych rezultatów. Doprowadziły go tylko do utraty życia i miłości (Rien! En vain j'interroge). Próbuje się zabić trucizną. Zatrzymuje się, gdy słyszy chór. Przeklina naukę i wiarę. Prosi o wskazówki od szatana. Pojawia się Méphistophélès (duet: Me voici). Kusi Fausta wizją pięknej Marguerity przy jej wirującym kole. Namawia Fausta, aby kupił usługi Méphistophélèsa na ziemi w zamian za usługi Fausta w piekle. Filiżanka trucizny Fausta magicznie staje się eliksirem młodości. On go pije. Stary lekarz staje się przystojnym młodym mężczyzną. Obydwaj towarzysze wyruszają w świat.
Akt 2
|
|
| ||||
| Problemy z odsłuchaniem tego pliku? Patrz na pomoc medialną. | |||||
W pobliżu bram miasta studenci, żołnierze i mieszkańcy wsi śpiewają piosenkę do picia (Vin ou Bière). Valentin wyjeżdża na wojnę ze swoim przyjacielem Wagnerem. Valentin prosi swojego młodego przyjaciela Siébela, aby zaopiekował się jego siostrą Marguerite (O Sainte Medaille). Pojawia się Méphistophélès. Zapewnia tłumowi wino. Śpiewa porywającą piosenkę o Złotym Cielcu (Le veau d'or). Méphistophélès mówi złe rzeczy o Marguerite. Valentin próbuje uderzyć go swoim mieczem. Miecz rozpada się w powietrzu. Valentin i jego przyjaciele używają krzyżowych pagórków swoich mieczy, by odpędzić to, co teraz wiedzą, że jest piekielną siłą (chór: De l'enfer). Do Méphistophélès dołącza Faust. Mieszkańcy wsi tańczą walca (Ainsi que la brise légère). Pojawia się Marguerite. Faust ogłasza swój podziw. Ona odmawia chodzenia z Faustem ze skromności.
Ustawa 3
|
|
| ||||
| Problemy z odsłuchaniem tego pliku? Patrz na pomoc medialną. | |||||
W ogrodzie Marguerite, kochający Siébel pozostawia bukiet dla Marguerite (Faites-lui mes aveux). Faust wysyła Méphistophélès w poszukiwaniu prezentu dla Marguerite i śpiewa cavatina (Salut, demeure chaste et pure) idealizując Marguerite jako czyste dziecko natury. Méphistophélès przynosi zdobione pudełko zawierające wykwintną biżuterię i lusterko i pozostawia je na progu Marguerity, obok kwiatów Siébel. Marguerite wchodzi, zastanawiając się nad spotkaniem z Faustem u bram miasta i śpiewa melancholijną balladę o królu Thulé (Il était un roi de Thulé).
Marthe, sąsiadka Marguerite, zauważa biżuterię i mówi, że to musi być od wielbiciela. Marguerite przymierza się do biżuterii i urzeka ją sposób, w jaki podkreślają jej piękno, jak śpiewa w słynnej arii, Jewel Song (Ah! je ris de me voir si belle en ce miroir). Méphistophélès i Faust dołączają do kobiet w ogrodzie i romansują je. Marguerite pozwala Faustowi ją pocałować (Laisse-moi, laisse-moi contempler ton visage), ale potem prosi go, aby odszedł. Ona śpiewa przy jej oknie na jego szybki powrót, a Faust, słuchając, wraca do niej. Pod czujnym okiem i złośliwym śmiechem Méphistophélès widać, że uwodzenie Marguerity przez Fausta będzie udane.
Ustawa 4
|
|
| ||||
| Problemy z odsłuchaniem tego pliku? Patrz na pomoc medialną. | |||||
Pokój Marguerite / Plac publiczny na zewnątrz jej domu / Katedra [Uwaga: Sceny aktów 4 i 5 są czasem podawane w innej kolejności, a części są czasem skracane lub cięte w przedstawieniu].
Po zaimpregnowaniu i porzuceniu przez Fausta, Marguerite urodziła się i jest społecznym wyrzutkiem. Śpiewa arię na swoim wirującym kole (Il ne revient pas). Siébel stoi przy niej. Scena przenosi się na plac przed domem Marguerite. Kompania Valentina wraca z wojny na marsz wojskowy (Deposons les armes i Gloire immortelle de nos aïeux, znany "żołnierski chór"). Siébel prosi Valentina o wybaczenie Marguerite. Valentin spieszy się do swojej chaty. Gdy jest w domu Fausta i pojawia się Méphistophélès, a Méphistophélès, myśląc, że jest tam tylko Marguerite, śpiewa kpiącą burleskę serenady kochanka pod oknem Marguerite (Vous qui faites l'endormie). Valentin wychodzi z chaty, wiedząc, że Faust zdemolował jego siostrę. Trzech mężczyzn walczy, Méphistophélès blokuje miecz Walentyna, pozwalając Faustowi na śmiertelny cios. Swoim umierającym oddechem Valentin obwinia Marguerite za jej śmierć i skazuje ją na piekło przed zgromadzonymi mieszkańcami miasta (Ecoute-moi bien Marguerite). Marguerite idzie do kościoła i próbuje się tam modlić, ale zostaje zatrzymana, najpierw przez Méphistophélès, a następnie przez chór diabłów. Kończy swoją modlitwę, ale zemdleje, gdy zostanie ponownie przeklęta przez Méphistophélèsa.
Ustawa 5
Góry Harzu na Nocy Walpurgii / Jaskinia / Wnętrze więzienia
Méphistophélès i Faust są otoczeni przez czarownice (Un, deux et trois). Faust jest przewożony do jaskini królowych i kurtyzan, a Méphistophélès obiecuje dostarczyć Faustowi miłość największych i najpiękniejszych kobiet w historii. Orgiastyczny balet sugeruje zabawę, która trwa przez całą noc. W miarę zbliżania się świtu Faust widzi wizję Marguerity i wzywa do niej. Méphistophélès pomaga Faustowi wejść do więzienia, w którym przetrzymywana jest Marguerite za zabicie swojego dziecka. Śpiewają duet miłosny (Oui, c'est toi que j'aime). Méphistophélès stwierdza, że tylko śmiertelna ręka może uwolnić Margueritę od jej losu, a Faust proponuje uratować ją od kata, ale ona woli ufać swojemu losowi Bogu i Jego aniołom (Anges purs, anges radieux). Na koniec pyta, dlaczego ręce Fausta są pokryte krwią, odpycha go i spada bez ruchu. Méphistophélès przeklina, jak głos na wysokim śpiewie "Sauvée!". ("Uratowany!"). Dzwony Wielkanocy brzmią i chór aniołów śpiewa "Christ est ressuscité!" (''Chrystus zmartwychwstał!'). Otwierają się mury więzienia, a dusza Marguerite wznosi się do nieba. Zrozpaczony Faust podąża za nim oczami, pada na kolana i modli się. Méphistophélès zostaje odwrócony przez lśniący miecz archanioła.
Caroline Carvalho, pierwsza Marguerite
Dyskografia
- 1912: Leon Beyle (Faust), Jeanne Campredon (Marguerite), Ardré Gresse (Méphistophélès), Jean Noté (Valentin); Chóry i Orkiestra Théâtre de l'Opéra-Comique de Paris, François Ruhlman - (Marston)
- 1920: Giuliano Romagnoli (Faust), Gemma Bosini (Marguerite), Fernando Autori (Mefistofeles), Adolfo Pacini (Valentin); Chór i Orkiestra Teatro alla Scala di Milano, Carlo Sabajno - (La Voce del Padrone)
- 1958: Nicolai Gedda (Faust), Victoria de Los Angeles (Marguerite), Boris Christoff (Méphistophélès), Ernest Blanc (Valentin); Chóry i Orkiestra Théâtre National de l'Opéra de Paris, André Cluytens - (EMI Classics).
- 1966: Franco Corelli (Faust), Joan Sutherland (Marguerite), Nicolai Ghiaurov (Méphistophélès), Robert Massard (Valentin); Ambrosian Opera Chorus, London Symphony Orchestra, Richard Bonynge - (Decca).
- 1978: Plácido Domingo (Faust), Mirella Freni (Margarita), Nicolai Ghiaurov (Mefistofeles), Thomas Allen (Valentine); Chóry i Orkiestra Théâtre National de l'Opéra de Paris, Georges Prêtre - (EMI Classics).
- 1986: Francisco Araiza (Faust), Kiri Te Kanawa (Marguerite), Evgeny Nesterenko (Méphistophélès), Andreas Schmidt (Valentin); Chor und Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, Colin Davis - (Philips)
- 1991: Richard Leech (Faust), Cheryl Studer (Marguerite), José van Dam (Méphistophélès), Thomas Hampson (Valentin); Chɶur Z armii francuskiej, chóru i orkiestry Kapitolu Tuluzy, Michel Plasson - (EMI Classics)
- 1993: Jerry Hadley (Faust), Cecilia Gasdia (Marguerite), Samuel Ramey (Méphistophélès), Alexander Agache (Valentin); Chór i Orkiestra Narodowej Opery Walijskiej, Carlo Rizzi - (Teldec/Warner Classics)
- 2009: Piotr Beczala (Faust), Soile Isokoski (Marguerite), Kwangchul Youn (Méphistophélès), Adrian Eröd (Valentin); Chor und Orchester der Wiener Staatsoper, Bertrand de Billy - (Orfeo)
Pytania i odpowiedzi
P: Kto skomponował muzykę do Fausta?
O: Muzykę do Fausta skomponował Charles Gounod.
P: Kim byli francuscy libreciści Fausta?
A: Francuskimi librecistami Fausta byli Jules Barbier i Michel Carré.
P: Na czym opierało się libretto?
O: Libretto zostało oparte na sztuce Carrégo Faust et Marguerite, która z kolei została oparta na pierwszej części Fausta Johanna Wolfganga von Goethego.
P: Kiedy Faust został wystawiony po raz pierwszy i gdzie?
O: Faust został wystawiony po raz pierwszy w Théâtre-Lyrique w Paryżu 19 marca 1859 roku.
P: Czy Faust został dobrze przyjęty podczas premiery?
O: Tak, Faust został dobrze przyjęty na swojej premierze.
P: Co jest znaczącego w Fauście, jeśli chodzi o jego popularność i historię wystawiania?
O: Faust był jedną z najpopularniejszych oper XIX wieku i pierwszą operą wystawioną w Metropolitan Opera w Nowym Jorku w październiku 1883 roku. Ze względu na dużą obsadę, wiele scenografii i kostiumów, jest to opera kosztowna, a od 1950 roku liczba jej wystawień spadła.
P: Czy mimo kosztów i spadku popularności Faust jest nadal wystawiany?
O: Tak, pomimo kosztów, Faust jest nadal wystawiany i zajmuje 35 miejsce na liście najczęściej wystawianych oper na świecie według Operabase.
Przeszukaj encyklopedię