Faust to wielka opera w pięciu aktach. Muzyka została skomponowana przez Charlesa Gounoda. Francuskie libretto napisali Jules Barbier i Michel Carré. Libretto zostało oparte na sztuce Carré'a Faust et Marguerite. Sztuka Carre opierała się z kolei na pierwszej przeszłości Fausta Johanna Wolfganga von Goethego. Opera została po raz pierwszy wystawiona w Théâtre-Lyrique w Paryżu 19 marca 1859 roku. Została dobrze przyjęta. Największym sukcesem Gounoda była opera.

Faust był jedną z najpopularniejszych oper XIX wieku. Była to pierwsza opera, która została wykonana w Metropolitan Opera w Nowym Jorku w październiku 1883 roku. Jest to kosztowna opera do wykonania ze względu na dużą obsadę oraz wiele scenografii i kostiumów. Od 1950 roku produkcja tej opery podupadła. Odniesienia do tej opery były częste w innych mediach. Jest to na przykład opera grana w 1925 roku w niemym filmie Upiór opery. Pomimo swoich kosztów, opera jest nadal wykonywana. Znajduje się na 35. miejscu na liście najczęściej wykonywanych oper na świecie.

Ponieważ libretto Barbier'a i Carré skupia się bardziej na wątku uczuciowym niż na filozoficznych rozważaniach Goetha, Gounod nadał dziełu wyraźny, melodyczny charakter — z bogatą partyturą orkiestrową, chórami i rozbudowanymi partiami solowymi. W rezultacie Faust stał się operą atrakcyjną dla szerokiej publiczności: łączy dramatyczne sceny, efektowne chórki i łatwo zapadające w pamięć melodie.

Zarys fabuły (skrócony):

  • Akt I — Stary uczony Faust, rozczarowany życiem, zawiera pakt z diabolicznym Méphistophélèsem, który obiecuje mu młodość i miłość. Poznaje młodą i niewinną Marguerite.
  • Akt II — Rozpoczyna się romans Fausta i Marguerite; pojawiają się powszechnie znane, liryczne sceny miłosne oraz wątki intryg i kuszenia.
  • Akt III — Tragiczne konsekwencje miłości: konflikt z rodziną Marguerite, powrót jej brata (Valentin), dramatyczne wydarzenia prowadzące do jego śmierci i upadku społecznego Marguerite.
  • Akt IV — Spektakularna scena Nocy Walpurgii (Walpurgisnacht) — scena pełna fantastycznych efektów i baletu, ukazująca chwilowe upojenie i ucieczkę od moralnych konsekwencji.
  • Akt V — Finał w więzieniu: Marguerite jest uwięziona i zrozpaczona; w ostatnich chwilach nadchodzi zbawienie — w operze podkreślona zostaje jej odkupienie i boskie miłosierdzie, co daje utworowi wyraźne zakończenie zbawienne.

Muzyka i najważniejsze fragmenty: Gounod napisał partię orkiestry i wokalne z dbałością o linie melodyczne oraz efekt dramatyczny. W operze znajdują się liczne momenty koncertowe dla solistów i chóru, w tym znana aria Marguerite (tzw. „Jewel Song” — chanson du bijou) oraz rozbudowane sceny chóralne i baletowe. Charakterystyczne są także kontrasty między lirycznymi ariami a diaboliczną, czasami groteskową muzyką Méphistophélèsa.

Historia wystawień i adaptacje: Po premierze w 1859 roku Faust szybko zdobył międzynarodową sławę i był jednym z najczęściej wystawianych utworów XIX wieku. Wiele teatrów wprowadzało własne cięcia i przeróbki (między innymi skracano rozbudowane sceny baletowe czy niektóre chóry), aby przystosować dramat do lokalnych gustów i ograniczeń scenicznych. Produkcja wymagała dużych nakładów — bogate kostiumy, scenografia i duża obsada — co do dziś wpływa na częstotliwość wystawień. Jednocześnie opera była i jest wielokrotnie nagrywana i rejestrowana, dzięki czemu wiele wykonań pozostaje dostępnych na płytach i w archiwach radiowych.

Recepcja i znaczenie: Dzieło ugruntowało pozycję Gounoda jako jednego z najpopularniejszych operowych kompozytorów swoich czasów. Mimo iż po połowie XX wieku zainteresowanie operą nieco maleje (częściowo z powodów kosztowych i zmieniających się gustów estetycznych), Faust pozostaje stałym punktem repertuarowym domów operowych na całym świecie i ma znaczące miejsce w historii opery ze względu na połączenie efekciarstwa scenicznego z bogactwem melodii i dramatyzmem fabuły. Odwołania do opery pojawiają się także w kulturze masowej (m.in. w filmie Upiór opery z 1925 roku).

Współczesne inscenizacje często balansują między tradycją a nowoczesnym podejściem: niektóre teatry sięgają po skromniejsze, kameralne realizacje, inne zachowują monumentalny charakter epoki. Dzięki temu utwór nadal żyje w różnych interpretacjach — jako romantyczna opowieść o miłości i pokusie, jak i jako spektakl o silnym ładunku wizualnym.