Dioryt — definicja, skład mineralny, geneza i odmiany

Dioryt — definicja, skład mineralny, geneza i odmiany. Poznaj minerały, pochodzenie, typy (leukodioryt, ferrodioryt, kwarcowo‑dioryt) i znaczenie w geologii.

Dioryt (/ˈdaɪ. əˌraɪt/) to inwazyjna skała iglista, składająca się głównie z minerałów krzemianowych: skalenia plagioklazowego (typowo andesynowego), biotytu, rogalika i/lub piroksenu. Dla jasności: dioryt jest skałą magmową plutoniczną o ziarnistej (fanerycznej) teksturze. Skład chemiczny diorytu jest pośredni, między składem mafijnym gabro i granitu filcowego. Dioryt ma zwykle kolor od szarego do ciemnoszarego, może być też czarny, niebiesko‑szary lub mieć zielonkawe odcienie, zależnie od zawartości ciemnych minerałów. Od gabro różni się składem gatunkowym plagioklazy; plagioklaza w diorycie jest bogatsza w sód i uboższa w wapń. Dioryt może zawierać niewielkie ilości kwarcu, mikroklinu i oliwinu. Cyrkon, apatyt, tytanit, magnetyt, ilmenit i siarczki występują jako dodatkowe minerały. Niewielkie ilości muskowitu mogą być również obecne.

Skład mineralny i tekstury

Typowa modalna (mineralna) budowa diorytu obejmuje przede wszystkim plagioklaz (andesyn do bytownitu), hornblendę i/lub pirokseny oraz biotyt. W zależności od proporcji minerałów ciemnych wyróżnia się odmiany bardziej ubogie w hornblendę i inne minerały ciemne — te jasne odmiany określa się jako leukodioryt. Gdy występuje oliwin i bardziej żelazisty augit, skała przechodzi w ferrodioryt, który jest przejściowy do gabro.

Tekstura diorytu jest przeważnie faneryczna (gruboziarnista), często „plamista” ze względu na widoczne kryształy minerałów; bywa też porfirowa, gdy większe fenokryształy osadzone są w drobnoziarnistej matrycy. Czasami spotyka się odmiany o strukturze orbikularnej (tzw. dioryty oczkowe lub orbikulitowe), w których występują koncentryczne „oczka” zbudowane z plagioklazy otaczającego jądro.

Odmiany i klasyfikacja

Próg zawartości kwarcu decyduje o pokrewnych typach: skała zawierająca >5% kwarcu klasyfikowana jest jako kwarcowo‑dioryt, a >20% kwarcu przechodzi w tonalit. Jeżeli ortoklaz (skaleń potasowy) występuje w ilości przekraczającej ~10%, skała może być zaliczona do monzodiorytu lub granodiorytu, w zależności od proporcji skaleni i kwarcu. Skały ubogie w minerały ciemne to leukodioryty, natomiast bogatsze w oliwin i augit — ferrodioryty. W piśmiennictwie spotyka się także określenia regionalne i lokalne dla różnych odmian diorytu.

Geneza i występowanie

Dioryt powstaje najczęściej w warunkach intruzyjnych w wyniku częściowego stopienia się skał mafijnego pochodzenia nad strefą subdukcji lub w strefach mieszania magm o różnych skłon-nościach chemicznych. Jest powszechnie produkowany w łukach wulkanicznych i w orogenicznych systemach górskich typu andyjskiego, gdzie może tworzyć rozległe batolity i masywy. Dioryt często styka się z intruzjami granitowymi lub gabrowymi i może się z nimi miejscami przeplatać lub wtapiać. Ekstensywnym wulkanicznym odpowiednikiem diorytu jest andesyt.

Występuje na wszystkich kontynentach, najczęściej w obrębie łańcuchów górskich i stref subdukcji (np. Andy), ale także w innych typach skałotwórczych kompleksów magmowych. Lokalnie występują interesujące odmiany orbikularne lub porfirowe, cenione przez kolekcjonerów i rzemieślników kamieniarskich.

Właściwości fizyczne i zastosowanie

Dioryt jest skałą stosunkowo twardą i trwałą, odpor- ną na ścieranie i wietrzenie dzięki obecności twardych minerałów skalenia i piroksenów. Barwa i atrakcyjne rysunki sprawiają, że bywa używany jako kamień budowlany i dekoracyjny — w elewacjach, posadzkach, nagrobkach oraz jako kruszywo drogowe. Jako materiał budowlany jest ceniony tam, gdzie wymagana jest wytrzymałość i odporność na ścieranie.

Uwagi petrographi-czne

• Dioryt ma modalnie pośrednią zawartość SiO2 w porównaniu z gabrem i granitem.
• W analizie cienkich przekrojów plagioklaz wykazuje często złożenie tworu (zsaek?) i zonalność typową dla magm o pośrednim składzie.
• Dodatkowe minerały akcesoryczne (cyrkon, apatyt, tytanit) służą do określania wieku i historii magmowej metodami geochemicznymi i izotopowymi.

Podsumowując, dioryt to typowa skała magmowa o pośrednim składzie, o licznych odmianach i istotnym znaczeniu geologicznym — szczególnie w kontekście łuków wulkanicznych i batolitów powiązanych z orogenezą. Jego rozpoznanie opiera się na obserwacji składu mineralnego (dominacja plagioklazów i minerałów ciemnych) oraz tekstury fanerycznej/porfirowej.

Występowanie

Dioryt jest stosunkowo rzadką skałą; źródłowe lokalizacje obejmują Leicestershire (jedna z nazw mikrodorytów istnieje ze względu na skałę występującą we wsi Markfield) oraz Aberdeenshire, Wielka Brytania; Guernsey; Sondrio, Włochy; Turyngia i Saksonia w Niemczech; Finlandia; Rumunia; północno-wschodnia Turcja; środkowa Szwecja; pasmo Darrans w Nowej Zelandii; góry Andy.

Odmiana oczodołowa występująca na Korsyce nazywana jest korsytem.

Diorite

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest dioryt?

P: Czym różni się dioryt od gabro (bazaltu)?

P: Czy dioryt zawiera kwarc?

P: Jak wygląda tekstura diorytów?

P: Gdzie powszechnie produkowane są dioryt?

P: Jaki jest ekstruzyjny wulkaniczny odpowiednik typu skały dla diorytu?

P: Jak powstaje doriat?

Szukaj według litery