Przegląd
Miedziowce to potoczna nazwa pierwiastków tworzących grupę 11 w układzie okresowym: miedź (Cu), srebro (Ag), złoto (Au) oraz syntetyczny roentgen (Rg). Grupa ta jest klasyfikowana przez IUPAC jako seria metali przejściowych o podobnej konfiguracji elektronowej i wielu wspólnych cechach fizycznych i chemicznych.
Właściwości i cechy wspólne
Elementy tej grupy są dobrymi przewodnikami elektryczności i ciepła, wykazują metaliczny połysk i przeważnie niską reaktywność w warunkach atmosferycznych. Charakterystyczne cechy to:
- przewodnictwo elektryczne: szczególnie wysokie u srebra i miedzi,
- różne stany utlenienia: miedź występuje powszechnie jako +1 i +2, srebro zwykle jako +1, a złoto przyjmuje także stany +1 i +3,
- kolor: złoto ma żółtawy odcień wynikający z efektów relatywistycznych elektronów, miedź jest czerwonawa, a srebro srebrzyste,
- odporność na korozję: szczególnie wysoka u złota i srebra (metale szlachetne).
Historia i rozwój zastosowań
Miedź, srebro i złoto były wykorzystywane przez człowieka od starożytności: miedź do narzędzi i stopów, srebro i złoto do biżuterii oraz monet. Termin "metale monetarne" (coinage metals) wywodzi się z historycznego użycia tych metali do bicia monet. Z czasem ze względów ekonomicznych i technologicznych wiele walut zaczęło korzystać także z innych metali i stopów.
Zastosowania praktyczne
Miedziowce mają szerokie zastosowanie we współczesnej gospodarce: miedź w przewodach elektrycznych i instalacjach, srebro w fotografii cyfrowej i przemyśle elektronicznym oraz w technikach antybakteryjnych, złoto w jubilerstwie, elektronice precyzyjnej i jako rezerwa wartości. Roentgen to pierwiastek sztuczny, o bardzo krótkim czasie życia, znany głównie z badań naukowych i nieużywany praktycznie poza laboratoriami.
Różnice i ważne uwagi
Chociaż nazywa się je "metalami monetarnymi", nie oznacza to, że wszystkie kultury zawsze używały wyłącznie tych trzech pierwiastków do bicia monet. W historii i współcześnie do monet i monetarnych stopów wykorzystywano też nikiel, cynk, aluminium, ołów oraz stale i inne materiały. Ponadto, chemiczna różnica między poszczególnymi miedziowcami przejawia się w ich reaktywności i typowych związkach (np. chlorki miedzi czy halogenki srebra).
Przydatne odnośniki
- Grupa 11 — opis grupy
- Układ okresowy — lokalizacja grupy 11
- IUPAC — system nazewnictwa
- Układ okresowy — informacje ogólne
- Metale przejściowe — charakterystyka
- Miedź — właściwości i zastosowania
- Srebro — zastosowania i cechy
- Złoto — właściwości i historia
- Roentgen — informacje o pierwiastku
- Konfiguracja elektronowa — zasady
- Transaktynowce — grupa i przykłady
- Okres półtrwania — definicja
- Alternatywne metale w monetach — aluminium
- Ołów — użycie historyczne
- Nikiel — rola w monetach
- Stal nierdzewna — zastosowania monetarne
- Cynk — zastosowania i właściwości