Centroprawica to termin używany do opisania partii i ideologii zajmujących ugrupowane stanowisko między centrum a prawicą. W praktyce oznacza to popieranie gospodarki rynkowej i prywatnej inicjatywy przy jednoczesnym zachowaniu elementów państwa opiekuńczego lub regulacyjnego. Różni się od skrajnej prawicy mniejszym akcentem na ideologiczną dogmatykę oraz od centrum i lewicy większym poparciem dla przedsiębiorczości i porządku gospodarczego. więcej

Charakterystyka i typowe stanowiska

Centroprawica zwykle akcentuje kilka obszarów polityki: stabilne finanse publiczne, sprzyjanie inwestycjom i przedsiębiorczości, umiarkowana deregulacja oraz zachowanie tradycyjnych instytucji społecznych. W sprawach społecznych partie centroprawicowe bywają pragmatyczne — popierają np. stopniowe reformy systemów zabezpieczenia społecznego zamiast gwałtownych cięć. W praktyce programy mogą obejmować:

  • politykę gospodarczą nastawioną na wzrost i konkurencyjność, zobacz;
  • umiarkowane reformy usług publicznych i ulg podatkowych dla przedsiębiorstw;
  • akcent na ład konstytucyjny i bezpieczeństwo wewnętrzne, przy jednoczesnym poszanowaniu praw obywatelskich, szczegóły.

Historia i warianty

Centroprawica nie jest jednorodna: obejmuje ruchy takie jak chrześcijańska demokracja, liberalny konserwatyzm czy konserwatyzm moderowany przez politykę społeczną. W różnych krajach przyjmowała inne formy — np. europejskie partie chrześcijańsko-demokratyczne, brytyjscy konserwatyści o centrowym profilu lub amerykańscy „Rockefeller Republicans”. Terminy pokrewne to red Tory czy konserwatywny liberalizm. Dla kontekstu historycznego i porównań odsyłamy do źródeł: przykład 1, przykład 2.

W praktyce centroprawica często pełni rolę mostu w systemach wielopartyjnych, wchodząc w koalicje z centrum lub umiarkowaną prawicą. Krytycy wskazują na ryzyko braku wyrazistości programowej i przechylania się ku populizmowi pod presją wyborczą. Zwolennicy podkreślają natomiast stabilność i zdolność do kompromisu.

Przykłady, rozróżnienia i znaczenie

Jako orientacja polityczna centroprawica różni się od skrajnej prawicy większym przywiązaniem do pluralizmu i praworządności oraz od centrum/centrolewicy — większym poparciem dla rynków. W skali międzynarodowej obserwuje się różnorodność modeli: od bardziej liberalnych po bardziej socjalnie nastawione grupy centroprawicowe. Dla dalszego czytania i porównań politycznych: odniesienie A, odniesienie B, odniesienie C, odniesienie D.