Carmen Amaya — legendarna tancerka flamenco z Barcelony (1913–1963)
Carmen Amaya (1913–1963) — legendarna tancerka flamenco z Barcelony, mistrzyni rytmu i pasji, która łamała konwenanse i podbiła sceny świata.
Carmen Amaya (2 listopada 1913 – 19 listopada 1963) była tancerką i piosenkarką flamenco, pochodzenia cygańskiego, urodziła się w slumsach Somorrostro w Barcelonie, w Hiszpanii. Uznawana jest za jedną z najważniejszych postaci w historii tańca flamenco: nazywano ją "największą hiszpańską tancerką cygańską swojego pokolenia" i "najbardziej pozorną osobowością wszechczasów w tańcu flamenco". Jej życie i twórczość miały znaczący wpływ na popularyzację flamenco poza Hiszpanią.
Wczesne lata i początki
Tańczyła od około czwartego roku życia. W młodości występowała razem z ojcem, który akompaniował jej na gitarze, prezentując swój repertuar w barach nadmorskich Barcelony. Te skromne początki w dzielnicy Somorrostro ukształtowały jej charakter scenicznym wykonawstwem — surowym, ekspresyjnym i pełnym siły.
Styl i technika
Amaya wyróżniała się niezwykle dynamicznym zapateado (pracy stóp), siłą i rytmiczną precyzją, które przypisywano raczej tancerzom-mężczyznom tamtej epoki. Z tego powodu często występowała w spodniach, a nie w warstwowej spódnicy tradycyjnej dla kobiet tańczących flamenco — decyzja ta miała również praktyczny wymiar: dawała więcej swobody dla pracy stóp i lepszą widoczność techniki. Jej choreografia była pełna energii, z akcentem na rytm i mocne uderzenia stóp, a także na ekspresję całego ciała.
Jej styl bywał oceniany różnie — jedni zachwycali się niezwykłą siłą i autentycznością występów, inni zwracali uwagę, że repertuar był w pewnym sensie powtarzalny. Jak stwierdził Antonio RuizSoler: "Carmen była wspaniałą tancerką, ale ograniczoną".
Kariera międzynarodowa
Już w 1929 roku zadebiutowała w Paryżu, gdzie spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem krytyków i publiczności. W 1936 roku, wobec napięć w Hiszpanii i wybuchu wojny domowej, rozpoczęła tournée po Ameryce Łacińskiej i Stanach Zjednoczonych, co otworzyło jej drogę do kariery międzynarodowej. Występowała w teatrach, kabaretach i na festiwalach — jej nazwisko stało się synonimem autentycznego, surowego flamenco.
Współpracowała z wybitnymi gitarzystami i muzykami. Jednym z nich był hiszpański gitarzysta Sabicas (Agustín Castellón Campos). Sabicas, który jako młody chłopak widział jej taniec, później mówił: "Widziałem jej taniec i wydawało mi się to czymś nadprzyrodzonym... Nigdy nie widziałem nikogo, kto tańczyłby tak jak ona. Nie wiem, jak ona to zrobiła, po prostu nie wiem!". Sabicas towarzyszył jej przez wiele lat i nagrał z nią m.in. płyty Królową Cyganów (1959) oraz Flamenco!.
Filmy i nagrania
Amaya wystąpiła także w filmach i krótkich etiudach filmowych popularyzujących flamenco. W jej filmografii znajdują się m.in. krótkie filmy z tańcami cygańskimi, takie jak Danzas Gitanas, a także udział w adaptacjach inspirowanych tematyką romską, jak np. Los Tarantos, które przyczyniły się do zwiększenia jej rozpoznawalności. Równocześnie wydawała nagrania, których partnerami byli wybitni gitarzyści flamenco.
Występy oficjalne i uznanie
Jej talent doceniły także instytucje i osobistości — została zaproszona do tańca w Białym Domu w 1944 roku przez Franklina Roosevelta, a także wystąpiła podczas odwiedzin u prezydenta Harry'ego S. Trumana w 1953 roku. Te wyróżnienia potwierdziły międzynarodową rangę jej twórczości.
Dziedzictwo i upamiętnienie
Carmen Amaya pozostawiła trwały ślad w rozwoju flamenco: przełamała stereotypy dotyczące ról płciowych na scenie, rozszerzyła technikę kobiecego tańca o elementy wcześniej zarezerwowane dla mężczyzn i przyczyniła się do globalnej popularności tego folklorystycznego gatunku. Jej interpretacje do dziś inspirują tancerki i tancerzy flamenco na całym świecie.
Amaya zmarła w 1963 roku. Została pochowana w Cementiri del Sud-Oest na Montjuïc w Barcelonie, gdzie jej grób odwiedzają miłośnicy flamenco i kultury romskiej.
p100
Statua Amaya w Jardins de Joan Brossa, Barcelona
Pytania i odpowiedzi
P: Kim była Carmen Amaya?
O: Carmen Amaya była tancerką flamenco i śpiewaczką pochodzenia cygańskiego, urodzoną w slumsach Somorrostro w Barcelonie, w Hiszpanii. Została nazwana "największą hiszpańską tancerką cygańską swojego pokolenia" i "najbardziej ekstrawagancką osobowością wszech czasów w tańcu flamenco".
P: Kiedy zaczęła tańczyć?
O: Zaczęła tańczyć w wieku 4 lat.
P: Kto jej towarzyszył na gitarze?
O: Ojciec towarzyszył jej na gitarze, gdy tańczyła w barach nad wodą w Barcelonie. Młodym człowiekiem, który widział jej taniec jako dziewczynki, był hiszpański gitarzysta Sabicas (Agustín Castellón Campos). Później nagrał on z Amayą płyty Queen of the Gypsies (1959) i Flamenco!
P: Gdzie zadebiutowała?
O: W 1929 r. zadebiutowała w Paryżu, zdobywając gorące uznanie i podziw dla jej umiejętności tanecznych.
P: W jakich filmach grała?
O: W 1936 roku wyjechała do Ameryki, gdzie zagrała w kilku filmach, które biły rekordy kasowe, między innymi w adaptacji Romea i Julii Los Tarantos oraz w filmie krótkometrażowym Danzas Gitanas (Tańce cygańskie).
P: Dlaczego Amaya często tańczyła w spodniach zamiast w spódnicy?
O: Jedna z teorii mówi, że nosiła spodnie zamiast spódnic, aby dać większe pole do popisu swojej pracy stóp, która była wyjątkowa i przypominała raczej męską tancerkę flamenco. Podobno kobiety we wczesnym okresie flamenco nie wykonywały zbyt wielu kroków, więc tancerze męscy wypełniali je, siedząc niewidocznie na krzesłach poza sceną.
P: Ile razy prezydent Roosevelt zapraszał Amayę na występy do Białego Domu?
O: Prezydent Roosevelt dwukrotnie zapraszał Amayę na występy do Białego Domu; raz w 1944 roku i ponownie w 1953 roku.
Przeszukaj encyklopedię