Terminal pasażerski — funkcje, budowa i przykłady
Opis terminalu pasażerskiego: funkcje, części składowe, typy układów, historyczny rozwój, przykłady znanych terminali i różnice między terminalem a konkoursem.
Terminal pasażerski to budynek lub zespół budynków na lotnisku, przeznaczony do obsługi podróżnych oraz ich bagażu. To w terminalu pasażerowie mogą wsiadać i wysiadać z samolotów, przejść odprawę i kontrolę bezpieczeństwa oraz odebrać lub nadać bagaż. W praktyce terminologia bywa różna: niekiedy rozgranicza się pojęcie terminalu i „concourse” (kortu, pasa), innym razem oba terminy funkcjonują zamiennie, zwłaszcza w komunikacji lotniskowej.
Galeria obrazów
10 Obrazy
Elementy składowe i układ
Typowy terminal dzieli się na strefę landside (publiczną, przed kontrolą bezpieczeństwa) oraz airside (po kontroli, z dostępem do samolotów). Do podstawowych elementów należą:
- hala odpraw (check-in) i punkty obsługi linii lotniczych,
- kontrole bezpieczeństwa i paszportowe oraz strefy celne,
- pasaż bramek (concourse), mosty powietrzne i miejsca oczekiwania przy bramkach,
- systemy przeładunku i sortowania bagażu oraz taśmy odbioru bagażu,
- usługi dodatkowe: poczekalnie, sklepy, gastronomia i punkty informacji,
- powiązania z transportem naziemnym: parkingi, przystanki autobusów, pociągi i taksówki.
Układ terminalu może być jednopoziomowy lub wielopoziomowy; niektóre obiekty stosują układy rozgałęzione (centralny hol z odchodzącymi pasami), inne — liniowe lub pierścieniowe. Znaczenie ma też integracja z systemami technicznymi: bagażowym, klimatyzacją, bezpieczeństwem i logistyką ruchu samolotów.
Typy terminali i przykłady
Lotniska mogą mieć pojedynczy terminal obsługujący wszystkie operacje albo rozproszoną strukturę z kilkoma terminalami i pasami. Przykłady ilustrują różnorodność rozwiązań: jednoprzestrzenny kompleks połączony z rozgałęzionymi pasami, jak Denver International Airport, terminale z oddzielnymi budynkami, jak LaGuardia, czy wieloterminalowe porty z rozbudowaną infrastrukturą, jak kompleksy obsługujące ruch przesiadkowy na dużą skalę (np. systemy w Bagdad International Airport lub innych dużych portach).
Wielu projektantów traktuje terminal jako element przestrzeni miejskiej i symbolu regionu: przykładami słynnych rozwiązań są Terminal 1 na lotnisku w Paryżu oraz Terminal 5 na JFK w Nowym Jorku. Lokalna tożsamość kulturowa bywa odzwierciedlana w architekturze i wystroju — projektanci często sięgają do motywów regionu, co ma podkreślić kulturę i charakter miejsca. Jako przykład projektowania inspirowanego lokalnością można wskazać terminal w Albuquerque International Sunport, zaprojektowany z odniesieniami do stylu Pueblo przez architektów związanych z tradycją John Gaw Meem oraz nietypowy terminal w Bahías de Huatulco, gdzie zastosowano zadaszenia typu palapas łączące strefy terminalu.
Historia i rozwój
Początki terminali przypadają na rozwój pasażerskiego ruchu lotniczego w XX wieku, gdy potrzeba obsługi większych mas pasażerów i bagażu wymusiła stworzenie wyspecjalizowanych budynków. W miarę wzrostu lotnictwa zmieniały się też wymagania: powstały systemy bezpieczeństwa, strefy celne i przesiadkowe oraz wielopoziomowe rozwiązania ułatwiające separację ruchu przybywających i odjeżdżających. W XX i XXI wieku kluczowe stały się także czynniki ekonomiczne i ergonomiczne: redukcja odległości pieszych, skrócenie czasu transferu i optymalizacja procesów operacyjnych.
Znaczenie praktyczne i rozróżnienia
Terminal pasażerski pełni funkcję serca portu lotniczego — to w nim koncentrują się procedury wpływające na komfort pasażera oraz efektywność operacyjną linii i lotniska. Warto rozróżnić pojęcia: terminal oznacza zwykle cały kompleks obsługi pasażerów, a concourse lub pas to część terminalu z bramkami i dostępem do samolotów. Niektóre mniejsze lotniska mieszczą wszystkie funkcje w jednym budynku, podczas gdy duże porty stosują modularne rozwiązania, co ułatwia rozbudowę i specjalizację stref.
Wnioski
Terminal pasażerski to więcej niż budynek — to złożony system techniczny, logistyczny i usługowy, który łączy potrzeby podróżnych, przewoźników i władz lotniskowych. Jego projekt i organizacja wpływają na bezpieczeństwo, płynność ruchu i doświadczenie podróży, a równocześnie stanowią pole do wyrazu architektury i lokalnej identyfikacji.
Projekty terminali lotniskowych
Wiele wczesnych terminali zostało wybudowanych w latach 1930-1940, gdy podróże lotnicze stały się popularne. Znajdują się one często w ówczesnej architekturze w stylu art deco. Jednym z takich przykładów z 1940 r. jest terminal lotniska miejskiego w Houston. Wczesne terminale lotniskowe były otwierane bezpośrednio na asfalt: pasażerowie chodzili pieszo lub wsiadali do autobusu do swoich samolotów. Ten projekt jest nadal popularny wśród mniejszych lotnisk. Wiele większych lotnisk posiada "bramki autobusowe" umożliwiające dostęp do samolotów, które są zaparkowane poza głównym terminalem.
Molo
Projekt mola wykorzystuje długi, wąski budynek z samolotami zaparkowanymi po obu stronach. Jeden koniec łączy się z częścią biletowo-bagażową. Pirs może pomieścić wiele samolotów i jest prosty w budowie. Często mogą one powodować dużą odległość od stanowiska odprawy do bramki. Na międzynarodowym lotnisku Kansai odległość ta wynosi pół mili. Większość dużych międzynarodowych portów lotniczych posiada nabrzeża, w tym międzynarodowe lotnisko O'Hare w Chicago, międzynarodowe lotnisko Larnaca, międzynarodowe lotnisko we Frankfurcie, lotnisko Heathrow w Londynie, lotnisko Fiumicino w Rzymie, lotnisko Schiphol w Amsterdamie, międzynarodowe lotnisko Murtala Muhammed, międzynarodowe lotnisko Kuala Lumpur, międzynarodowe lotnisko w Bangkoku, międzynarodowe lotnisko w Bejrucie, międzynarodowe lotnisko w Hongkongu, międzynarodowe lotnisko Allama Iqbal i międzynarodowe lotnisko w Miami.
Terminale satelitarne
Terminal satelitarny to budynek, który nie jest połączony z innymi budynkami lotniska. Samolot może parkować wokół całego budynku. Pierwszym lotniskiem, które skorzystało z terminala satelitarnego było London Gatwick Airport. Pasażerowie korzystają z podziemnego tunelu, aby dostać się do satelity z głównego terminalu. Była to również pierwsza instalacja na międzynarodowym lotnisku w Los Angeles, ale od tego czasu została ona zmieniona na układ mola. Pierwszym lotniskiem, które wykorzystało automatyczny transporter osób, aby połączyć się z głównym terminalem za pomocą satelity, było Międzynarodowe Lotnisko Tampa. Inne przykłady są następujące:
- Międzynarodowy port lotniczy Charles de Gaulle w Paryżu (terminal 1)
- Port lotniczy London Gatwick (terminal południowy)
- Orlando International Airport i Pittsburgh International Airport posiadają wielopoziomowe terminale satelitarne.
- Molo A na lotnisku w Brukseli jest połączone z głównym budynkiem podziemnymi tunelami i przejściami.
- Bramy E lotniska w Zurychu są połączone z metrem.
- Na Międzynarodowym Lotnisku Logan w Bostonie, Terminal A posiada dwie sekcje bram, z których jedna to terminal satelitarny połączony podziemnym chodnikiem.
- Międzynarodowy port lotniczy Denver, międzynarodowy port lotniczy General Mariano Escobedo, międzynarodowy port lotniczy Cincinnati/Northern Kentucky oraz międzynarodowy port lotniczy Hartsfield-Jackson Atlanta posiadają liniowe terminale satelitarne połączone przejściami centralnymi.
- Międzynarodowy port lotniczy w Kuala Lumpur posiada terminal satelitarny w kształcie krzyża, który jest wykorzystywany do lotów międzynarodowych.
- Międzynarodowy port lotniczy Seattle-Tacoma posiada dwa prostokątne terminale satelitarne połączone systemem automatycznego naprowadzania osób.
- Międzynarodowe Lotnisko Jinnah w Karaczi posiada jeden główny terminal, podzielony na dwie części: Jinnah East Satellite Concourse, używany do lotów międzynarodowych oraz Jinnah West Satellite Concourse, używany do lotów krajowych i niektórych międzynarodowych.
- Międzynarodowy port lotniczy McCarran w Las Vegas posiada terminal satelitarny w kształcie litery X, do którego dołączają dwie osoby automatycznie przemieszczające się.
Terminale półokrągłe
Niektóre lotniska korzystają z półokrągłego terminalu, z samolotami zaparkowanymi po jednej stronie i samochodami po drugiej. Taka konstrukcja powoduje długie spacery dla pasażerów zmieniających samolot, ale znacznie skraca czas podróży pomiędzy odprawą a samolotem. Lotniska zaprojektowane wokół tego modelu to między innymi Charles de Gaulle International Airport (terminal 2), Chhatrapati Shivaji International Airport, Mumbai (terminal 2), Dallas/Fort Worth International Airport, Seoul's Incheon International Airport, Toronto Pearson Airport, Kansas City Airport i Sapporo's New Chitose Airport.
Inne
Kolejnym nietypowym projektem terminala jest mobilny salonik. Pasażerowie są zabierani z bramy do swojego samolotu w dużym pojeździe, który dokuje bezpośrednio do terminalu i do samolotu. Washington Dulles International Airport, Mexico City International Airport i Mirabel International Airport użyły tego wzoru. Istnieją również różne układy graficzne. Międzynarodowe lotnisko w San Francisco i lotnisko w Melbourne używają zarówno układu molo-półkolistego, jak i układu mola.
Powszechny użytek
Projekty terminali powszechnego użytku oznaczają, że linie lotnicze korzystają ze wspólnych stanowisk odprawy, bramek i systemów informatycznych. Stanowiska odprawy i bramki mogą być używane przez linie lotnicze w zależności od potrzeb.
Rejestry
Międzynarodowy Port Lotniczy Dubaj, Dubaj, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Terminal 3, jest największym pojedynczym budynkiem terminalu na świecie. W momencie oddania do użytku 14 października 2008 r. miał on powierzchnię ponad (1 500 000 m²). Może on obsłużyć ponad 43 miliony pasażerów.
Pekin, Hongkong, Bangkok i miasto Meksyk posiadają drugi, trzeci, czwarty i piąty co do wielkości na świecie terminal pojedynczy (986 000 m2, 570 000 m2, 563 000 m2 i 542 000 m2) w międzynarodowym porcie lotniczym w Pekinie, międzynarodowym porcie lotniczym w Hongkongu, porcie lotniczym w Suvarnabhumi i międzynarodowym porcie lotniczym w mieście Meksyk.
Transport naziemny
Wiele małych i średnich lotnisk posiada jedną dwu- lub trzypasmową jednokierunkową pętlę drogową, która jest wykorzystywana przez lokalne pojazdy prywatne i autobusy do wysiadania i odbierania pasażerów.
Międzynarodowe lotnisko może posiadać dwie jednokierunkowe drogi przelotowe, jedną dla odlotów, a drugą dla przylotów. Może mieć bezpośrednie połączenie kolejowe z centrum lub centralną dzielnicą biznesową najbliższego dużego miasta za pomocą kolei regionalnej, kolei miejskiej lub metra. Największe lotniska mogą mieć bezpośrednie połączenia z najbliższą autostradą. Na terminalach znajdować się będą wypożyczalnie samochodów i firmy taksówkarskie. Na międzynarodowym lotnisku w Hongkongu znajdują się pomosty promowe po stronie powietrznej, które łączą się z pomostami promowymi po drugiej stronie granicy.
Strefy
Bezpieczeństwo wstępne
- Stanowiska odprawy
- sklepy detaliczne i restauracje
Posterunek ochrony
- Sklepy wolnocłowe
- sklepy detaliczne i restauracje
- Salony lotnicze
- Cła lotniskowe
- Reklamacja bagażowa
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest terminal lotniczy?
A: Terminal lotniczy to budynek na lotnisku, w którym pasażerowie mogą wsiadać i wysiadać z samolotów. Zazwyczaj znajdują się w nim kasy biletowe, bagażownie i punkty kontroli bezpieczeństwa.
P: Czym różnią się duże porty lotnicze od małych?
O: Duże porty lotnicze mają zazwyczaj wiele terminali i/lub torów, podczas gdy małe porty lotnicze mają zazwyczaj tylko jeden terminal, który łączy w sobie funkcje zarówno terminalu, jak i toru.
P: Jakie są przykłady wielkich lub architektonicznie imponujących terminali lotniskowych?
O: Przykładami okazałych lub imponujących pod względem architektonicznym terminali są: Międzynarodowy Port Lotniczy w Bagdadzie, Terminal 1 na lotnisku Charles de Gaulle w Paryżu, Terminal 5 na nowojorskim lotnisku JFK, Międzynarodowy Port Słoneczny w Albuquerque w Nowym Meksyku oraz Międzynarodowy Port Lotniczy Bahías de Huatulco w Huatulco, Oaxaca, Meksyk.
P: W jaki sposób niektóre terminale lotnicze są projektowane, aby odzwierciedlić lokalną kulturę?
O: Niektóre terminale lotnicze są zaprojektowane tak, aby odzwierciedlały kulturę danego obszaru poprzez zastosowanie takich elementów jak architektura w stylu Pueblo Revival (Międzynarodowy Port Słoneczny w Albuquerque) lub palapas (Międzynarodowy Port Lotniczy Bahías de Huatulco).
P: Czy wszystkie terminale lotnicze są proste w wyglądzie?
O: Nie. Chociaż większość terminali lotniskowych jest zbudowana w prostym stylu, niektóre z nich posiadają okazałe pomniki lub arcydzieła architektoniczne.
P: Jakie usługi świadczy przeciętny terminal?
O: Przeciętny terminal oferuje usługi biletowe, w których pasażerowie mogą kupić bilety na swoje loty; strefy bagażowe, w których pasażerowie mogą zostawić lub odebrać swój bagaż; oraz pracowników ochrony, którzy sprawdzają pasażerów przed wejściem na pokład samolotu.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Terminal pasażerski — funkcje, budowa i przykłady Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/1708
Źródła
- thoughtco.com : "Where Are the 30 Busiest Airports in the World?"
- enr.com : "Engineering News-Record - ENR"
- thenational.ae : "New Terminal 3 to evoke 'tranquillity' - The National"