Camillo Berneri (znany również jako Camillo da Lodi; 1877, Lodi-Maj 5 1937, Barcelona) był włoskim profesorem filozofii, bojownikiem anarchistycznym, propagandystą i teoretykiem.

Berneri, weteran I wojny światowej, profesor nauk humanistycznych na Uniwersytecie we Florencji, członek Unione Anarchica Italiana, walczył zawsze z faszystami i zaczął walczyć z faszyzmem aż do 1926 roku, kiedy to został zmuszony do ucieczki z Włoch i wyjechał do Francji, następnie Szwajcarii, Niemiec, Belgii, Luksemburga, a w końcu Holandii. We wszystkich tych krajach Berneri był często aresztowany, a następnie często wydalany, ponieważ był anarchistą. Kiedy był w tych krajach, pisał wiele artykułów antyklerykalnych i antyfaszystowskich.

Wraz z Carlo Rossellim Berneri zorganizował pierwszy oddział (kolumnę) włoskich ochotników do walki w hiszpańskiej wojnie domowej z Francisco Franco. Po miesiącach stał się bardzo krytyczny wobec zaangażowania członków Confederación Nacional del Trabajo (CNT) w rządzie Frontu Ludowego i wysłał list do Federica Montseny (anarchistyczny minister zdrowia w rządzie przeciwko faszyzmowi).

Podczas Dni Majowych w Barcelonie członkowie Komunistycznej Partii Hiszpanii (najwyraźniej z rozkazu Józefa Stalina) przeszukiwali go, a następnie mordowali. Jego ciało, usiane kulami, zostało znalezione w nocy, w pobliżu siedziby Generalitat de Catalunya.

Był żonaty z Giovanną Berneri i był ojcem Marie-Louise Berneri i Giliane Berneri. Dzieci były anarchistami jak ojciec Camillo.

Wczesne życie i działalność

Camillo Berneri należał do pokolenia aktywistów, których poglądy ukształtowały doświadczenia I wojny światowej i narastający w Europie konflikt społeczny między ruchami rewolucyjnymi a rosnącym zagrożeniem faszyzmem. Jako profesor nauk humanistycznych angażował się w działalność publicystyczną i agitacyjną, pisząc artykuły krytyczne wobec instytucji religijnych i politycznych, które uważał za sprzymierzeńców autorytarnych sił.

Wygnanie i działalność w emigracji

Po dojściu faszyzmu do władzy we Włoszech Berneri był prześladowany i zmuszony do emigracji (od 1926 r.). W kolejnych latach przebywał kolejno we Francji, Szwajcarii, Niemczech, Belgii, Luksemburga i Holandii, gdzie kontynuował działalność polityczną: organizował spotkania, publikował teksty i uczestniczył w akcjach środowisk anarchistycznych. Jego postawa charakteryzowała się konsekwencją w walce z faszyzmem oraz krytycznym podejściem do instytucjonalizacji ruchów rewolucyjnych.

Udział w hiszpańskiej wojnie domowej

W momencie wybuchu hiszpańskiej wojny domowej Berneri przybył do Hiszpanii, gdzie – razem z Carlo Rossellim – pomógł zorganizować oddział włoskich ochotników walczących przeciwko siłom gen. Francisco Franco. Jego obecność w Hiszpanii była motywowana zarówno przeciwdziałaniem faszyzmowi, jak i chęcią praktycznej realizacji anarchistycznych ideałów w sytuacji rewolucyjnej.

Podczas pobytu Berneri angażował się także w debatę wewnątrz ruchu anarchistycznego; krytykował m.in. formy współpracy części działaczy CNT z rządami Frontu Ludowego oraz kierunki polityki, które jego zdaniem prowadziły do kompromisów z zasadami ruchu anarchistycznego. Swoje wątpliwości wyraził m.in. w liście do Federica Montseny.

Zamordowanie podczas Dni Majowych w Barcelonie

W maju 1937 roku w Barcelonie doszło do otwartego konfliktu między anarchistami, POUM a komunistami reprezentującymi linię bliską radzieckiej. Podczas tzw. Dni Majowych Berneri został aresztowany i bestialsko zamordowany; jego ciało, usiane kulami, znaleziono w nocy niedaleko siedziby Generalitat de Catalunya. Wiele źródeł wskazuje, że za atakiem stały komórki powiązane z Komunistyczną Partią Hiszpanii i służbami lojalnymi wobec ZSRR, co uczyniło z zabójstwa fragment szerszej walki frakcyjnej wewnątrz antyfrankistowskiego obozu.

Zamordowanie Berneriego wywołało wstrząs w środowiskach anarchistycznych i międzynarodowych; traktowano je jako symbol zdrady rewolucji i politycznych porachunków, które osłabiały wspólną walkę przeciwko faszyzmowi.

Dziedzictwo i znaczenie

Camillo Berneri pozostaje pamiętany jako jeden z wybitnych intelektualistów ruchu anarchistycznego pierwszej połowy XX wieku: teoretyk, publicysta i praktyk rewolucyjny. Jego krytyczne teksty oraz działalność propagandowa przyczyniły się do dyskusji nad rolą anarchizmu w ruchu robotniczym i podczas konfliktów zbrojnych. Śmierć Berneriego stała się przestrogą o niebezpieczeństwach politycznych rozłamów i o tym, jak międzynarodowe interesy potrafiły wpływać na konflikty wewnątrz antyfaszystowskiego frontu.

Rodzina

Był żonaty z Giovanną Berneri. Ich córki, Marie-Louise i Giliane Berneri, kontynuowały zaangażowanie w idee anarchistyczne i działalność publicystyczną, pielęgnując pamięć o ojcu oraz rozwijając własne kariery intelektualne i aktywistyczne.

Uwagi: Opis wydarzeń i identyfikacja sprawców zamachu na Berneriego opiera się na licznych badaniach historycznych i relacjach ze środowisk anarchistycznych oraz śledztwach dotyczących frakcyjnych konfrontacji w czasie hiszpańskiej wojny domowej. Interpretacje szczegółów mogą się różnić w zależności od źródeł.