Lata 1780–1789: kluczowe wydarzenia, przywódcy, narodziny i zgony

Przegląd lat 1780–1789: kluczowe wydarzenia, wpływowi przywódcy, znaczące narodziny i zgony — najważniejsze fakty w jednym miejscu.

1. Wydarzenia (1780–1789)

• 1780 – Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych trwa. W Wielkiej Brytanii wybuchły Gordon Riots (czerwiec 1780), gwałtowne zamieszki w Londynie przeciwko tolerancji katolików.
• 1781 – 19 października: Sieg w Yorktown — siły amerykańsko-francuskie dowodzone przez George’a Washingtona i markiza de Rochambeau zmuszają Brytyjczyków pod dowództwem generała Cornwallisa do kapitulacji, co praktycznie kończy działania wojenne w Ameryce Północnej.
• 1781 – Ratyfikacja Artykułów Konfederacji przez wszystkie stany (luty 1781), co formalnie ustanawia pierwszy związek państwowy USA.
• 1783 – 3 września: Traktat Paryski — Wielka Brytania oficjalnie uznaje niepodległość Stanów Zjednoczonych.
• 1784 – W sferze myśli oświeceniowej: publikacja prac i esejów wpływowych myślicieli, w tym popularność idei rozumu, praw naturalnych i krytyki absolutyzmu.
• 1786–1787 – Rebelia Shaysa w USA — bunt amerykańskich weteranów wojny o niepodległość przeciwko wysokim podatkom i długom, co ujawnia słabości rządu działającego na podstawie Artykułów Konfederacji.
• 1787 – Konwencja Konstytucyjna w Filadelfii (maj–wrzesień). 17 września 1787 przyjęto Konstytucję Stanów Zjednoczonych, dokument mający zastąpić Artykuły Konfederacji.
• 1787–1788 – Wyprawa Pierwszej Floty z Wielkiej Brytanii (1787) i założenie kolonii karnej w Nowej Południowej Walii; przybycie osadników do Sydney 26 stycznia 1788.
• 1787–1792 – Wznowienie konfliktu rosyjsko-tureckiego; działania militarne i dyplomatyyczne wpływają na sytuację na Bałkanach i w basenie Morza Czarnego.
• 1788 – 21 czerwca: dziewiąte ratyfikacja — konstytucja USA uznana za ratyfikowaną, co umożliwia jej wejście w życie; 4 marca 1789 rząd działa już w ramach nowej konstytucji.
• 1789 – Kluczowy rok rewolucji europejskiej: we Francji zwołanie Stanów Generalnych (maj), utworzenie Zgromadzenia Narodowego i przysięga na boisku tenisowym (czerwiec), następnie Zdobycie Bastylii (14 lipca 1789) — symboliczny początek Rewolucji Francuskiej. W sierpniu przyjęcie Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela (26 sierpnia).
• 1789 – 30 kwietnia: George Washington zostaje zaprzysiężony jako pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych; to początek rządu wykonawczego zgodnie z Konstytucją.

2. Światowi przywódcy (ważni w latach 1780–1789)

• Wielka Brytania – król George III (panował 1760–1820).
• Francja – król Ludwik XVI (panował od 1774), którego rządy i kryzys finansów państwa doprowadziły do zwołania Stanów Generalnych i wybuchu rewolucji w 1789.
• Stany Zjednoczone – kluczowe postacie: George Washington (dowódca wojskowy, od 1789 pierwszy prezydent), John Adams (wicedyrektor, polityk), autorzy Konstytucji i przywódcy konstytucyjni (np. James Madison, Alexander Hamilton).
• Prusy – do 1786 r. król Fryderyk II Wielki (zmarł 1786), po nim Fryderyk Wilhelm II.
• Austria – cesarz Józef II (rządy oświeconego absolutyzmu; współrządził z matką Marią Teresą wcześniej i prowadził reformy).
• Rosja – caryca Katarzyna II Wielka (panowała 1762–1796), prowadząca ekspansywną politykę zagraniczną, w tym w konflikcie z Imperium Osmańskim.
• Imperium Osmańskie – sułtan Abdul Hamid I (zm. 1789), od 1789 sukcesję objął Selim III.
• Rzeczpospolita Obojga Narodów – król Stanisław August Poniatowski, trwające problemy wewnętrzne i narastające wpływy zewnętrzne (Rosja, Prusy, Austria).
• Hiszpania – do 1788 król Karlos III, po jego śmierci tron objął Karlos IV (od 1788).
• Kościół katolicki – papież Pius VI (pontyfikat 1775–1799).

3. Narodziny (wybrane, 1780–1789)

• 3 kwietnia 1783 – Washington Irving (Amerykański pisarz, historyk i dyplomata), znany m.in. z opowiadań „Legenda o Śpiącym Jeźdźcu” i „Rip Van Winkle”.
• 24 lipca 1783 – Simón Bolívar (wenezuelski przywódca niepodległościowy, instrumentalny w wyzwoleniu państw Ameryki Południowej z hiszpańskiego panowania).
• 26 kwietnia 1785 – John James Audubon (przyrodnik i malarz, autor monumentalnego dzieła o ptakach Ameryki — „The Birds of America”).
• 18 listopada 1787 – Louis Daguerre (francuski malarz i wynalazca, współwynalazca wczesnych technik fotograficznych — dagerotypii).
• 5 lutego 1788 – Sir Robert Peel (brytyjski polityk, premier w XIX wieku, twórca nowoczesnej policji — „Bobbies”).

4. Zgony (wybrane, 1780–1789)

• 17 sierpnia 1786 – Fryderyk II Wielki (król Prus, jeden z najważniejszych władców oświeconych w Europie).
• 14 grudnia 1788 – Karlos III (król Hiszpanii, reformator i mecenas rozwoju imperium hiszpańskiego); tego samego dnia zmarł też kompozytor Carl Philipp Emanuel Bach (znacząca postać muzyki klasycystycznej).
• 7 kwietnia 1789 – Abdul Hamid I (sułtan Imperium Osmańskiego), po jego śmierci nastąpiły zmiany na tronie osmańskim i polityczne napięcia w regionie.
• koniec lat 80. XVIII w. – w różnych krajach Europy odchodziły postacie epoki oświecenia i władcy, których śmierć oraz stojące przed następcami wyzwania przyczyniły się do gwałtownych zmian politycznych (np. kryzysy finansów, reformy, konflikty zbrojne).

Uwagi końcowe: Lata 1780–1789 to dekada przełomowa: zakończenie wojny o niepodległość USA i ukształtowanie nowej konstytucyjnej państwowości, a także początek Rewolucji Francuskiej, która zmieniła porządek polityczny w Europie. Był to okres intensywnych przemian politycznych, społecznych i intelektualnych, których skutki rozgrywały się przez następne dziesięciolecia.

Szukaj według litery