Ludwik Filip I (6 października 1773 – 26 sierpnia 1850) był członkiem rodu Orléans i od 1830 do 1848 panował jako król Francuzów (fr. roi des Français). Był drugim w historii monarchą, który oficjalnie używał tego tytułu — pierwszym był Ludwik XVI po uchwaleniu konstytucji 1791 roku. Po egzekucji Ludwika XVI i Marii Antoniny Francja stała się republiką, a młody Ludwik Filip spędził ponad dwadzieścia lat na wygnaniu, zanim został królem po abdykacji Karola X oraz rewolucji lipcowej 1830 roku. Jego panowanie (1830–1848) przeszło do historii jako monarchia lipcowa.

Młodość i lata wygnania

Ludwik Filip urodził się w 1773 roku jako przedstawiciel linii Orléans. W czasie rewolucji francuskiej, po dramatycznych wydarzeniach lat 1792–1793, opuścił Francję i przebywał na emigracji w różnych krajach europejskich oraz w Ameryce Północnej. Do ojczyzny wrócił dopiero po upadku Napoleona i Restauracji Burbonów (ok. 1814), zachowując umiarkowanie liberalne poglądy, które różniły go od reakcyjnych bourbonów.

Monarchia lipcowa — polityka i gospodarka

Po rewolucji lipcowej 1830 roku Ludwik Filip został powołany na tron jako monarcha konstytucyjny. Jego rządy miały charakter burżuazyjny i liberalno‑konstytucyjny, ale z silnym akcentem na interesy klasy średniej i wielkiego majątku. W praktyce system polityczny opierał się na wyborach ograniczonych cenzusem majątkowym, co powodowało, że większość społeczeństwa — robotnicy i chłopi — była pozbawiona realnego wpływu na politykę.

W polityce zagranicznej Ludwik Filip starał się utrzymywać bliskie stosunki z Wielką Brytanią i prowadził umiarkowaną politykę równowagi w Europie. W duchu rozwoju gospodarczego jego rządy sprzyjały inwestycjom, rozwojowi przemysłu, kolei i finansów, co przyczyniło się do modernizacji kraju, lecz jednocześnie potęgowało nierówności społeczne.

Równocześnie monarchia lipcowa sprzyjała ekspansji kolonialnej: znaczącą polityką zagraniczną było sponsorowanie kolonializmu, w szczególności rozpoczęcie francuskiego podbóju Algierii (akcje militarne i kolonizacja trwały przez kolejne lata), co miało duże znaczenie dla francuskiej polityki zagranicznej i gospodarki.

Spadek popularności i upadek tronu

Początkowo popularny wśród mieszczaństwa, Ludwik Filip stopniowo tracił poparcie wskutek polityki ograniczającej prawa polityczne większości społeczeństwa, korupcyjnych skandali, rosnącego bezrobocia i kryzysów gospodarczych. Represje wobec protestów i ograniczenia wolności zgromadzeń nasilały napięcia. W 1848 roku, w atmosferze kryzysu ekonomicznego i masowych demonstracji, doszło do rewolucji francuskiej w 1848 r.

W obliczu wzrastającego chaosu i zamieszek Ludwik Filip abdykował (24 lutego 1848) i uciekł do Anglii, ukrywając się początkowo pod pseudonimem Pan Smith. Jego najstarszy syn i spadkobierca — książę Ferdynand Filip — zmarł niespodziewanie w 1842 roku, przed ojcem, co pozbawiło tron Orleanów natychmiastowo akceptowalnego i dojrzałego następcy; chaos rewolucji uniemożliwił przekazanie korony wnukowi i doprowadził do proklamowania II Republiki.

Ostatnie lata i dziedzictwo

Ludwik Filip zmarł na wygnaniu 26 sierpnia 1850 roku w angielskim majątku, dożywszy końca życia z dala od Francji. Jego rządy ocenia się ambiwalentnie: przypisuje się mu modernizację gospodarki i rozbudowę infrastruktury, a także prowadzenie umiarkowanej polityki międzynarodowej, ale krytykuje się go za społeczno‑polityczne uprzywilejowanie burżuazji, ograniczony system wyborczy i stosowanie represji wobec ruchów robotniczych. Monarchia lipcowa pozostawiła trwały ślad w historii Francji jako okres przejścia między restauracyjnym konserwatyzmem a rewolucyjnymi przemianami połowy XIX wieku.