Wassily Kandinsky (16 grudnia [O.S. 4 grudnia] 1866 - 13 grudnia 1944) był rosyjskim malarzem, grafikiem i teoretykiem sztuki.

Był jednym z najważniejszych artystów XX wieku. Był ważną postacią w sztuce nowoczesnej i namalował jedne z pierwszych nowoczesnych dzieł abstrakcyjnych. Jego sztuka zmieniała się kilkakrotnie w ciągu jego życia. Była kolejno fowistyczna, abstrakcyjna, ekspresjonistyczna i konstruktywistyczna.

Wczesne życie i edukacja

Kandinsky urodził się w rodzinie zamożnej, zainteresowanej kulturą i muzyką. Początkowo studiował prawo i ekonomię na Uniwersytecie w Moskwie i zdał egzamin adwokacki, lecz około trzydziestego roku życia porzucił karierę prawniczą, by poświęcić się malarstwu. Wyjechał do Monachium, gdzie kształcił się w szkołach artystycznych i zapoznawał się z najnowszymi prądami w sztuce europejskiej — impresjonizmem, fowizmem i symbolem.

Rozwój twórczości i główne etapy

Początkowo Kandinsky pracował pod wpływem impresjonizmu i fowizmu; z czasem przesunął się ku coraz większej abstrakcji. Już około 1910 roku wykonał pierwsze prace niemal całkowicie niefiguratywne (woda­tki akwarelowe i obrazy olejne), co uważa się za punkt zwrotny w historii sztuki abstrakcyjnej. W latach przed I wojną światową tworzył dynamiczne, pełne koloru kompozycje — do najbardziej znanych z tego okresu należą monumentalne „Kompozycje” (np. Composition VII, 1913).

Po doświadczeniach wojennych i powrocie do Rosji jego język form stał się bardziej ekspresjonistyczny i duchowy; po przeprowadzce do Niemiec i zwłaszcza podczas pracy w Bauhaus (lata 1922–1933) jego styl ewoluował w stronę bardziej geometrycznej, uporządkowanej estetyki: prostsze formy, czyste kolory i klarowna struktura. W latach 30. i 40. w Paryżu wrócił do bogatszych zestawień kolorystycznych i lirycznych kompozycji.

Teoria sztuki i pisma

Kandinsky był również znaczącym teoretykiem. W 1911–1912 współtworzył z grupą artystów almanach i ruch artystyczny Der Blaue Reiter, a w 1912 opublikował słynne dzieło Über das Geistige in der Kunst (pol. O duchu w sztuce), w którym rozwijał idee o duchowym wymiarze sztuki i o tym, że forma i kolor mają bezpośredni wpływ na odbiorcę. W 1926 roku ukazała się jego kolejna fundamentalna praca Punkt i linia do płaszczyzny (Punkt und Linie zu Fläche), w której szczegółowo analizował elementarne składniki obrazu i ich oddziaływanie.

W swoich tekstach Kandinsky podkreślał rolę koloru, formy i rytmu, często odwołując się do muzyki — sam operował terminami muzycznymi (np. Improwizacja, Kompozycja, Impresja) i doświadczał zjawiska synestezji, przypisując barwom brzmienia i emocje.

Działalność wystawiennicza, grupy i Bauhaus

Kandinsky działał aktywnie w środowisku artystycznym: był jednym z założycieli grupy Der Blaue Reiter, z którą organizował wystawy i publikował almanach promujący nową wrażliwość artystyczną. Po I wojnie światowej, gdy osiadł w Niemczech, przyjął posadę wykładowcy w Bauhaus (Weimar, później Dessau), gdzie prowadził zajęcia z kompozycji i teorii koloru. Jego pedagogika i prace teoretyczne miały duży wpływ na kształtowanie nowoczesnego podejścia do projektowania i edukacji artystycznej.

Represje, wygnanie i ostatnie lata

W okresie międzywojennym twórczość Kandinsky'ego spotkała się z ostrą krytyką ze strony nazistów — wiele jego prac zostało uznanych za „sztukę zdegenerowaną” i usuniętych z niemieckich muzeów. W 1933, po zamknięciu Bauhausu, opuścił Niemcy i osiedlił się w Paryżu, gdzie tworzył do końca życia. Zmarł 13 grudnia 1944 roku w Neuilly-sur-Seine pod Paryżem.

Dzieła i wpływ

Do najważniejszych dzieł Kandinsky'ego należą m.in. serie zatytułowane Kompozycje, Improwizacje i Impresje, a także prace graficzne i akwarele. Jego innowacyjne podejście do kompozycji, koloru i formy ukształtowało rozwój sztuki abstrakcyjnej i miało ogromny wpływ na pokolenia artystów XX wieku. Kandinsky postrzegany jest zarówno jako twórca nowych środków wyrazu, jak i jako myśliciel, który zintegrował praktykę artystyczną z głęboką refleksją filozoficzną i muzyczną.

Znaczenie dziś

Współcześnie Kandinsky jest uznawany za jednego z pionierów abstrakcji. Jego prace znajdują się w kolekcjach największych muzeów świata, a jego teorie są nadal przedmiotem badań i interpretacji w kontekście historii sztuki, teorii koloru i relacji między muzyką a sztukami wizualnymi.