Święta Joanna d'Arc (Jeanne d'Arc, ok. 1412 – 30 maja 1431) to bohaterka narodowa Francji i jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci średniowiecznej Europy. Pochodziła z chłopskiej rodziny z wioski Domrémy na wschodzie Francji; w źródłach nazywana bywała po prostu prostą chłopką. Joanna twierdziła, że od dzieciństwa doświadczała wizji i głosów świętych (między innymi św. Michała, św. Katarzyny i św. Małgorzaty), które, jak utrzymywała, pochodziły od Boga. W tych wizjach miała otrzymać misję: dopomóc Francji w odzyskaniu niezależności i sprowadzić na tron prawowitego władcę. Według relacji, Bóg kazał jej odbić swój kraj spod panowania angielskim pod koniec wojny stuletniej. Jej wejście do działań militarnych i wsparcie wojskowe dały początek serii szybkich zwycięstw, które przyniosły jej sławę i nadzieję dla Francuzów. W 1430 r. została pojmana przez żołnierzy Burgundii i później wydana swoim angielskim przeciwnikom; ostatecznie w 1431 r. trafiła na proces i została skazana.

Działalność wojskowa i koronacja

W 1429 r. Joanna udała się do dworu przyszłego króla Karola VII i uzyskała pozwolenie na udział w kampanii przeciw Anglikom. Najsłynniejszym jej osiągnięciem było zduszenie oblężenia Orléans (kwiecień–maj 1429), gdzie jej przybycie i działania podniosły morale obrońców i doprowadziły do odwrócenia losów oblężenia. Po serii zwycięstw towarzyszyła Karolowi VII na drodze do koronacji – uroczystość odbyła się w katedrze w Reims 17 lipca 1429 r., co było aktem o dużym znaczeniu symbolicznym i politycznym dla legitymizacji władzy Karola.

Pojmanie, proces i śmierć

W maju 1430 r. Joanna została pojmana podczas obrony Compiègne przez wojska Burgundii. Następnie została sprzedana Anglikom i osadzona w Rouen, gdzie odbył się jej proces kanoniczny prowadzony pod nadzorem władz kościelnych sprzyjających Anglikom. Zarzucano jej herezję, bluźnierstwo i noszenie męskiego ubrania; proces był politycznie naładowany i wiele jego elementów uznaje się dziś za niesprawiedliwe. Joanna została skazana i 30 maja 1431 r. spalona na stosie na rynku w Rouen. Miała wówczas około 19 lat. Po jej śmierci zyskała status męczennicy i symbolu oporu przeciw okupacji.

Rehabilitacja, kult i kanonizacja

W latach po śmierci Joanny, reputacja jej osoby zmieniała się wraz z politycznymi potrzebami Francji. W 1456 r. na wniosek rodziny i króla Karola VII przeprowadzono tzw. proces rehabilitacyjny, który unieważnił wcześniejsze orzeczenia i formalnie oczyścił ją z zarzutów. W wiekach następnych Joanna stała się jednym z głównych symboli francuskiego patriotyzmu i tożsamości narodowej. Kościół katolicki beatyfikował ją w 1909 r., a kanonizował 16 maja 1920 r., uznając ją za świętą i męczennicę; jej wspomnienie liturgiczne przypada na 30 maja.

Znaczenie kulturowe

Joanna d'Arc pozostała ważną postacią w cywilizacji zachodniej. Jej losy inspirowały literaturę, muzykę i sztukę na przestrzeni wieków — pisali o niej tacy twórcy jak Szekspir, Czajkowski, Mark Twain i Voltaire. Pojawia się w grach wideo, telewizji, filmach, piosenkach i tańcach. Wizerunek Joanny bywa wykorzystywany w sztuce, literaturze i polityce — zarówno jako symbol religijny, jak i narodowy. W ikonografii przedstawiana jest najczęściej jako młoda kobieta w zbroi z proporcem lub mieczem, często także jako męczennica i patronka Francji.

Jej życie i tragiczna śmierć pozostają przedmiotem badań historyków, teologów i kulturoznawców. Joanna d'Arc stała się postacią wielowymiarową: świętą, bohaterką narodową, symbolem odwagi i ofiary oraz inspiracją dla kolejnych pokoleń artystów i działaczy.