James E. Hansen (ur. 29 marca 1941 w Denison, Iowa) kierował NASA Goddard Institute for Space Studies (GISS) w Nowym Jorku, będącym częścią Goddard Space Flight Center w Greenbelt, Maryland, Earth Sciences Division, do początku 2013 roku. Obecnie pełni funkcję profesora adiunkta na Wydziale Nauk o Ziemi i Środowisku na Uniwersytecie Columbia. Hansen zyskał międzynarodową rozpoznawalność jako klimatolog: jego badania modelowe i obserwacje przyczyniły się do zrozumienia roli gazów cieplarnianych i aerozoli w zmianach klimatu. Sławę przyniosły mu także wystąpienia przed komisjami kongresowymi w latach 80., które znacząco przyczyniły się do upowszechnienia świadomości o problemie globalnego ocieplenia. Był krytykiem stanowisk administracji Billa Clintona i George'a W. Busha w sprawie polityki klimatycznej i energetycznej.

Działalność naukowa

Hansen studiował astronomię i fizykę w latach 60. na Uniwersytecie w Iowa. Początkowo prowadził badania nad atmosferą planetarną, a następnie skupił się na atmosferze Ziemi. Jego zespół w GISS rozwijał jedne z pierwszych globalnych modeli klimatycznych wykorzystywanych do prognozowania zmian klimatu i analizy czułości klimatu na wymuszenia radiacyjne. Hansen badał też rolę aerozoli, zachowania lodu morskiego i lądolodów oraz możliwe szybkie reakcje układów klimatycznych, ostrzegając przed ryzykiem przyspieszonego topnienia lodowców i podnoszenia się poziomu mórz.

Nagrody i wyróżnienia

W uznaniu dorobku naukowego Hansen został w 1996 r. wybrany do Narodowej Akademii Nauk. Za badania nad globalnym ociepleniem otrzymał w 2001 r. nagrodę Heinza w dziedzinie ochrony środowiska w wysokości 250.000 USD. Znalazł się na liście 100 najbardziej wpływowych ludzi magazynu Time (Time 100, 2006). W 2007 r. otrzymał nagrodę Dan Davida (1 mln USD), a 5 kwietnia 2008 r. został uhonorowany nagrodą PNC Bank Common Wealth Award of Distinguished Service za wybitne osiągnięcia naukowe.

Postulat 350 ppm i stanowisko względem ryzyka klimatycznego

W artykule z 2007 r. Hansen argumentował, że bezpieczna górna granica stężenia dwutlenku węgla w atmosferze wynosi około 350 ppm (części na milion), jeśli chcemy uniknąć niebezpiecznych i trwałych zmian klimatu. Przywołując poziom sprzed rewolucji przemysłowej (~278 ppm), wskazywał, że obecne wartości stanowią istotny wzrost. W publikacjach i wystąpieniach wskazywał na ryzyko przyspieszonego topnienia lądolodów, wielometrowego wzrostu poziomu mórz w perspektywie stuleci oraz na możliwość wystąpienia punktów krytycznych (tipping points) w systemie klimatycznym. W pracy tej pojawiają się też liczne odniesienia do pomiarów atmosferycznych: na przełomie lat 2000–2010 wartości CO2 osiągały blisko 389 ppm, co ilustrowało szybki wzrost względem epoki przedindustrialnej.

Działalność publiczna i aktywizm

Poza pracą naukową Hansen aktywnie zaangażował się w popularyzację wiedzy o klimacie i w działalność obywatelską. Zdecydowanie sprzeciwiał się eksploatacji piasku roponośnego (tzw. tar sands) oraz budowie rurociągu Keystone XL, biorąc udział w protestach wobec tych inwestycji. Jego bezkompromisowe stanowisko w tej sprawie wywołało szeroką debatę i pewne kontrowersje medialne. Hansen wielokrotnie podkreślał konieczność szybkiej redukcji emisji gazów cieplarnianych i transformacji sektora energetycznego.

Jest autorem i współautorem kilku książek i licznych artykułów naukowych. Sztormy moich wnuków to jedna z jego książek popularyzujących wiedzę o ryzyku związanym z niekontrolowanym wzrostem globalnej temperatury. W 2013 r. Hansen był współautorem listu otwartego, w którym ostrzegł, że "ciągły sprzeciw wobec energii jądrowej zagraża zdolności ludzkości do unikania niebezpiecznych zmian klimatycznych" — co wywołało szeroką dyskusję na temat roli energetyki jądrowej w transformacji niskoemisyjnej.

Kontrowersje i dziedzictwo

Hansen bywa krytykowany za upublicznianie mocnych, alarmistycznych ocen ryzyka i za angażowanie się w działania polityczne; przeciwnicy zarzucają mu mieszanie nauki z aktywizmem. Zwolennicy chwalą go za odwagę w mówieniu o zagrożeniach i za skuteczne zwrócenie uwagi opinii publicznej oraz decydentów na potrzebę pilnych działań klimatycznych. Jego postulaty — w tym koncept 350 ppm jako celu długoterminowego — miały duży wpływ na powstanie ruchów społecznych i organizacji zajmujących się ochroną klimatu.

Podsumowując, James E. Hansen pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych naukowców zaangażowanych w badania i komunikację naukową dotyczącą zmian klimatu — zarówno za swe wkłady do nauki, jak i za zaangażowanie w debatę publiczną i działalność obywatelską.