Baron Georges Léopold Chrétien Frédéric Dagobert Cuvier (23 sierpnia 1769–13 maja 1832), zwykle nazywany Cuvierem, był francuskim przyrodnikiem i zoologiem. Urodził się w Montbéliard; działając głównie w Paryżu, stał się jednym z najważniejszych uczonych początku XIX wieku. W 1818 roku został nobilitowany i otrzymał tytuł barona.

Cuvier odegrał kluczową rolę w rozwoju anatomii porównawczej i paleontologii. Dzięki systematycznemu porównywaniu budowy ciał żywych zwierząt ze skamieniałościami potrafił odtwarzać wygląd organizmów wymarłych nawet na podstawie fragmentarycznych szczątków. Udowodnił, że wyginięcie gatunków było rzeczywistym zjawiskiem — tym samym położył naukowe fundamenty paleontologii jako odrębnej dyscypliny. Jego metoda opierała się na zasadzie "korelacji części", czyli analizie wzajemnego dopasowania organów i funkcji, co pozwalało wnioskować o całej budowie organizmu na podstawie pojedynczych elementów.

Najbardziej znanym dziełem Cuviera jest wielotomowe i wpływowe Règne animal, distribué d'après son organisation (pierwsze wydania 1817–1830), wydane po angielsku jako The Animal Kingdom. Pisał także prace syntetyczne, w których rozwijał teorię katastrofizmu — pogląd, że historia Ziemi była naznaczona seriami gwałtownych katastrof, po których następowały nowe stworzenia lub odnowienia fauny i flory. Jedna z jego znanych prac dotyczących tego zagadnienia to dyskusje o rewolucjach powierzchni Ziemi, w których przeciwstawiał się ideom stopniowych, powolnych zmian geologicznych.

Stanowisko wobec ewolucji i klasyfikacja

Cuvier był zdecydowanym krytykiem ewolucjonizmu proponowanego przez Lamarcka i niektórych zwolenników myśli transformistycznej, jak Geoffroy. Uważał, że nie ma wystarczających dowodów na stopniową transformację jednych form w inne. Jednocześnie przyjmował istnienie wymierań i pojawianie się nowych form po katastrofach, a swoje poglądy opierał na obserwacjach anatomicznych i paleontologicznych. W klasyfikacji zwierząt podkreślał znaczenie budowy i funkcji organizmów — doprowadziło to do stworzenia porządku systematycznego opartego na dużych grupach budowy (tzw. embranchements).

Wybrane osiągnięcia i znaczenie

  • Utworzenie podstaw nowoczesnej anatomii porównawczej i paleontologii kręgowców.
  • Rekonstrukcje wymarłych zwierząt (np. mastodonta, megatherium) na podstawie szczątków — pokazał, jak z fragmentów kości odtworzyć cały organizm.
  • Wprowadzenie metody analizy funkcjonalnej (forma związana z funkcją) i zasady korelacji części ciała.
  • Wpływ na rozwój muzealnictwa przyrodniczego i popularyzację badań skamieniałości.

Członkostwa, zwolennicy i spuścizna

Cuvier był członkiem elitarnej Académie française oraz Francuskiej Akademii Nauk i pełnił ważne funkcje w paryskich instytucjach naukowych, m.in. w Muséum national d'Histoire naturelle. Jego stanowisko wobec wymierania i katastrofizmu wpłynęło na wielu późniejszych badaczy; do najbardziej znanych zwolenników i kontynuatorów jego idei należeli Louis Agassiz i Richard Owen. Imię Cuviera umieszczono również wśród 72 nazwisk wygrawerowanych na WieżyEiffla, co świadczy o jego znaczeniu dla nauki francuskiej.

Był starszym bratem Frédérica Cuviera (1773–1838), również przyrodnika — Frédéric zajmował się m.in. zoologią i etologią. Georges Cuvier zmarł w Paryżu, na skutek cholery, pozostawiając po sobie bogate piśmiennictwo i trwały wpływ na rozwój nauk przyrodniczych. Choć jego sprzeciw wobec teorii ewolucji z biegiem lat został przekroczony przez nowe dowody, metody i odkrycia, to jednak dokładność opisów anatomicznych i podejście funkcjonalne Cuviera wciąż stanowią ważny element historii biologii i paleontologii.