Konferencja w Jałcie (luty 1945) — Roosevelt, Churchill i Stalin
Konferencja w Jałcie (luty 1945) — Roosevelt, Churchill i Stalin decydowali o powojennej Europie: podziale Niemiec, granicach i nowym porządku międzynarodowym.
Konferencja jałtańska (zwana czasem konferencją krymską) odbyła się w dniach od 4 do 11 lutego 1945 r., na kilka miesięcy przed zakończeniem II wojny światowej w Europie. Premier Wielkiej Brytanii (Winston Churchill), prezydent Stanów Zjednoczonych (Franklin D. Roosevelt) i dyktator ZSRR (Józef Stalin) spotkali się na Krymie i rozmawiali o tym, co zrobić z Niemcami. Konferencja jałtańska była ważną częścią historii Europy.
Uczestnicy i kontekst
W Jałcie spotkali się przywódcy trzech największych sojuszniczych mocarstw — Roosevelt, Churchill i Stalin — często określani jako „Wielka Trójka”. Obrady miały miejsce w czasie, gdy klęska Niemiec była już przesądzona, ale nie wszystkie kwestie dotyczące powojennego ładu były rozstrzygnięte. Celem było ustalenie zasad rozliczenia Niemiec, utworzenia systemu bezpieczeństwa międzynarodowego oraz uregulowania sytuacji w Europie Środkowo-Wschodniej.
Główne ustalenia
- Podział Niemiec — uzgodniono tymczasowy podział Niemiec na strefy okupacyjne kontrolowane przez aliantów oraz podział Berlina na sektory.
- Demilitaryzacja i denazyfikacja — Niemcy miały zostać rozbrojone, zlikwidowane miały być instytucje nazistowskie, a kraj miał przejść program denazyfikacji i demokratyzacji.
- Procesy karne — przywódcy porozumieli się co do konieczności przeprowadzenia sądów nad zbrodniarzami wojennymi (później proces norymberski).
- Reparacje i odbudowa — uzgodniono zasady dotyczące reparacji, przy czym część z nich miała być realizowana przez poszczególne strefy okupacyjne; szczegóły dopracowano później.
- Organizacja Narodów Zjednoczonych — umówiono się na utworzenie nowej organizacji międzynarodowej (ONZ) z stałymi członkami Rady Bezpieczeństwa posiadającymi prawo weta.
Polska — granice i rząd
Jednym z najważniejszych i najkontrowersyjniejszych tematów był los Polski. W Jałcie podjęto decyzję, że granica wschodnia Polski zostanie przesunięta na tzw. linię Curzona (co oznacza utratę przez Polskę części terytoriów wschodnich zajętych przez ZSRR), a Polska otrzyma rekompensatę terytorialną na zachodzie kosztem Niemiec. Uzgodniono również, że władze polskie mają być oparte na rządzie tymczasowym z udziałem przedstawicieli demokratycznej opozycji; w praktyce doprowadziło to do uznania przez aliantów rządu, który był zdominowany przez komunistów i wspierany przez ZSRR. Zagadnienia te wywołały później duże spory polityczne i były jednym z punktów zapalnych początku zimnej wojny.
Zobowiązanie ZSRR wobec Japonii
Stalin zgodził się przystąpić do wojny przeciwko Japonii w ciągu trzech miesięcy od kapitulacji Niemiec. W zamian ZSRR uzyskał pewne korzyści strategiczne i terytorialne w Azji — ustalenia te stały się podstawą późniejszych zmian stref wpływów i porozumień dotyczących Mandżurii i archipelagu Kurylów.
Deklaracja o Wyzwolonych Krajach Europy
Przywódcy podpisali Deklarację o Wyzwolonych Krajach Europy, w której wyrażono poparcie dla prawa narodów do samostanowienia i wolnych wyborów. Jednakże formułowanie zapisów oraz praktyka ich wprowadzania w życie okazały się niedookreślone, co w kolejnych latach prowadziło do sporów dotyczących interpretacji i realizacji tej deklaracji, zwłaszcza w krajach, w których ZSRR miał silny wpływ.
Znaczenie i kontrowersje
Konferencja jałtańska miała ogromne znaczenie dla kształtu powojennej Europy. Z jednej strony umożliwiła koordynację działań sojuszników i stworzenie podstaw dla powojennego ładu (m.in. ONZ, procesy zbrodniarzy wojennych). Z drugiej strony wiele ustaleń, zwłaszcza dotyczących Polski i stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej, stało się przedmiotem krytyki — zarzucano aliantom, że dokonali zbyt daleko idących ustępstw wobec ZSRR. Te napięcia przyczyniły się do szybkiego pogorszenia stosunków między Zachodem a Związkiem Radzieckim i do początku zimnej wojny.
Skutki i dalsze losy
Niektóre punkty jałtańskich ustaleń zostały doprecyzowane lub zmodyfikowane na późniejszych konferencjach (np. w Poczdamie w lipcu–sierpniu 1945). W praktyce linie podziału politycznego w Europie, wyznaczone w Jałcie i umocnione przez działania sowieckie, utrzymywały się przez kolejne dekady. Ocena konferencji pozostaje zróżnicowana — dla jednych była koniecznym kompromisem kończącym wojnę i umożliwiającym porządek międzynarodowy, dla innych symbolem zdrady interesów mniejszych państw na rzecz wielkich mocarstw.
Konferencja jałtańska jest do dziś przedmiotem badań historycznych i debat politycznych, ponieważ jej ustalenia miały długotrwałe konsekwencje dla Europy i świata. Jej znaczenie wynika zarówno z osiągniętych porozumień, jak i z tego, jakie konflikty i napięcia doprowadziła do ujawnienia po wojnie.
Umowy
Sojusznicy uzgodnili, że :
- Niemcy miały być całkowicie rozbrojone
- Miała zostać utworzona nowa organizacja światowa pod nazwą Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)
- Stalin zgodził się na przystąpienie do wojny z Japonią trzy miesiące po klęsce Niemiec.
- Niemcy zostałyby podzielone na cztery różne części (strefy okupacyjne), jedną okupowaną przez Francję, jedną przez ZSRR, jedną przez USA i jedną przez Wielką Brytanię
- Berlin również zostałby podzielony na cztery różne części
- Ci, którzy popełnili zbrodnie wojenne, zostaną osądzeni i skazani
- W Polsce miałby powstać neutralny rząd
- Europa Wschodnia znalazłaby się pod wpływem Stalina
- W krajach wolnych od niemieckiego panowania miały się odbyć wolne wybory
- Rozpoczęcie planowania reparacji wojennych i tego, ile pieniędzy Niemcy będą winni innym krajom
Churchill, Roosevelt i Stalin (w tej kolejności)
Powiązane strony
Przeszukaj encyklopedię