Wallace Line (lub "Wallace's Line") to granica oddzielająca ekozonę Azji od australijskiej. Strefa przejściowa jest czasami nazywana Wallacea. Linia ta wyznacza wyraźny podział w rozmieszczeniu organizmów — po stronie zachodniej dominują formy typowe dla Azji, po stronie wschodniej przeważają formy charakterystyczne dla Australii i Nowej Gwinei.

Przebieg i charakterystyka

Linia przebiega przez Indonezję, pomiędzy Borneo i Sulawesi (Celebes); oraz przez Cieśninę Lombocką pomiędzy Bali (na zachodzie) i Lombokiem (na wschodzie). Odległość między Bali a Lombokiem wynosi tylko około 35 kilometrów. Mimo krótkiego dystansu, głębokie kanały morskie pełniły rolę bariery, uniemożliwiając wiele grupom zwierząt migrację w czasie zlodowaceń, kiedy poziom morza obniżał się, a niektóre większe wyspy łączyły się z kontynentami.

Dlaczego istnieje ta granica?

Główną przyczyną jest ukształtowanie szelfów kontynentalnych i głębokość mórz pomiędzy wyspami. Po stronie zachodniej leży płytszy szelf Sunda (część Azji), a po stronie wschodniej — szelf Sahul (Australia i Nowa Gwinea). Między nimi znajduje się rejon wysp o głębokich wodach, który nawet w okresach silnych zlodowaceń nie tworzył stałych korytarzy lądowych. Dzięki temu fauny Sunda i Sahul rozwijały się stosunkowo niezależnie, co dało efekt wyraźnego podziału biogeograficznego.

Wallacea — strefa przejściowa

Wallacea to pas wysp położonych pomiędzy linią Wallace'a a linią Lydekkera. Wyspy te nigdy nie były połączone ani z Azją, ani z Australią, co sprzyja powstawaniu licznych endemitów. W Wallacea występują mieszane zespoły gatunków — obok przedstawicieli fauny azjatyckiej pojawiają się elementy pochodzenia australijskiego, a także unikatowe, endemiczne taksony.

Przykłady fauny po obu stronach i w Wallacea

  • Po stronie azjatyckiej (Sunda): słonie indyjskie i sumatrzańskie, tygrysy, orangutany, gibony, liczne gatunki jeleni i małp.
  • Po stronie australijskiej (Sahul): torbacze (kangury, walabie), monotremy (dziobak, kolczatka), duże ptaki naziemne jak kazuary, endemiczne papugi i inne grupy charakterystyczne dla Australii i Nowej Gwinei.
  • W Wallacea: unikatowe gatunki takie jak Makak żywiący się krabami pojawiają się miejscami po obu stronach linii; Sulawesi ma endemity jak babirusa czy anoa, a Wyspy Sondańskie i Małe Wyspy Sundy (np. Komodo) posiadają własne rzadkie gatunki, w tym warana Komodo.

Wiele ptaków pokazuje ostre różnice rozmieszczenia zgodne z linią Wallace'a — często dlatego, że są to gatunki leśne unikające przelotów nad otwartą wodą lub mają ograniczone zdolności rozprzestrzeniania się. Niektóre nietoperze i ptaki morskie przekraczają linię łatwiej, a ssaki lądowe zazwyczaj wykazują wyraźniejsze rozdzielenie. Ogólny wzór jest jednak uderzający i konsekwentny w wielu grupach taksonomicznych.

Historia odkrycia i znaczenie naukowe

Granica ta zawdzięcza nazwę Alfredowi Russelowi Wallace'owi, który podczas swoich badań przyrodniczych w XIX wieku zauważył wyraźne różnice w faunie na wyspach Azji Południowo-Wschodniej. Termin "linia Wallace'a" został po raz pierwszy użyty przez Huxley'a w 1868 roku. Odkrycie to miało duże znaczenie dla rozwoju biogeografii oraz teorii ewolucji, ukazując, jak geologia i historia klimatu wpływają na rozmieszczenie organizmów.

Inne granice i koncepcje

Oprócz linii Wallace'a biogeografowie używają także innych umownych linii, np. Lydekker's Line (przy brzegu płyty Sahul) i Weber's Line (próbująca określić strefę równowagi między faunami azjatycką i australijską). Różne linie podkreślają, że przejście między faunami jest stopniowe i skomplikowane, choć ogólny podział pozostaje wyraźny.

Znaczenie dla ochrony przyrody

Regiony związane z linią Wallace'a i Wallacea są dziś uważane za obszary o wyjątkowym znaczeniu dla ochrony bioróżnorodności: łączą elementy różnych faun i zawierają wiele endemitów narażonych na wyginięcie wskutek niszczenia siedlisk, kłusownictwa i zmian klimatu. Zrozumienie biogeografii tego obszaru pomaga w planowaniu działań ochronnych i priorytetyzacji terenów o największej wartości biologicznej.