Nornica (nornik) to mały ssak przypominający myszkę, należący do rzędu gryzoni i do podrodziny Arvicolinae. Spotykany jest w różnych typach siedlisk, przede wszystkim w lasach i na łąkach, ale także na terenach podmokłych, w zaroślach i na polach uprawnych.

Istnieje około 155 gatunków nornic, występujących w Europie, Azji, Afryce Północnej i Ameryce Północnej. Najbliższymi krewnymi nornicy są lemmingi i piżmaki, które należą do tej samej podrodziny.

Wygląd

Dorosłe norniki, w zależności od gatunku, mają długość ciała zwykle od 7,5 do 17,5 cm (trzy do siedmiu cali). Mają krępą sylwetkę, krótkie ogony i małe uszy ukryte w futrze. Ubarwienie najczęściej jest brązowo‑szare, w niektórych gatunkach jaśniejsze brzuchy oraz sezonowe zmiany gęstości futra; u gatunków wodnych futro bywa bardziej przystosowane do pływania.

Dieta

Norniki to głównie roślinożercy. Najczęściej żywią się nasionami, trawą oraz innymi roślinami — pędami, korzeniami, bulwami i korą w okresie zimowym. Niektóre gatunki jedzą także owady i inne drobne bezkręgowce, zwłaszcza młode osobniki lub w okresach niedoboru roślinnego. Norniki często magazynują pokarm i wygryzają tunele oraz chodniki nad i pod ziemią.

Rozmnażanie i cykle populacyjne

Norniki rozmnażają się bardzo intensywnie: ciąża trwa zwykle około 3 tygodni, w miocie rodzi się kilka (zwykle 3–8) młodych, a samice mogą mieć kilka miotów w ciągu jednego sezonu. Wiele gatunków wykazuje silne fluktuacje liczebności – cykle populacyjne trwające 3–5 lat są powszechne, co ma istotne znaczenie dla ekosystemu i gospodarki rolnej (okresowe „wyrzuty” liczebności nornic mogą powodować szkody w uprawach).

Drapieżniki i znaczenie w przyrodzie

Wiele zwierząt poluje na norniki, np. sowy, jastrzębie, kojoty, lisy, łasice, koty i węże. Dzięki dużej liczebności norniki stanowią ważny element łańcucha pokarmowego, będąc istotnym źródłem pokarmu dla wielu drapieżników.

Długość życia

Średni czas życia mniejszych gatunków norników jest krótki — od trzech do sześciu miesięcy; takie osobniki rzadko żyją dłużej niż 12 miesięcy. Większe gatunki, takie jak europejski nornik wodny Arvicola, żyją nieco dłużej — zwykle umierają podczas drugiej zimy. Wysoka śmiertelność młodych jest typowa dla tych gryzoni — według obserwacji aż 88% nornic umiera w pierwszym miesiącu życia.

Zachowanie i siedliska

Norniki prowadzą głównie naziemny, ale częściowo kopiący tryb życia — tworzą rozległe systemy nor, korytarzy i ścieżek wśród roślinności. Niektóre gatunki są dobrze przystosowane do środowisk podmokłych i potrafią pływać. W zależności od gatunku bywają aktywne głównie w nocy lub o zmierzchu i świcie.

Wpływ na człowieka i ochrona

Norniki bywają postrzegane jako szkodniki, gdy ich masowe pojawy prowadzą do uszkodzeń upraw, szkółek leśnych lub trawników. Jednocześnie odgrywają ważną rolę ekologiczną. Wskutek utraty siedlisk, zmian w rolnictwie oraz drapieżnictwa niektóre gatunki lokalnie ustępują, inne zaś występują w obfitych populacjach. Zarządzanie populacjami i ochrona siedlisk pozwalają równoważyć potrzeby rolnictwa z zachowaniem bioróżnorodności.

Przykłady gatunków: nornik rudy, nornik polny, nornik zwyczajny, nornik wodny (Arvicola) — poszczególne gatunki różnią się wyglądem, preferencjami siedliskowymi i zwyczajami, ale wszystkie pełnią podobne funkcje ekologiczne.