Baskijska Wspólnota Autonomiczna (Basków: Euskal Autonomia Erkidegoa, EAE; hiszpański: Comunidad Autónoma Vasca, CAV) jest autonomiczną wspólnotą w północnej Hiszpanii. Posiada baskijskie prowincje Álava, Biscay i Gipuzkoa. Nazywana jest również "Krajem Basków".

Kraj Basków lub Baskijska Wspólnota Autonomiczna zostały nazwane w Hiszpanii obywatelstwem w Konstytucji Hiszpańskiej z 1978 roku. Nawarra postanowiła nie być częścią Kraju Basków. Zamiast tego stała się inną wspólnotą autonomiczną.

W chwili obecnej nie ma żadnej stolicy we wspólnocie autonomicznej, ale w mieście Vitoria-Gasteiz, w Álavie, znajduje się Baskijski Parlament, rząd baskijski oraz dom przewodniczącego Baskijskiej Wspólnoty Autonomicznej (Pałac Ajuria Enea). Wysoki Trybunał Sprawiedliwości Kraju Basków znajduje się w Bilbao. Vitoria-Gasteiz jest miastem z największą ilością ziemi, z 277 km2 (107 m kw.), Bilbao ma najwięcej ludzi, z 353.187.

Mówi się również o Kraju Basków, gdy mówi się o większym regionie kulturowym (Basków: Euskal Herria), ojczyźnie narodu baskijskiego, który ma w sobie wspólnotę autonomiczną.

Geografia i środowisko

Baskijska Wspólnota Autonomiczna leży nad Zatoką Biskajską i obejmuje zróżnicowane krajobrazy: wybrzeże z piaszczystymi plażami i klifami, zielone doliny oraz pasma niskich gór. Klimat jest przeważnie oceaniczny — łagodne temperatury przez cały rok i obfite opady, co sprzyja bogatej roślinności i intensywnemu rolnictwu w niektórych częściach regionu.

Krótka historia i status polityczny

Baskowie mają długą historię i silne poczucie tożsamości kulturowej. Wspólnota uzyskała współczesny status autonomiczny po upadku reżimu frankistowskiego — podstawowym dokumentem prawnym regulującym autonomię jest Statut Autonomii z 1979 roku (znany też jako «Estatuto»/»Statute of Gernika»). Wspólnota składa się z trzech territorios históricos (prowincji): Álava, Biscay i Gipuzkoa. Nawarra oraz część francuskiego Kraju Basków nie wchodzą w skład EAE, lecz bywają uwzględniane przy omawianiu szerszego obszaru kulturowego Euskal Herria.

Administracja i instytucje

Władze wspólnoty mają siedzibę w Vitoria-Gasteiz, gdzie działa Parlament Kraju Basków oraz rząd autonomiczny. Pałac Ajuria Enea jest rezydencją przewodniczącego/rządzącego. Najwyższy trybunał sprawiedliwości regionu (Wysoki Trybunał Sprawiedliwości Kraju Basków) ma siedzibę w Bilbao. Każda prowincja zachowuje znaczną autonomię administracyjną poprzez swoje rady prowincjonalne — tzw. diputaciones forales — które zarządzają m.in. sprawami lokalnymi i fiskalnymi.

Specyfika fiskalna: Kraj Basków dysponuje wyjątkowym systemem fiskalnym określanym jako Concierto Económico (Porozumienie Ekonomiczne), który daje prowincjom uprawnienia do pobierania większości podatków i przekazywania części środków na potrzeby ogólnokrajowe. System ten jest jednym z filarów autonomii finansowej regionu.

Język i kultura

Oficjalnymi językami są język hiszpański (kastylijski) oraz język baskijski — Euskara. Euskara jest językiem o odrębnej rodzinie językowej, bez bliskich relacji z innymi językami europejskimi, i jest przedmiotem intensywnej ochrony i promocji. W regionie funkcjonuje duża sieć szkół dwujęzycznych oraz ośrodków kulturalnych promujących baskijską literaturę, muzykę i sztukę.

Kultura Basków obejmuje tradycje takie jak sportowe konkurencje ludowe (herri kirolak), pelota (gra przypominająca fronton), tańce, święta lokalne oraz słynną kuchnię — zwłaszcza pintxos (baskijskie tapas) i restauracje o międzynarodowej renomie (m.in. w San Sebastián/Donostia). W Bilbao instytucje takie jak Muzeum Guggenheima przyczyniły się do przemiany miasta i rozwoju turystyki kulturowej.

Gospodarka

Gospodarka Kraju Basków jest jedną z najdynamiczniejszych w Hiszpanii. Tradycyjnie silne były przemysł ciężki, stoczniowy i metalurgiczny, jednak w ostatnich dekadach nastąpiła dywersyfikacja w kierunku przemysłu zaawansowanego, produkcji maszyn, sektora energetycznego, technologii i usług finansowych. Port Bilbao jest ważnym ośrodkiem handlowym i logistycznym. Wysoki poziom edukacji i inwestycje w badania i rozwój wspierają konkurencyjność regionu.

Miasta i demografia

  • Bilbao — największe miasto i główny ośrodek gospodarczo-kulturalny; centrum przemysłu, usług i transportu.
  • Vitoria-Gasteiz — siedziba parlamentu i rządu; pełni funkcje administracyjne i polityczne regionu.
  • Donostia-San Sebastián — perła wybrzeża w Gipuzkoa, znana z festiwali filmowych, kuchni i plaż.

Kraj Basków liczy łącznie ponad dwa miliony mieszkańców (zróżnicowanie demograficzne między prowincjami), z wysokim stopniem urbanizacji i rozwiniętą siecią komunikacyjną.

Symbole

Widoczne u góry obrazy przedstawiają flagę regionu — Ikurriña — oraz herb Kraju Basków. Ikurriña została zaprojektowana pod koniec XIX wieku i jest powszechnie używanym symbolem tożsamości regionalnej.

Transport i turystyka

Region jest dobrze skomunikowany: międzynarodowy port lotniczy w Bilbao, rozbudowana sieć kolejowa (Renfe, Euskotren), szybkie połączenia drogowe oraz rozwinięta komunikacja miejska w dużych miastach (metro w Bilbao, tramwaje i autobusy). Turystyka ściąga zarówno miłośników kultury i sztuki (m.in. Guggenheim), jak i plaż, przyrody oraz kuchni (wiele restauracji z gwiazdkami Michelin).

Szeroki kontekst: Euskal Herria

Warto rozróżnić administracyjną Baskijską Wspólnotę Autonomiczną od pojęcia "Euskal Herria" — szerszego regionu kulturowego obejmującego także francuską część Kraju Basków oraz Nawarrę. Pojęcie to odnosi się do wspólnej historii, języka i tradycji Basków, niezależnie od granic państwowych.

Podsumowanie

Baskijska Wspólnota Autonomiczna to region o wyraźnej tożsamości historycznej i kulturowej, z silnymi instytucjami samorządowymi i dużą autonomią fiskalną. Połączenie przemysłowej tradycji, nowoczesnej gospodarki, ochrony języka baskijskiego i bogactwa kulturowego czyni z niej jeden z najbardziej charakterystycznych i wpływowych regionów Hiszpanii.