Powolne lorysy (Nycticebus) — opis, gatunki, występowanie i dieta

Powolne lorysy (Nycticebus) — opis, gatunki, występowanie i dieta. Poznaj 8 gatunków, zachowania, zasięg i szczegóły diety tych nocnych naczelnych Azji.

Powolne lorysy to rodzaj Nycticebus, nocny gatunek ssaków naczelnych strepsirrhine. Żyją one w południowo-wschodniej Azji i pobliskich obszarach. Charakteryzują się dużymi oczami przystosowanymi do widzenia w ciemności, krótką szyją, zaokrągloną głową, grubym futrem i powolnym, ostrożnym stylem poruszania się. Mają silny chwyt dłoni i stóp, przystosowany do życia na gałęziach; palce są zwinne, a na stopach występuje pazór kosmetyczny (grooming claw) typowy dla strepsirrhinów.

Gatunki

Istnieje około ośmiu rozpoznawanych gatunków, w zależności od przyjętej systematyki. Wśród najczęściej wymienianych znajdują się:

• Sunda slow loris (N. coucang)
• Bengal slow loris (N. bengalensis)
• pygmy slow loris (N. pygmaeus)
• Javan slow loris (N. javanicus)
• Filipińskie lorysy powolne (N. menagensis)
• Bangka slow lorys (N. bancanus)
• Borneańskie lorysy powolne (N. borneanus)
• Kajan lorysy powolne (N. kayan)

Rozdzielenie gatunków w obrębie rodzaju Nycticebus było w ostatnich dekadach przedmiotem wielu badań i rewizji taksonomicznych; liczba uznawanych gatunków może się zmieniać wraz z nowymi analizami genetycznymi i morfologicznymi.

Pokrewieństwo i ewolucja

Najbliższymi krewnymi grupy są smukłe lorysy południowych Indii i Sri Lanki. Ich najbliższymi krewnymi są afrykańskie lorysoidy, pottos, false pottos i angwantibos. Są one mniej spokrewnione z pozostałymi lorysoidami (różne rodzaje galago), a bardziej odległe z lemurami z Madagaskaru. Ich historia ewolucyjna jest niepewna: ich zapis kopalny jest niejednolity, a badania zegara molekularnego dały różne wyniki.

Występowanie i siedlisko

Powolne lorysy występują w różnych typach lasów tropikalnych i subtropikalnych: w gęstych lasach deszczowych, lasach nizinnym, lasach pierwotnych i wtórnych oraz na skraju plantacji i terenów rolniczych. Zasięg obejmuje Półwysep Malajski, Sumatrę, Jawę, Borneo, niektóre wyspy Filipin oraz obszary kontynentalnej południowo-wschodniej Azji, a także rejony północno-wschodnich Indii i Bangladeszu u gatunków o szerszym zasięgu. Są zwierzętami w pełni nadrzewnymi (arborealnymi) i spędzają większość życia na drzewach.

Dieta

Powolne lorysy są wszystkożerne, a ich dieta jest zróżnicowana i zależy od dostępności pokarmu w danym środowisku oraz pory roku. Jedzą:

• owady i inne bezkręgowce,
• małe ptaki i gady oraz ich jaja,
• owoce,
• żywicę i gumy drzewne (exudaty),
• nektar,
• niekiedy liście i pędy roślin.

Badania diety wykazały znaczne zróżnicowanie. Przykładowo, badania z 1984 roku nad lorisem Sunda wykazały, że jego dieta w 71% składała się z owoców i gum, a w 29% z owadów i innych ofiar zwierzęcych. Inne badania populacji tego samego gatunku w 2002–2003 pokazały inną strukturę pokarmową: 43,3% gumy, 31,7% nektaru, 22,5% owoców i jedynie 2,5% stawonogów i innych ofiar zwierzęcych. Wiele gatunków silnie polega na exudatach i nektarze, co wpływa na ich rolę w ekosystemie jako roznosicieli pyłku i potencjalnych zapylaczy.

Zachowanie i tryb życia

Powolne lorysy są typowo nocne i prowadzą samotniczy lub luźno społeczny tryb życia. Poruszają się powoli i ostrożnie, co pomaga im unikać wykrycia przez drapieżniki oraz skradać się do zdobyczy. Potrafią chwytać gałęzie mocnym uściskiem przez długi czas; ich chwyt jest tzw. "ortostatyczny" — potrafią utrzymać pozycję na gałęzi bez dużego wysiłku mięśniowego.

Komunikacja obejmuje wokalizacje, zapachy (znaczenie terytoriów i rozpoznawanie osobników poprzez wydzieliny) i zachowania dotyku. Matki noszą młode przez długi czas, a młode przyczepiają się do matki i uczą się od niej zdobywania pokarmu.

Rozmnażanie

Okres godowy i rozmnażanie mogą różnić się między gatunkami i populacjami, ale zwykle samice rodzą jedno lub dwa młode po ciąży trwającej kilka miesięcy. Młode są pielęgnowane i noszone przez matkę aż do momentu usamodzielnienia. Dojrzałość płciowa osiągana jest po kilku latach. Stopień opieki rodzicielskiej i interakcje społeczne wpływają na przeżywalność potomstwa.

Toksyczność i mechanizmy obronne

Jedną z unikatowych cech powolnych lorysów jest występowanie toksycznej wydzieliny z gruczołu barkowego (brachial gland), którą mieszają ze śliną. Połączona substancja działa jako toksyna obronna — może powodować bolesne rany i, u ludzi, reakcje alergiczne, a w najcięższych przypadkach anafilaksję. Lorysy używają tej toksyny do obrony przed drapieżnikami oraz w walkach międzyosobniczych. Maskowate ubarwienie twarzy oraz powolne, ciche poruszanie się to dodatkowe strategie unikania zagrożeń.

Status i zagrożenia

Wiele gatunków powolnych lorysów jest zagrożonych lub narażonych na wyginięcie. Główne zagrożenia to:

• utrata i fragmentacja siedlisk wskutek wycinki lasów, rolnictwa i ekspansji osadniczej,
• nielegalny handel zwierzętami — lorysy są często chwytane na handel domowymi zwierzętami oraz na atrakcje turystyczne; przy wyciąganiu do handlu często mają usuwane zęby, co prowadzi do ciężkich infekcji i śmierci,
• polowania i wykorzystanie w medycynie tradycyjnej,
• śmierć w wyniku kontaktu z ludźmi — np. uginanie się dla zdjęć turystycznych.

Z powodu tych zagrożeń wszystkie gatunki z rodzaju Nycticebus chronione są przepisami międzynarodowymi (m.in. wpisanie do Konwencji CITES) oraz prawodawstwem krajowym w krajach ich występowania.

Ochrona

Programy ochrony obejmują ochronę siedlisk, edukację społeczeństwa (szczególnie ostrzegając przed utrzymywaniem lorysów jako zwierząt domowych), działania przeciwko nielegalnemu handlowi oraz programy ratunkowe i rehabilitacyjne dla osobników odebranych z handlu lub uratowanych z niewoli. Reintrodukcje na wolność są możliwe, ale trudne — wymagają rehabilitacji, odrobaczania, przywrócenia naturalnych zachowań żywieniowych i eliminacji wpływu kontaktu z ludźmi.

Warto wiedzieć

• Powolne lorysy odgrywają ważną rolę ekologiczną — jako konsumenci owadów, nektaru i exudatów wpływają na strukturę lasu i procesy zapylania.
• Nie są dobrymi zwierzętami domowymi: ich specyficzne potrzeby, nocny tryb życia, tendencja do ugryzień i toksyczność czynią je trudnymi do utrzymania przez osoby prywatne, a handel nimi zwykle wiąże się z okrucieństwem.
• Jeżeli zobaczysz lorysa schwytanego lub sprzedawanego nielegalnie, najlepiej powiadomić odpowiednie służby ochrony przyrody lub organizacje zajmujące się ochroną dzikiej fauny.

Pytania i odpowiedzi

P: Jaki jest rodzaj lorysy powolnej?

P: Gdzie żyją lorisy powolne?

P: Ile jest gatunków slow lorisów?

P: Jacy są najbliżsi krewni tej grupy?

P: Co jedzą lorisy powolne?

P: Co według badań przeprowadzonych w 1984 roku stanowi 71% diety lorysy Sunda?

P: Co według bardziej szczegółowych badań z lat 2002-2003 stanowiło 43,3% diety innej populacji lorys Sunda slow loris?

Szukaj według litery