Podrząd Strepsirrhini jest jedną z dwóch głównych grup naczelnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych podrzędnych i obejmuje w przybliżeniu 114 gatunków. Nazwa odwołuje się do cechy „zakrzywionego” lub „wygiętego” nosa (z greki), lecz w praktyce najłatwiej rozpoznać strepsirrhiny po obecności wilgotnego nosa — tzw. rhinarium. Większość tych zwierząt polega na węchu bardziej niż na wzroku i wykazuje przystosowania typowe dla trybu życia nocnego.

Cechy morfologiczne i fizjologiczne

  • Rhinarium (mokry nos) — ułatwia odbieranie zapachów i jest charakterystyczną cechą podrzędu.
  • Toothcomb (grzebień zębów) — u wielu strepsirrhinów zęby sieczne dolnej szczęki tworzą tzw. grzebień zębów, wykorzystywany do pielęgnacji futra i pobierania pokarmu.
  • Grooming claw ( pazur pielęgnacyjny) — drugi palec tylnej kończyny często ma pazur przystosowany do pielęgnacji.
  • Oczy i widzenie nocne — oko zawiera warstwę odblaskową (tapetum lucidum), poprawiającą widzenie przy słabym świetle.
  • Szkielet czaszki — oczodół zwykle otoczony pierścieniem z kości (postorbital bar), lecz większość strepsirrhinów nie ma postorbitalnej przepony zamykającej oczodół tak jak u haplorhinów.
  • Mandibula — często zrośnięta słabiej lub niezrośnięta symfiza żuchwowa (w przeciwieństwie do wielu haplorhinów).
  • Syntetyzowanie witaminy C — strepsirrhiny syntetyzują własną witaminę C, podczas gdy haplorhine — w tym ludzie — utraciły tę zdolność i muszą pozyskiwać ją z pokarmu.
  • Wielkość mózgu — stosunkowo mniejszy mózg (w stosunku do wielkości ciała) niż u małp właściwych i ludzi.

Przykłady i taksonomia

Do strepsirrhinów zalicza się m.in. lemury, lorysy oraz galago (bush babies). W przeszłości współczesne grupy strepsirrhinów prawdopodobnie wywodzą się z wymarłej grupy Adapiforms. Taksonomia wewnętrzna dzieli strepsirrhiny na główne klady, takie jak Lemuriformes (głównie Madagaskar) i Lorisiformes (Afryka i Azja południowo-wschodnia).

Rozmieszczenie geograficzne i ekologia

Najwięcej gatunków strepsirrhinów występuje na Madagaskarze — są to jedyne madagaskarskie ssaki naczelnymi (pomijając ludzi, którzy pojawili się tam znacznie później). Poza Madagaskarem strepsirrhiny występują także w Afryce kontynentalnej oraz w południowo-wschodniej Azji (np. lorysy i galago). Zajmują różne siedliska — od lasów deszczowych przez lasy suchsze po zarośla i tereny skaliste.

Zachowanie i tryb życia

Większość strepsirrhinów jest aktywna nocą (nokturnalna), chociaż występują także gatunki dzienne i o zmiennym rytmie aktywności. Strategie żywieniowe obejmują owady, nektar, owoce, liście i gumy drzewne. Systemy społeczne są bardzo zróżnicowane — od samotniczych (np. wiele galago) po złożone grupy społeczne (niektóre lemury). U części lemurów występuje dominacja samic.

Zapis kopalny i pochodzenie

Najwcześniejsze zapisy kopalne naczelnych sugerują złożoną historię ewolucji strepsirrhinów i haplorhinów. Chociaż zapis kopalny ich początkowego promieniowania na półkuli północnej jest stosunkowo dobrze udokumentowany, materiał kopalny z tropikalnych obszarów — obszarów tropikalnych - gdzie najprawdopodobniej ewoluowały naczelne — jest słabszy, zwłaszcza w najwcześniejszych etapach ich pojawienia się razem z innymi euteńskimi ssakami.

Wciąż pozostaje niepewne, skąd dokładnie pochodziły najwcześniejsze naczelne i która grupa dała początek strepsirrhinom i haplorhinom (małpy właściwe i tarsjusze). Współczesne badania filogenetyczne łączą dane morfologiczne z molekularnymi, aby odtworzyć te relacje.

Badania molekularne i zegar molekularny

Ze względu na luki w zapisie kopalnym, genetycy i primatolodzy wykorzystali analizy genetyczne oraz zegary molekularne, aby oszacować momenty rozdziału głównych linii naczelnych. Według tych analiz naczelne mogły wyewoluować ponad 80–90 mln lat temu, co sugeruje, że ich najwcześniejsze rozdzielenie nastąpiło dziesiątki milionów lat wcześniej niż pierwsze, łatwiej rozpoznawalne skamieniałości naczelnych. Takie datowania są jednak wciąż przedmiotem dyskusji i zależą od użytych markerów molekularnych i kalibracji kopalnych.

Ochrona

Wiele strepsirrhinów, zwłaszcza lemurów z Madagaskaru, jest zagrożonych wyginięciem z powodu utraty siedlisk, degradacji środowiska, polowań i fragmentacji populacji. Programy ochronne obejmują zachowanie siedlisk, reintrodukcje, badania populacyjne oraz edukację lokalnych społeczności. Ochrona tych zwierząt ma też duże znaczenie dla ochrony unikatowych ekosystemów Madagaskaru.

Podsumowując, strepsirrhiny to starożytna i morfologicznie wyraźna linia naczelnych, ważna dla zrozumienia ewolucji ssaków naczelnych oraz różnorodności strategii adaptacyjnych wśród naczelnych. p22