Samouszkodzenie (samookaleczenie) — definicja, przyczyny, objawy i pomoc
Samouszkodzenie — definicja, przyczyny, objawy i pomoc. Dowiedz się, dlaczego ludzie się ranią, jak rozpoznać objawy i gdzie szukać skutecznej pomocy oraz wsparcia.
Samouszkodzenie (SI) lub samookaleczenie (SH) to celowe zadawanie sobie obrażeń ciała. Ten rodzaj krzywdzenia nie musi być równoznaczny z próbą samobójczą, chociaż osoby, które się okaleczają, częściej doświadczają myśli i zachowań suicydalnych niż osoby, które tego nie robią. U niektórych osób samouszkodzenia pełnią funkcję przetrwania — pomagają znieść emocje, które wydają się nie do wytrzymania — jednak w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do poważnych powikłań, a nawet śmierci.
Dlaczego ludzie się okaleczają?
Nie ma jednej przyczyny samookaleczenia — zwykle to wynik złożenia wielu czynników. Częste funkcje i motywacje obejmują:
- regulację emocji: chęć uwolnienia nieznośnych emocji lub złagodzenia napięcia;
- przerwanie stanu dysocjacji, uczucia nierealności lub odrętwienia — działanie fizyczne pomaga przywrócić poczucie bycia "obecnym";
- samokaranie — odpłata za poczucie winy lub wstydu;
- komunikowanie potrzeby pomocy, kiedy brak umiejętności werbalnego wyrażenia cierpienia;
- uzyskanie poczucia kontroli w sytuacji, która wydaje się niekontrolowana;
- objaw innych problemów psychicznych lub doświadczeń traumatycznych, np. molestowania fizycznego lub molestowania seksualnego.
Samookaleczenie często występuje w kontekście innych trudności, takich jak zaburzenia nastroju, zaburzenia osobowości, zaburzenia odżywiania, uzależnienia czy niska samoocena i perfekcjonizm.
Jakie są najczęstsze formy samouszkodzeń?
- cięcie się ostrymi przedmiotami;
- parzenie (np. gorącą wodą, papierosem);
- udarzanie się lub uderzanie głową;
- drapanie lub wyrywanie skóry;
- picia lub inhalacje toksycznych substancji (w kontekście samouszkodzeń chemicznych).
Objawy i sygnały ostrzegawcze
Samookaleczenie bywa ukrywane, ale można zauważyć pewne oznaki:
- często pojawiające się świeże rany, zadrapania, blizny w tych samych miejscach;
- ubrania nieadekwatne do temperatury (np. długie rękawy latem) maskujące rany;
- ępaczwy strach przed dotykiem, unikanie zajęć sportowych lub kąpieli publicznych;
- izolacja społeczna, nagłe zmiany nastroju, zwiększona drażliwość;
- posiadanie ostrych przedmiotów bez jasnego powodu, ukrywanie narzędzi do samouszkodzeń;
- mówienie o beznadziejności, poczuciu bycia "złamanym" lub bezwartościowym — to mogą być sygnały zwiększonego ryzyka.
Co robić, gdy ktoś się samookalecza?
Jeśli podejrzewasz, że ktoś bliski się okalecza, możesz pomóc w kilku prostych krokach:
- Zadbaj o bezpieczeństwo. Jeśli istnieje bezpośrednie niebezpieczeństwo życia lub ryzyko poważnego urazu, zadzwoń po pomoc medyczną lub służby ratunkowe.
- Porozmawiaj spokojnie. Wyraź troskę bez oceniania: np. "Martwię się o ciebie. Czy chciał(a)byś mi o tym opowiedzieć?"
- Słuchaj aktywnie. Daj przestrzeń do mówienia, nie przerywaj i nie minimalizuj uczuć.
- Unikaj banałów i moralizowania. Zdania typu "Przestań, to głupie" zwykle zniechęcają do otwartości.
- Pomóż znaleźć pomoc. Zachęć do kontaktu z lekarzem, psychologiem, psychiatrą lub innym specjalistą; w kryzysie można też skorzystać z telefonów zaufania i punktów pomocy kryzysowej.
- Zadbaj o swoje granice. Wspieranie kogoś w kryzysie może być obciążające — szukaj wsparcia także dla siebie.
Kiedy i gdzie szukać profesjonalnej pomocy?
- gdy samookaleczenia są powtarzalne, nasilone lub prowadzą do poważnych obrażeń;
- gdy pojawiają się myśli lub plany samobójcze;
- gdy samouszkodzenia wynikają z traumy, nasilonego lęku, depresji lub innych zaburzeń psychicznych.
Leczenie może obejmować psychoterapię (np. terapie uczące regulacji emocji, takie jak DBT — terapia dialektyczno-behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna), interwencje kryzysowe, leczenie farmakologiczne w razie współistniejących zaburzeń nastroju oraz prace nad umiejętnościami radzenia sobie z emocjami i strategiami zastępczymi. W przypadkach urazów czy zakażeń konieczna jest pomoc medyczna.
Podstawowa pierwsza pomoc przy świeżych ranach
- zatrzymaj krwawienie poprzez ucisk czystą gazą lub opatrunkiem;
- przemyj ranę czystą wodą (unikaj silnych środków drażniących);
- załóż jałowy opatrunek;
- skonsultuj się z lekarzem, jeśli krwawienie nie ustaje, rana jest głęboka, zanieczyszczona szkłem, igłami lub istnieje ryzyko zakażenia;
- jeśli jesteś osobą niepewną, zawsze lepiej skontaktować się z pogotowiem lub udać się na ostry dyżur.
Jak zmniejszać ryzyko nawrotów
- nauczenie się technik regulacji emocji (oddech, uziemianie, alternatywne działania fizyczne np. ściskanie lodu w ręku);
- tworzenie planu bezpieczeństwa z listą osób i miejsc do kontaktu w kryzysie;
- praca z terapeutą nad traumą, umiejętnościami interpersonalnymi i mechanizmami radzenia sobie;
- usuwanie z zasięgu łatwo dostępnych narzędzi do samookaleczeń, jeśli to możliwe i bezpieczne;
- wzmacnianie sieci wsparcia: rodzina, przyjaciele, grupy wsparcia.
Uwagi końcowe
Samookaleczenie jest sygnałem, że osoba doświadcza dużego cierpienia i potrzebuje wsparcia. Choć bywa trudno rozpoznać przyczynę, empatia, bezpieczna rozmowa i pomoc specjalistyczna często przynoszą ulgę i prowadzą do zmniejszenia impulsów do krzywdzenia siebie. Jeśli Ty lub ktoś bliski znajdujecie się w bezpośrednim niebezpieczeństwie lub macie myśli samobójcze, szukajcie natychmiastowej pomocy medycznej.
Rodzaje urazów własnych
Uszkodzenie ciała jest terminem ogólnym, który obejmuje wiele różnych rodzajów umyślnego uszkodzenia ciała. Istnieje wiele rzeczy, które można uznać za samookaleczenie. Na przykład, jeżeli ktoś pracuje zbyt ciężko, to może to być postrzegane jako łagodna forma samookaleczenia. W innych łagodnych przypadkach, osoba, która dokonała samookaleczenia, może celowo zerwać strupki, aby nie dopuścić do ich skaleczenia lub zadrapania. Kompulsywne ciągnięcie włosów (trichotillomania) i kompulsywne skubanie skóry (dermotillomania) są zaburzeniami kontroli impulsów, które są również łagodną formą samookaleczenia.
W poważniejszych przypadkach może dojść do złamania lub zwichnięcia kości, a także do utraty niebezpiecznej ilości krwi. Gryzienie, pieczenie i cięcie to inne formy samouszkodzeń. Innym częstym rodzajem samookaleczenia jest przedawkowanie leków.
Im dłużej dana osoba to robi, tym gorsze może być jej samookaleczenie. Dzieje się tak dlatego, że ciało danej osoby buduje tolerancję na (przyzwyczaja się) do bólu z powodu urazów. Z tego powodu muszą się bardziej zranić, aby uzyskać ten sam efekt. W niektórych przypadkach może to prowadzić do urazów śmiertelnych lub prawie śmiertelnych.
Osoba może przejść przez dobrowolny ból z innych powodów, które zazwyczaj nie są uważane za samookaleczenie. Rana odniesiona przez siebie jest wtedy, gdy ktoś zranił się, aby czegoś uniknąć, a nie z powodu problemów psychologicznych. Niektórzy ludzie zadają sobie ranę w czasie wojny, aby nie musieć służyć w wojsku.
Niektórzy ludzie przechodzą przez ból, aby zmienić swój wygląd, jak na przykład w przypadku przekłuwania uszu. To się nazywa modyfikacja ciała. Modyfikacja ciała nie jest formą samookaleczania się.
Scarification jest rodzajem modyfikacji ciała, w której ktoś tnie lub pali skórę w celu jej ozdobienia. Może to być branding, który jest powszechny w niektórych wspólnotach braterskich. Może ona również obejmować wielokrotne cięcie skóry we wzór lub wzór. W ten sposób powstaną bardzo duże blizny. Niektóre plemiona afrykańskie używają blizny jako symbolu piękna i siły.
Cięcie przedramienia jest powszechnym rodzajem samookaleczenia.
Samouszkodzenie się ludności
Eksperci szacują, że około 1% populacji samookaleczyło się. Podczas gdy osoby w każdym wieku i z każdej grupy etnicznej doznały samookaleczenia, niektóre grupy są bardziej narażone na samookaleczenie niż inne. Wiek, płeć i rasa mogą być czynnikami zwiększającymi ryzyko samookaleczenia. Niektóre dowody sugerują, że samouszkodzenia częściej zdarzają się również u osób, które mają w rodzinie historię samobójstw lub samouszkodzeń.
Wiek
Ogólnie rzecz biorąc, więcej młodych ludzi jest leczonych z powodu samookaleczenia niż jakakolwiek inna grupa wiekowa. Według jednego z australijskich badań 30% nastolatków twierdzi, że samookaleczyło się. Jest to bardziej rozpowszechnione wśród osób z chorobami psychicznymi. Jeden na czterech (25%) nastolatków z chorobami psychicznymi samokaleczył się. Samouszkodzenia u kobiet występują najczęściej w wieku 15-24 lat. Samce są najbardziej skłonne do samookaleczania się w wieku 25-34 lat.
Ostatnie badania skupiające się na młodych ludziach sugerują, że 10 procent osób w wieku 15-16 lat samookaleczyło się. W tym przypadku, samookaleczenie było zazwyczaj wykonywane przez cięcie.
Płeć
Badanie przeprowadzone w Oksfordzie w 2000 roku wykazało, że około 300 na 100.000 (0,3%) mężczyzn w wieku od 15 do 24 lat oraz 700 na 100.000 (0,7%) kobiet w tym samym wieku, zostało przyjętych do szpitala po samookaleczeniu. Na podstawie takich statystyk większość z nich zgadza się, że młode białe kobiety są najbardziej narażone na samookaleczenia. Prawdopodobnie z tego powodu uważa się zazwyczaj, że kobiety mają wyższy wskaźnik samookaleczeń niż mężczyźni. Może to jednak nie być prawdą, ponieważ kobiety są bardziej skłonne do uzyskania pomocy w zakresie samookaleczania się. Mężczyźni mogą mieć takie same lub podobne wskaźniki samookaleczenia jak kobiety. Niektóre ustalenia sugerują nawet, że w połowie lat 30. więcej mężczyzn jest leczonych z powodu samookaleczenia niż kobiet.
Dyskryminacja
Grupy mniejszościowe, które spotykają się z dyskryminacją, są również bardziej skłonne do samookaleczania się. Jeśli ktoś jest zastraszany, ponieważ jest inny (na przykład z powodu swojej rasy, pochodzenia etnicznego lub orientacji seksualnej), może to prowadzić do niskiej samooceny i poczucia bezradności wobec emocji. Może to doprowadzić niektórych ludzi do samookaleczenia.
Historia osobista
Badania wykazują, że ci, którzy byli maltretowani, są bardziej skłonni do samookaleczania się. Wykorzystywanie seksualne, fizyczne i emocjonalne może powodować niską samoocenę, szczególnie u dzieci. Może ono również powodować inne problemy emocjonalne. Niektóre osoby mogą się zwracać w kierunku samookaleczenia, aby złagodzić te emocje. Niska samoocena własnej wartości u ofiar molestowania może prowadzić do przekonania ich, że molestowanie było ich winą. W związku z tym mogą zwrócić się w stronę samookaleczenia.
Niestabilne warunki życia, takie jak bezrobocie czy rozwód, mogą również zwiększać prawdopodobieństwo samookaleczenia się.
Więźniowie są również bardziej narażeni na samookaleczenia. Może to wynikać z trwającej traumy, do której dochodzi w zakładach karnych, w tym z przemocy seksualnej i fizycznej oraz zastraszania. W środowisku takim jak więzienie, gdzie możliwości osadzonych są ograniczone, więźniowie mogą zwracać się o samookaleczenie. W Anglii i Walii raport The Howard League podaje, że w 2007 roku ponad 22 000 więźniów zrobiło sobie krzywdę.
Osoby z zaburzeniami uczenia się i rozwoju, takimi jak autyzm, są bardziej narażone na samookaleczenia. Przyczyna tego jest niejasna. Niektóre badania przypadków wykazały, że może to być forma samostymulacji. Może być tak, że dzieci z autyzmem starają się wyrazić frustrację, której nie potrafią wyjaśnić słowami. Dzieci autystyczne, które dokonują autodestymulacji, mogą to robić przez uderzenie głową lub ugryzienie.
Leczenie
Autodestrukcja to zachowanie uzależniające. Kiedy ktoś zaczyna krzywdzić się w siebie, trudno mu przestać, nawet jeśli chce. To sprawia, że profesjonalna pomoc i leczenie są ważną częścią procesu powrotu do zdrowia po samookaleczeniu.
Rodzaj leczenia, które jest najbardziej skuteczne, jest różny w zależności od osoby. Istnieje wiele różnych rodzajów terapii, które zostały wykorzystane, aby pomóc ludziom, że samookaleczenie.
Terapia poznawczo-behawioralna może pomóc człowiekowi zrozumieć, dlaczego się krzywdzi. Terapia poznawczo-behawioralna jest stosowana, aby pomóc pacjentom zrozumieć przyczyny ich problemu. Dzięki temu pacjent może dowiedzieć się, co jest przyczyną jego samookaleczenia i nauczyć się, jak radzić sobie z tymi problemami w inny sposób niż samookaleczenie.
Pomocne mogą być również terapie stosowane przy zaburzeniach stresu pourazowego. Dzieje się tak dlatego, że wiele osób, które doznały samookaleczenia, stało się ofiarami nadużyć. Przykładem tego jest terapia odczulania i regeneracji ruchu oczu (EMDR).
Narkotyki mogą być również stosowane w leczeniu samookaleczeń. Uważa się, że samookaleczenie może spowodować uwolnienie endorfin chemicznych do mózgu. Z czasem chemikalia te mogą stać się uzależniające. Istnieją pewne narkotyki, które mogą pomóc w tym uzależnieniu, ale nie udowodniono, że pomagają one ludziom, którzy samookaleczają się. Naltrekson i nalokson to dwa leki, które są badane pod kątem tego rodzaju leczenia. Badania dotyczące endorfin zostały przeprowadzone głównie na zwierzętach. Nie jest jasne, czy ich chemia mózgu zmienia wynik badań.
Pytania i odpowiedzi
Q: Czym jest samookaleczenie lub samookaleczenie?
O: Samookaleczenie to sytuacja, w której osoba celowo rani swoje ciało.
P: Czy samookaleczenie jest uważane za zachowanie samobójcze?
O: Nie, samookaleczanie nie jest uważane za zachowanie samobójcze, chociaż w niektórych przypadkach może do niego prowadzić.
P: Dlaczego niektórzy ludzie się okaleczają?
O: Niektórzy ludzie okaleczają się, ponieważ uważają, że jest to jedyny sposób na utrzymanie się przy życiu lub rozładowanie nieznośnych emocji.
P: Jakie są powody, dla których dana osoba może się samookaleczać?
O: Niektóre powody, dla których dana osoba może angażować się w samookaleczanie, obejmują przemoc fizyczną, wykorzystywanie seksualne, zaburzenia odżywiania, niską samoocenę lub perfekcjonizm.
P: Czy łatwo jest znaleźć dokładną przyczynę samookaleczenia?
O: Nie, często trudno jest znaleźć dokładną przyczynę samookaleczenia.
P: Dlaczego trudno jest zbadać przyczyny samookaleczeń?
O: Trudno jest zbadać przyczyny samookaleczeń, ponieważ wiele osób samookaleczających się próbuje ukryć swoje obrażenia.
P: Czy osoby samookaleczające się częściej popełniają samobójstwo niż osoby, które tego nie robią?
O: Tak, osoby, które się samookaleczają są bardziej narażone na popełnienie samobójstwa niż osoby, które tego nie robią.
Przeszukaj encyklopedię