Drugi Triumwirat był formalnym sojuszem zawartym między Oktawianem, Markiem Antoniuszem i Lepidusem. Powstał w 43 r. p.n.e. jako odpowiedź na chaos po zamachu na Juliusza Cezara i miał na celu zdobycie władzy w Rzymie, pomszczenie zabójstwa oraz uporządkowanie sytuacji politycznej w państwie. Triumwirat ten został zalegalizowany ustawą znaną jako Lex Titia, która nadała trzem mężczyznom nadzwyczajne pełnomocnictwa (triumwirzy rei publicae constituendae).

Ustrój i działania wewnętrzne

Triumwirzy podzielili między siebie wpływy i prowincje, a ich rządy cechowały się koncentracją władzy i brutalnym tłumieniem opozycji. Najbardziej znanym narzędziem polityki wewnętrznej były proskrypcje — oficjalne listy skazanych na banicję lub śmierć, z konfiskatą majątku. Proskrypcje miały na celu wyeliminowanie politycznych przeciwników, zgromadzenie środków na prowadzenie wojen i nagradzanie żołnierzy. Wśród ofiar znalazł się m.in. Marek Tulliusz Cyceron, którego zmuszono do ucieczki, a następnie zamordowano w 43 r. p.n.e. Triumwirat skutecznie złamał próby przywrócenia władzy senatu jako głównego organu Republiki.

Wojna z zabójcami Cezara i bitwa pod Filippi

Głównym przeciwnikiem triumwiratu pozostawali spiskowcy odpowiedzialni za zabójstwo Cezara. Armia triumwiratu, kierowana głównie przez Oktawiana i Marka Antoniusza, stanęła naprzeciw wojsk prowadzonych przez spiskowców. Walki zakończyły się serią starć znanych jako bitwa pod Filippi w Macedonii (42 r. p.n.e.). Tam legiony triumwiratu rozbiły siły spiskowe. W efekcie walk zginęli lub popełnili samobójstwo ich przywódcy — przede wszystkim Marcus Junius Brutus i Gajus Cassius Longinus — a resztki ich armii zostały rozproszone lub wcielone do sił triumwiratu. (Uwaga: w tekście pierwotnym pojawiają się linki do nazwisk Krassusa i Brutusa, jednak faktycznymi dowódcami spiskowców w Macedonii byli Brutus i Kasjusz.)

Rozpad triumwiratu i jego konsekwencje

Po zwycięstwie wschodnia i zachodnia część świata rzymskiego znalazły się pod wpływem różnych członków triumwiratu: Antoniusz skupił się na prowincjach wschodnich i na kontaktach z monarchiami wschodu (w tym z Egiptem i Kleopatrą), Oktawian przejął kontrolę nad częścią zachodnich prowincji, a Lepidus otrzymał mniejszy pakiet władzy. Z czasem jednak współpraca zaczęła się rozpadać. Lepidus został stopniowo odsunięty od realnej władzy (w 36 r. p.n.e. Oktawian pozbawił go większości kompetencji), natomiast relacje między Oktawianem a Antoniuszem pogorszyły się z powodu ambicji, walk o wpływy i Antoniusza związku z królową Egiptu.

Triumwirat formalnie istniał do 33 r. p.n.e., kiedy to wygasły nadzwyczajne uprawnienia i sojusz de facto się rozpadł. Rozłam ten otworzył drogę do dalszego konfliktu między Oktawianem a Antoniuszem, który ostatecznie doprowadził do bitwy pod Akcjum (31 r. p.n.e.) i do ustanowienia jedynowładztwa Oktawiana. W długofalowej perspektywie drugi triumwirat przyspieszył upadek Republiki Rzymskiej i był kluczowym etapem przejścia do systemu cesarskiego, który w następnych latach umacniał Oktawian, przyjmując tytuł Augusta w 27 r. p.n.e.