Seldżucy — definicja, historia i dziedzictwo Imperium Seldżuków

Seldżucy — fascynująca historia i dziedzictwo Wielkiego Imperium Seldżuków (XI–XIV w.): wojny, kultura i wpływ na współczesną Turcję, Azerbejdżan i Turkmenistan.

Seldżucy (także Seldjuk, Seldjuq, Seljuq, czasem także Turcy Seldżucy) byli dynastią muzułmańską. Władali oni częścią Azji Środkowej i Bliskiego Wschodu od XI do XIV wieku. Ich imperium znane było jako Wielkie Imperium Seldżuków, które rozciągało się od Anatolii do Pakistanu. Seldżucy walczyli również z chrześcijanami podczas pierwszej krucjaty.

Seldżucy byli jednym z przodków kulturowych Turków Zachodnich, dzisiejszych mieszkańców Azerbejdżanu, Turcji i Turkmenistanu. Pierwotnie ród Seldżuków był gałęzią Turków Kinik Oghuz, którzy w IX wieku żyli na północ od Morza Kaspijskiego i Aralskiego w swoim chanacie Yabghu, należącym do konfederacji Oghuz.

Geneza i rozwój państwa

Ród Seldżuków wywodził się od wodza o imieniu Seldżuk, który przewodził grupom Oghuzów. Jego potomkowie w X–XI wieku stopniowo zdobywali wpływy w Azji Środkowej i na terenach Iranu. Najważniejszym okresem ekspansji był wiek XI, gdy tureccy wodzowie Tughril (Tughril Beg) i jego brat Chaghri rozbili miejscowe dynastie, opanowali Persję i w 1055 roku wprowadzili swoją władzę do Bagdadu, przywracając faktyczną siłę świecką w kalifacie abbasyjskim.

Szlak ku potędze: kluczowe wydarzenia

• Ugruntowanie władzy w Iraku i Persji – stolica imperium często lokowała się w Isfahanie, który stał się centrum administracyjnym i kulturalnym.
• Panowanie Alp Arslana – zwycięstwo nad Bizancjum w bitwie pod Manzikertem (1071) otworzyło drogę do masowego osadnictwa Turków w Anatolii i w rezultacie powstania późniejszego Sułtanatu Rum.
• Rozkwit administracji i nauki – wpływowi wezyrzy, jak Nizam al-Mulk, tworzyli rozległą sieć instytucji (m.in. szkoły Nizamijja), a dwory seldżuckie patronowały uczonym i poetom, m.in. Omarowi Chajjámowi.
• Rozpad i najazdy mongolskie – po śmierci sułtana Malika-Szaha I (1092) Imperium zaczęło się rozpadać na mniejsze państwa; ostateczny cios nadchodził wraz z najazdami Mongołów w XIII wieku (m.in. klęska sułtanatu Rum w bitwie pod Köse Dağ w 1243).

Ustrój, kultura i gospodarka

Państwo seldżuckie łączyło elementy tureckiego wojowniczego plemiennictwa z perską administracją i kulturą. Na dworach używano języka perskiego jako języka urzędowego i literackiego, co przyczyniło się do dalszego rozwoju perskiej tradycji artystycznej i naukowej. Seldżucy promowali architekturę (madrasy, meczety, karawanseraje), rozwój handlu karawanowego na Szlaku Jedwabnym oraz rolnictwo na zajętych terenach. Wojskowo opierali się na ciężkiej kawalerii, systemie lenno-służbowym i mobilnych oddziałach turkmeńskich.

Relacje z innymi mocarstwami i krucjaty

Seldżucy znajdowali się w centrum konfrontacji politycznej między islamem a chrześcijaństwem w XI–XII wieku. W wyniku ich ekspansji a także napięć z Bizancjum doszło do powołania krucjat zachodnioeuropejskich, które przyniosły serie wojen i okresową utratę wpływów w Syrii i Palestynie. Pomimo konfliktów, w regionie rozwijała się też współpraca handlowa i wymiana kulturowa.

Dziedzictwo

Dziedzictwo Seldżuków jest wielowymiarowe:

• Przyspieszyli proces osiedlania się Turków w Anatolii, co po kilkuset latach doprowadziło do wyłonienia się tureckich państw, a w konsekwencji Imperium Osmańskiego.
• Wzmocnili perską kulturę i naukę, finansując szkoły i uczonych, co miało wpływ na rozwój literatury, matematyki i astronomii w świecie islamskim.
• Ich architektura i instytucje administracyjne wpłynęły na formy organizacji państwowej w regionie przez kolejne stulecia.

Choć polityczna potęga Seldżuków osłabła w XIII wieku, ich wpływ na demografię, kulturę i strukturę polityczną Bliskiego Wschodu oraz Anatolii jest trwały i widoczny do dziś.

Sułtani seldżuccy z Rüm (Anatolia) 1077-1307 r.

• Kutalmish 1060-1077
• Süleyman Ibn Kutalmish (Suleiman) 1077-1086
• Dawud Kilij Arslan I 1092-1107
• Malik Shah 1107-1116
• Rukn ad-Din Mas'ud 1116-1156
• Izz ad-Din Kilij Arslan II 1156-1192
• Ghiyath ad-Din Kay Khusrau I 1192-1196
• Süleyman II (Sulejman) 1196-1204
• Kilij Arslan III 1204-1205
• Ghiyath ad-Din Kay Khusrau I (po raz drugi) 1205-1211
• Izz ad-Din Kay Ka'us I 1211-1220
• Ala ad-Din Kay Qubadh I 1220-123]
• Ghiyath ad-Din Kay Khusrau II 1237-1246
• Izz ad-Din Kay Ka'us II 1246-1260
• Rukn ad-Din Kilij Arslan IV 1248-1265
• Ala ad-Din Kay Qubadh II 1249-1257
• Ghiyath ad-Din Kay Khusrau II (po raz drugi) 1257-1259
• Ghiyath ad-Din Kay Khusrau III 1265-1282
• Ghiyath ad-Din Mas'ud II 1282-1284
• Ala ad-Din Kay Qubadh III 1284
• Ghiyath ad-Din Mas'ud II (po raz drugi) 1284-1293
• Ala ad-Din Kay Qubadh III (po raz drugi) 1293-1294
• Ghiyath ad-Din Mas'ud II (po raz trzeci) 1294-1301
• Ala ad-Din Kay Qubadh III (po raz trzeci) 1301-1303
• Ghiyath ad-Din Mas'ud II (czwarty raz) 1303-1307
• Ghiyath ad-Din Mas'ud III 1307

Sułtanat Rüm w 1190 r.

Pytania i odpowiedzi

P: Kim byli Seldżucy?

P: Jak nazywało się ich imperium?

P: Jaką religię praktykowali?

P: Jak traktowali nie-sunnitów?

P: Skąd wziął się dom Seldżuków?

P: Czy istnieją dzisiejsi potomkowie Turków Zachodnich?

P: Czy walczyli oni przeciwko chrześcijanom podczas pierwszej krucjaty?

Szukaj według litery