Rewolucje marcowe 1848 w krajach niemieckich — przyczyny i skutki

Analiza rewolucji marcowych 1848 w krajach niemieckich — przyczyny, przebieg i skutki dla Berlina, Wiednia oraz drogi do zjednoczenia Niemiec.

Rewolucja w krajach niemieckich rozwinęła się w większości z 38 krajów niemieckich, które po Kongresie Wiedeńskim w 1815 r. były luźno związane w Konfederację Niemiecką. Do tych państw należała również Austria, choć Węgry, które były częścią Cesarstwa Austro-Węgierskiego, nie były częścią Konfederacji Niemieckiej.

Rewolucje te miały za przykład rewolucję francuską 1848 roku — w lutym 1848 król Francji Louis-Philippe abdykował z tronu. Fala bun­tów i żądań liberalnych oraz narodowych szybko rozprzestrzeniła się po całej Europie, obejmując także państwa niemieckie.

Przyczyny

Do wybuchu rewolucji w krajach niemieckich doprowadziło kilka powiązanych przyczyn:

• Polityczne: dominacja konserwatywnych rządów po Kongresie Wiedeńskim, cenzura i brak reprezentacji politycznej; rosnące aspiracje liberalnej burżuazji i ruchów narodowych.
• Gospodarcze i społeczne: kryzys gospodarczy połowy lat 40. XIX w., klęski nieurodzaju i wzrost cen żywności, nierówności feudalne oraz niezadowolenie robotników i rzemieślników z warunków pracy.
• Kulturowe i ideowe: wpływ idei oświeceniowych, narodowych i liberalnych, a także przykład wydarzeń w Paryżu — hasła wolności, narodowego zjednoczenia i konstytucji mobilizowały różne warstwy społeczne.

Przebieg i główne wydarzenia

W marcu 1848 roku doszło do gwałtownych wystąpień w wielu miastach. Do największych sukcesów niemieckiej rewolucji doszło w marcu w Berlinie i Wiedniu. W Wiedniu ustąpienie kanclerza Klemensa von Metternicha i inne ustępstwa zmusiły władze do częściowych reform; w Berlinie manifestacje i barykady doprowadziły do przyznania pewnych swobód politycznych przez króla pruskiego. Efektem był także wybór Niemieckiego Zgromadzenia Narodowego we Frankfurcie nad Menem — powszechne, choć ograniczone wyboru deputowanych, którzy mieli uchwalić konstytucję i rozstrzygnąć kwestie zjednoczenia.

Niemieckie Zgromadzenie Narodowe (tzw. parlament frankfurcki) zebrało się w maju 1848 roku w kościele św. Pawła (Paulskirche) i przez wiele miesięcy pracowało nad konstytucją dla zjednoczonych państw niemieckich. W marcu 1849 parlament ogłosił konstytucję i zaoferował koronę władcy zjednoczonego państwa królowi pruskiemu Fryderykowi Wilhelmowi IV. Jednak król odmówił przyjęcia korony z rąk zgromadzenia, co było jednym z decydujących momentów fiaska parlamentu.

Skutki

Skutki rewolucji marcowej i następnych wydarzeń były mieszane:

• Bezpośrednie ustępstwa: w krótkim okresie wprowadzono liberalne reformy w wielu państwach (zniesienie niektórych przywilejów, częściowa liberalizacja prasy, zapowiedzi konstytucji), a w niektórych regionach także poprawy praw chłopów i zniesienie części feudalnych obciążeń.
• Polityczne rozbicie i kontrrewolucja: od końca 1848 roku i w 1849 r. nastąpił odwrót reakcji — władze konserwatywne przywróciły wiele ograniczeń, rozwiązano oddziały rewolucyjne, a rewolucyjni przywódcy byli prześladowani lub zmuszeni do emigracji (tzw. „czterdziestkowieczni” — forty-eighters).
• Niepowodzenie zjednoczenia: Zgromadzenie Frankfurckie nie zdołało zjednoczyć Niemiec pod konstytucyjną monarchią liberalną; wycofanie poparcia ze strony Austrii i Prus oraz odmowa przyjęcia korony przez Fryderyka Wilhelma IV oznaczały praktyczny koniec projektu zjednoczeniowego z 1848–1849.
• Długofalowe znaczenie: choć rewolucja zawiodła w krótkim terminie, umocniła ruchy narodowe i liberalne, skonsolidowała świadomość polityczną różnych warstw społeczeństwa, przyspieszyła rozwój życia parlamentarnego i tworzenie politycznych programów. Była także impulsem do trwałych zmian społeczno-gospodarczych i wcześniejszego tempa industrializacji; doświadczenia 1848 r. wpływały na późniejsze procesy zjednoczeniowe, które ostatecznie doprowadziły do powstania Cesarstwa Niemieckiego w 1871 roku pod przewodnictwem Prus.

Podsumowanie

Rewolucje marcowe 1848 w krajach niemieckich były ważnym etapem walki o wolności polityczne, konstytucję i narodowe zjednoczenie. Mimo że wiele postulatów nie zostało zrealizowanych natychmiast i część osiągnięć została cofnięta, wydarzenia te zmieniły polityczną mapę regionu, przyczyniły się do rozwoju świadomości społecznej i stworzyły podwaliny pod późniejsze przemiany w Europie Środkowej.

Pytania i odpowiedzi

P: W którym roku miały miejsce niemieckie rewolucje?

P: Ile państw było luźno związanych w Konfederacji Niemieckiej?

P: Czy Węgry były częścią Konfederacji Niemieckiej?

P: Jakie wydarzenie posłużyło za przykład dla niemieckich rewolucji?

P: Kiedy miały miejsce największe sukcesy niemieckich rewolucji?

P: Gdzie wybrano Niemieckie Zgromadzenie Narodowe?

P: Dlaczego Zgromadzenie Narodowe powoli się rozpadło?

Szukaj według litery