Zakon Ostu — szkocki zakon rycerski (Order of the Thistle)
Zakon Ostu to historyczny szkocki zakon rycerski, z patronem św. Andrzejem, mottem Nemo me impune lacessit, ograniczoną liczbą członków i szeregiem symboli związanych z ostem i krzyżem świętego.
Zakon Ostu (ang. The Most Ancient and Most Noble Order of the Thistle) jest historycznym orderem rycerskim związanym przede wszystkim z Szkocją. Jego dokładne średniowieczne początki nie są jednoznacznie ustalone; współczesna forma zakonu została przywrócona i sformalizowana przez Jakuba VII (znanego w Anglii jako Jakub II) w 1687 roku. Zakon funkcjonuje jako instytucja suwerenna będąca w bezpośredniej gestii monarchy; liczba regularnych członków jest ograniczona, a przyjęcia mają charakter odznaczeniowy i honorowy.
Galeria obrazów
10 Obrazy
Charakterystyka i struktura
W tradycyjnej konstytucji Zakonu przewidziano stałą liczbę szesnastu pełnoprawnych rycerzy i dam, którzy powinni być obywatelami związanymi z Szkocją, choć monarcha może mianować również rycerzy „dodatkowych” lub nadzwyczajnych — często pochodzących z rodzin królewskich Wielkiej Brytanii i innych krajów. Suwerenny zakonu decyduje o przyjęciach; w praktyce nadawanie Orderu bywa realizowane bez standardowych procedur rządowych, co podkreśla jego odrębny, ceremonialny charakter.
Symbole i insygnia
Najbardziej rozpoznawalnym symbolem zakonu jest ost — narodowy kwiat Szkocji — oraz postać świętego Andrzeja i krzyż w kształcie litery X (saltire). Na insygniach i sztandarach często znajduje się motto Nemo me impune lacessit („Nikt nie prowokuje mnie bezkarnie”), używane również w innych kontekstach heraldycznych Szkocji. Patronem zakonu jest także św. Andrzej, co wiąże jego symbolikę z narodową tożsamością szkocką.
Historia i rozwój
Pochodzenie Zakonu Ostu sięga tradycji średniowiecznych; różne źródła wskazują na rytuały i grupy rycerskie działające na ziemiach szkockich przed ostatecznym uregulowaniem przez Jakuba VII. W okresie nowożytnym zakon zachował głównie rolę honorową, a jego rytuały i insygnia ewoluowały w zgodzie z królewską ceremonią. W systemie brytyjskich orderów Thistle zajmuje wysoki status i jest jednym z niewielu odznaczeń związanych wyłącznie z jednym krajem w składzie Zjednoczonego Królestwa, podobnie jak inne historyczne zakony krajowe.
Znaczenie i funkcje
Order pełni przede wszystkim funkcję honorową: odznacza zasługi wobec Szkocji i korony, promuje tradycję rycerską oraz bierze udział w uroczystościach państwowych i religijnych. Członkowie noszą charakterystyczne insygnia podczas specjalnych okazji, a kaplica zakonna — Thistle Chapel — stanowi miejsce ceremonii i spotkań związanych z porządkiem. W kontekście porównawczym Zakon Ostu bywa zestawiany z innymi historycznymi orderami: angielskim Orderem Podwiązki oraz irlandzkim Orderem św. Patryka (ten ostatni pozostaje historycznie uśpiony od momentu uzyskania przez Irlandię niepodległości).
Porównania i ciekawostki
- W systemie brytyjskich orderów kilka najstarszych zakonów było tradycyjnie związanych z poszczególnymi krajami składowymi — stąd wielka Brytania ma zarówno ogólnokrajowe, jak i krajowe porządki; trzy z najstarszych odnoszą się wyłącznie do jednego kraju (kraj składowy).
- Angielski odpowiednik zakonu szkockiego bywa wskazywany jako The Most Noble Order of the Garter, choć oba mają odrębne tradycje i ceremoniał.
- Symbole zakonu — ost i saltire — odgrywają rolę w heraldyce i monetarystyce; motto Nemo me impune lacessit pojawia się również na niektórych monetach i w godłach używanych na obszarze Szkocji.
Zakon Ostu pozostaje żywą częścią szkockiego dziedzictwa honorowego: łączy historię, symbolikę narodową i ceremonialny wymiar wyróżnień nadawanych przez monarchę. Dla osób zainteresowanych heraldyką, historią rycerstwa lub strukturą brytyjskich odznaczeń studia nad Orderem Ostu dostarczają bogatego materiału porównawczego i kulturowego.
Więcej informacji i źródeł pierwotnych można znaleźć, odwołując się do specjalistycznych opracowań oraz oficjalnych komunikatów królewskich — przykładowe odnośniki: Szkocja, Jakub VII, symbol ostu, św. Andrzej, motto, patron, system brytyjski, kraje składowe, odpowiednik angielski, Order Podwiązki, Order św. Patryka.
Historia
Nie jest znana pierwsza data powstania Zakonu. Jedna z historii mówi, że Achajus, król Szkotów, walczył z królem Aethelstanem z Anglii Wschodniej i zobaczył na niebie krzyż św. Po wygranej bitwie Achajusz założył Order Osetów. Mimo, że Achajusz i Aethelstan nigdy nie walczyli, ta historia założenia podana jest w Królewskiej Nakazie "ożywienia" Zakonu w 1687 roku. Inna historia mówi, że Zakon został założony, lub przywrócony przez Roberta I w bitwie pod Bannockburn.
Król Jakub II i VII wydał w 1687 r. listy patentowe "ożywiające i przywracające Zakon Ostu do pełnej chwały, blasku i wspaniałości". Pozwolono na to tylko 12 rycerzom, a przed obaleniem króla w 1688 roku wyznaczył ośmiu. Jego następcy, Wilhelm i Maria, nie dokonali już żadnych nominacji do Zakonu. Jednak w 1703 r. Anne ponownie ożywiła Zakon Ostu.
Skład
Królowie Szkocji - królowie Wielkiej Brytanii i Wielkiej Brytanii - służyli jako suwerenowie Zakonu.
Kiedy Jakub VII ożywił Zakon, statut mówił, że Zakon będzie kontynuował starożytną liczbę Rycerzy, która została opisana w poprzednim nakazie jako "Suwerenny i dwunastu Rycerzy-Braci w aluzji do Błogosławionego Zbawiciela i jego Dwunastu Apostołów".
W 1827 roku Jerzy IV powiększył zakon do szesnastu członków. Kobiety zostały wykluczone z zakonu. W 1937 roku Jerzy VI stworzył swoją żonę Elżbietę Bowes-Lyon Damę Osetową, a w 1987 roku Elżbieta II zezwoliła na regularne przyjmowanie kobiet zarówno do Zakonu Osetowego, jak i do Zakonu Podwiązek.
Od czasu do czasu osoby fizyczne przystępują do Zakonu na podstawie specjalnego zezwolenia. Członkowie ci są znani jako "Dodatkowi Rycerze" i nie wliczają się do limitu szesnastu członków. Członkowie brytyjskiej rodziny królewskiej są zwykle przyjmowani za specjalnym pozwoleniem; pierwszym był książę Albert. Król Norwegii Olav V, pierwszy cudzoziemiec przyjęty do Zakonu, został również przyjęty na podstawie specjalnego zezwolenia w 1962 roku.
W przeszłości Suwerenny miał prawo wyboru Rycerzy Zakonu. Od XVIII wieku, Suwerenny dokonywał swoich wyborów za radą rządu. Jerzy VI uważał, że Zakony Podwiązki i Oset były wykorzystywane jedynie do sprawowania patronatu politycznego, a nie do wynagradzania rzeczywistych zasług. Dlatego też w 1946 r., za zgodą premiera (Clement Attlee) i przywódcy opozycji (Winston Churchill), oba zakony powróciły do osobistego daru suwerennego.
Rycerze i Damy Osetowe mogą być również przyjęci do Zakonu Podwiązki.
Rycerzom i damom osetowym może również zostać odebrane rycerstwo. Ale tylko raz zdarzyło się to Janowi Erskine'owi, 6. hrabiemu Marii, który został pozbawiony zarówno rycerstwa, jak i hrabiego po wzięciu udziału w powstaniu Jakuba w 1715 roku.
Zakon ma pięciu oficerów:
- dziekan - minister Kościoła w Szkocji
- kanclerz - który pieczętuje zakon
- Usher of the Green Rod
- Sekretarz
- król broni
Uniform
Na wielkie uroczystości, takie jak coroczne nabożeństwo w czerwcu lub lipcu, a także na koronację, Rycerze i Damy noszą wyszukane stroje:
- Płaszcz to zielona szata noszona na garniturach lub mundurach wojskowych. Płaszcz jest podszyty białą taftą, jest wiązany zielonymi i złotymi frędzlami. Na lewym ramieniu płaszcza znajduje się gwiazda zakonu
- Kapelusz jest wykonany z czarnego aksamitu i ma białe pióra z czarnym czaplem lub piórami czapli pośrodku.
- Obroża wykonana jest ze złota i przedstawia osety oraz gałązki rue. Jest noszony na płaszczu.
- Andrzej, zwany też naszywkórkiem odznaki, jest noszony wisi na kołnierzu. Andrzeja, ubranego w zieloną suknię i fioletowy płaszcz, trzymającego biały strój.
Jednak oprócz tych szczególnych okazji, o wiele prostsze odznaki są używane, gdy członek Zakonu uczestniczy w imprezie, na której noszone są dekoracje.
- Gwiazdą zakonu jest srebrny strój św. Andrzeja, z gromadami promieni między ramionami. W środku przedstawiony jest zielony okrąg ze złotymi literami, na którym widnieje motto Zakonu; w kole znajduje się oset na złotym polu.
- Szeroka wstęga to ciemnozielona szarfa noszona na całym ciele, od lewego ramienia do prawego biodra.
- Na prawym biodrze skrzydła znajduje się odznaka Zakonu. Odznaka przedstawia św. Andrzeja w tej samej formie co gwiazda otoczona mottem Zakonu.
Kaplica
Kiedy Jakub VII ożywił zakon w 1687 r., chciał, aby kościół opactwa w PałacuŚwiętojańskim był kaplicą dla Zakonu Ostu, być może naśladując ideę Zakonu Podwiązki (którego kaplica znajduje się w Zamku Windsor).
Jakub VII został obalony w 1688 roku, a Zakon nie posiadał kaplicy aż do 1911 roku, kiedy to została ona dodana do St Giles High Kirk w Edynburgu. Giles'a High Kirk'a w Edynburgu. Co roku, w czerwcu lub lipcu, w Pałacu Holyroodhouse odbywa się nabożeństwo dla Zakonu. Każdego roku podczas dorocznych nabożeństw instaluje się nowych Rycerzy lub Damy.
Każdemu członkowi Zakonu, w tym Suwerennej, przydzielono miejsce w kaplicy. Ich herb znajduje się nad ich siedzibą.
Obecni członkowie i oficerowie
- Suwerenny: ElżbietaII
- Rycerze i damy, towarzyszu:
The Earl of Elgin and Kincardine KT JP DL (1981)- The Earl of Airlie KT GCVO PC JP (1985)
- The Earl of Crawford and Balcarres KT GCVO PC DL (1996)
- Lord Macfarlane z Bearsden KT DL (1996)
- The Lord Mackay of Clashfern KT PC QC (1997)
- Lord Wilson z Tillyorn KT GCMG (2000)
- Sir Eric Anderson KT (2002)
- The Lord Steel of Aikwood KT KBE PC (2004)
- The Lord Robertson of Port Ellen KT GCMG PC (2004)
- Lord Cullen z Whitekirk KT PC QC (2007)
- The Lord Hope of Craighead KT PC QC (2009)
- The Lord Patel KT (2009)
- The Earl of Home KT CVO CBE (2014)
- The Lord Smith of Kelvin KT CH (2014)
- Książę Buccleucha i Queensberry KT KBE DL FSA FRSE (2017)
- Sir Ian Wood KT GBE (2018)
- Extra Knights and Ladies Companion:
Książę Filip, książę Edynburga KT KG OM GCVO GBE AK CC CMM QSO PC ADC(P) CD (1952)
Książę Karol, książę Rothesay KT KG GCB OM AK CC QSO PC ADC(P) CD (1977)
Anne, Princess Royal KT KG GCVO QSO CD (2000)
Książę William, hrabia Strathearn KT KG PC ADC(P) (2012)- Oficerowie:
Pytania i odpowiedzi
P: Czym jest Najstarszy i Najszlachetniejszy Order Ostu?
A: Najstarszy i najszlachetniejszy Order Ostu to zakon rycerski związany ze Szkocją.
P: Kiedy został założony?
O: Pierwotna data założenia nie jest znana, ale został on odtworzony przez Jakuba VII (również króla Anglii jako Jakuba II) w 1687 roku.
P: Kto decyduje o tym, kto zostaje członkiem?
O: Suweren decyduje o tym, kto zostanie członkiem; nie jest on doradzany przez rząd, jak większość innych Zakonów.
P: Czy członkowie muszą być urodzeni w Szkocji?
O: Tak, wszyscy szesnastu członków muszą być szkockiego pochodzenia, jednak "dodatkowi" rycerze i damy nie mają tego wymogu.
P: Jakie są główne emblematy związane z Zakonem?
O: Główne emblematy związane z Zakonem to oset (narodowy kwiat Szkocji) i Święty Andrzej trzymający saltire (krzyż w kształcie litery X).
P: Jakie jest ich motto?
O: Ich motto brzmi: Nemo me impune lacessit, co z łaciny tłumaczy się jako "Nikt nie prowokuje mnie bezkarnie". To samo motto widnieje na herbie królewskim używanym w Szkocji oraz na niektórych monetach funtowych.
P: Jak ten porządek ma się do innych w Wielkiej Brytanii?
O: Ten order obejmuje tylko Szkocję, podczas gdy inne ordery obejmują wszystkie części Wielkiej Brytanii. Jest on również drugim w kolejności po Najszlachetniejszym Orderze Podwiązki, którego początki sięgają połowy XIV wieku. Patryka, ale od czasu uzyskania przez Irlandię niepodległości jest on uśpiony; od 1927 roku nie mianowano żadnego nowego rycerza, a ostatni żyjący rycerz zmarł w 1974 roku.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Zakon Ostu — szkocki zakon rycerski (Order of the Thistle) Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/73026
Źródła
- commons.wikimedia.org : Order of the Thistle
- royal.gov.uk : "The Monarchy Today: Queen and Public: Honours: The Order of the Thistle"
- direct.gov.uk : Order of Wear
- wikidata.org : wikidata.org/wiki/Q721030
- d-nb.info : 1055855610
- id.loc.gov : n00023750
- viaf.org : 158239484
- worldcat.org : lccn-n00023750