Credo Nicejskie (Nicejsko-Konstantynopolitańskie) – definicja i znaczenie
Credo Nicejskie — definicja i znaczenie: historia, treść i rola ekumenicznego Wyznania Wiary w Kościołach chrześcijańskich.
Credo Nicejskie, Credo Nicejsko-Konstantynopolitańskie lub Ikona/Symbol Wiary, jest najbardziej rozpowszechnionym lub ekumenicznym chrześcijańskim wyznaniem wiary.
Od czasu pierwotnego sformułowania jest on nadal używany w Kościołach: rzymskokatolickim, syryjsko-prawosławnym (jakobickim), wschodnio-prawosławnym, orientalno-prawosławnym, asyryjskim, anglikańskim, luterańskim i większości innych Kościołów protestanckich.
Krótka historia
Credo powstało w związku ziarniami teologicznymi i sporami pierwszych wieków chrześcijaństwa. Pierwotna wersja została sformułowana na Soborze w Nicei w 325 r. jako odpowiedź na herezję ariańską; jej centralnym elementem było potwierdzenie, że Syn jest współistotny Ojcu (homoousios). Tekst z Nicei został następnie rozwinięty i utrwalony na Soborze Konstantynopolitańskim w 381 r., stąd powszechna nazwa Credo nicejsko-konstantynopolitańskie. W kolejnych wiekach tekst był tłumaczony i nieco modyfikowany w różnych tradycjach kościelnych.
Co wyraża Credo — treść w skrócie
- Jedynego Boga — Ojca Wszechmogącego, Stwórcę nieba i ziemi.
- Wiarę w Jezusa Chrystusa — Jego boskość, że jest Synem Bożym, „zrodzonym, nie stworzonym”, współistotnym Ojcu; Jego wcielenie z Maryi, mękę, śmierć, zmartwychwstanie i wstąpienie do nieba.
- Wiarę w Ducha Świętego — jako Pana i Ożywiciela, który pochodzi od Ojca (w tradycji zachodniej dodaje się filioque, „i Syna”).
- W Kościół powszechny (święty, powszechny i apostolski), chrzest, odpuszczenie grzechów, zmartwychwstanie ciał i życie wieczne.
Różnice tekstowe i teologiczne
Choć zasadnicze punkty wiary są wspólne, istnieją drobne różnice w brzmieniu wyznania między poszczególnymi tradycjami. Najsłynniejszą różnicą jest dodanie w Kościele łacińskim słowa filioque („i Syna”) w części mówiącej o Duchu Świętym — stwierdzenie, że Duch „pochodzi od Ojca i Syna”. Dodatek ten był jednym z elementów sporu prowadzącego do schizmy wschodnio-zachodniej w 1054 r.; tradycja wschodnia zachowuje oryginalne brzmienie mówiące, że Duch pochodzi od Ojca.
Inne Kościoły chrześcijańskie (np. Kościoły orientalne, Kościoły niektórych tradycji protestanckich) mogą mieć własne warianty językowe i liturgiczne. Różnice te zwykle dotyczą formułowania pewnych terminów dogmatycznych, a nie zasadniczego przesłania wyznania.
Znaczenie liturgiczne i ekumeniczne
Credo jest od wieków centralnym elementem nabożeństw — recytowane jest w czasie Mszy, Boskiej Liturgii oraz w obrzędach chrztu i innych sakramentach. Pełni rolę katechetycznego skrótu wiary: zawiera podstawowe prawdy, które wyznają chrześcijanie.
Jako tekst powszechny ma także ogromne znaczenie ekumeniczne — stanowi punkt wyjścia w dialogach międzywyznaniowych oraz w poszukiwaniu porozumienia wokół wspólnego rozumienia Trójcy i osoby Chrystusa. Mimo różnic językowych i niektórych dodatków, Credo pozostaje jednym z najważniejszych wspólnych dziedzictw chrześcijaństwa.
Praktyczne uwagi
Dla osób zainteresowanych studiowaniem tekstu warto zapoznać się zarówno z wersją „nicejską” (325), jak i wersją „nicejsko-konstantynopolitańską” (381), a także z przekładami używanymi w danej tradycji liturgicznej (łacińskim, greckim, syryjskim, staro-cerkiewno‑słowiańskim i współczesnymi językami narodowymi). Rozważanie terminów takich jak współistotny czy filioque pomaga zrozumieć dogmatyczne i historyczne konteksty, w których tekst był tworzony i interpretowany.
Podsumowanie: Credo Nicejskie (Nicejsko‑Konstantynopolitańskie) to kluczowe, historyczne i liturgiczne wyznanie wiary chrześcijańskiej, które określa fundamenty wiary w Boga w Trójcy Jednego, w Jezusa Chrystusa i w Ducha Świętego. Pomimo różnic redakcyjnych między tradycjami, pozostaje ono wspólnym punktem odniesienia dla wielu Kościołów chrześcijańskich.
Ikona przedstawiająca cesarza Konstantyna wraz z biskupami I Soboru Nicejskiego (325 r.), trzymającego w ręku Credo Nicejskie przyjęte w 381 r.
Porównanie Credo z 325 r. i Credo z 381 r.
Poniższa tabela przedstawia obok siebie wcześniejszą (325) i późniejszą (381) formę tego wyznania w angielskim tłumaczeniu podanym w Schaff's Creeds of Christendom, które wskazuje w nawiasie fragmenty tekstu z 325 r., które zostały pominięte lub przeniesione w 381 r., ale nie używa żadnego znaku typograficznego, aby wskazać, jakie zwroty, nieobecne w tekście z 325 r., zostały dodane w 381 r.
| Pierwszy Sobór Nicejski (325) | Pierwszy Sobór Konstantynopolitański (381) |
| Wierzymy w jednego Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych. | Wierzymy w jednego Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi, i wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych. |
| I w jednym Panu Jezusie Chrystusie, Synu Bożym, zrodzonym z Ojca [jednorodzonym; to znaczy z istoty Ojca, Boga z Boga], Światłości ze Światłości, Bogu z Boga, zrodzonym, a nie uczynionym, będącym z jednej substancji z Ojcem; | I w jednym Panu Jezusie Chrystusie, Jednorodzonym Synu Bożym, zrodzonym z Ojca przed wszystkimi światami (eonami), Światłości ze Światłości, Bogu z Boga bardzo, zrodzonym, a nie stworzonym, będącym z Ojca jedną substancją; |
| przez którego wszystko zostało uczynione [zarówno w niebie, jak i na ziemi]; | przez którego wszystko zostało uczynione; |
| który dla nas, ludzi, i dla naszego zbawienia zstąpił, wcielił się i stał się człowiekiem; | który dla nas, ludzi, i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba, i wcielił się za sprawą Ducha Świętego z Maryi Dziewicy, i stał się człowiekiem; |
| cierpiał, a trzeciego dnia zmartwychwstał, wstąpił do nieba; | i został za nas ukrzyżowany pod Poncjuszem Piłatem, i cierpiał, i został pogrzebany, i trzeciego dnia zmartwychwstał według Pism, i wstąpił do nieba, i siedzi po prawicy Ojca; |
| Stamtąd przyjdzie, aby sądzić żywych i umarłych. | Stamtąd przyjdzie ponownie z chwałą, aby sądzić żywych i umarłych; |
| którego królestwo nie będzie miało końca. | |
| I w Duchu Świętym. | I w Ducha Świętego, Pana i Dawcę życia, który od Ojca pochodzi, któremu z Ojcem i Synem razem cześć i chwała, który mówił przez proroków. W jednym świętym Kościele katolickim i apostolskim; uznajemy jeden chrzest na odpuszczenie grzechów; oczekujemy zmartwychwstania umarłych i życia przyszłego świata. Amen. |
| [Lecz ci, którzy mówią: "Był czas, kiedy Go nie było" i "Nie było Go, zanim został stworzony" i "Powstał z niczego", lub "Jest z innej substancji" lub "istoty", lub "Syn Boży jest stworzony", lub "zmienny", lub "zmienny" - są potępieni przez święty Kościół katolicki i apostolski]. |
Poniższa tabela przedstawia w ten sam sposób teksty obu soborów, podane w oryginalnym języku greckim na stronie internetowej Symbolum Nicaeno-Constantinopolitanum - Greek:
| Pierwszy Sobór Nicejski (325) | Pierwszy Sobór Konstantynopolitański (381) |
| Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, πάντων ὁρατῶν τε και ἀοράτων ποιητήν. | Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων και ἀοράτων. |
| Πιστεύομεν εἰς ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ πατρὸς μονογενῆ, τουτέστιν ἐκ τῆς ουσίας τοῦ πατρός, θεὸν εκ θεοῦ ἀληθινου, γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμούσιον τῳ πατρί | Και εἰς ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν ἐκ τοῦ πατρὸς γεννηθέντα πρὸ πάντων τῶν αἰώνων, φῶς ἐκ φωτός, θεὸν ἀληθινὸν ἐκ θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ πατρί- |
| δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τῳ ούρανῳ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς | δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο-. |
| τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα καὶ σαρκωθέντα και ενανθρωπήσαντα, | τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα ἐκ τῶν οὐρανῶν καὶ σαρκωθέντα ἐκ πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς παρθένου καὶ ἐνανθρωπήσαντα, |
| παθόντα, καὶ ἀναστάντα τῇ τριτῇ ἡμέρᾳ, καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανούς, | σταυρωθέντα τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, καὶ παθόντα καὶ ταφέντα, καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρα κατὰ τὰς γραφάς, καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανοὺς, καὶ καθεζόμενον ἐκ δεξιῶν τοῦ πατρός |
| καὶ ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. | καὶ πάλιν ἐρχόμενον μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς-. |
| οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος. | |
| Καὶ εἰς τὸ Ἅγιον Πνεῦμα. | Καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, τὸ κύριον, (καὶ) τὸ ζωοποιόν, τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον, τὸ σὺν πατρὶ καὶ υἱῷ συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον, τὸ λαλῆσαν διὰ τῶν προφητῶν. εἰς μίαν, ἁγίαν, καθολικὴν καὶ ἀποστολικὴν ἐκκλησίαν- ὁμολογοῦμεν ἓν βάπτισμα εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν- προσδοκοῦμεν ἀνάστασιν νεκρῶν, καὶ ζωὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Ἀμήν. |
| Τοὺς δὲ λέγοντας, ὁτι ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν, καὶ πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ἦν, καὶ ὅτι ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι, [ἢ κτιστόν,] τρεπτὸν ἢ ἀλλοιωτὸν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, [τούτους] ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ [καὶ ἀποστολικὴ] ἐκκλησία. |
Problemy
Z credo nicejskim były pewne problemy. W 529 r. dodano do niego tzw. klauzulę filioque. Klauzula ta jest jedną z głównych różnic pomiędzy Kościołem Rzymskokatolickim a Wschodnim Kościołem Prawosławnym. Kościół Katolicki posiada tę klauzulę, a Wschodni Kościół Prawosławny nie. Klauzula ta mówi o tym, jak pobożny jest Ojciec w porównaniu z Synem. Podczas gdy oryginalne Credo Nicejskie brzmi: "Wierzymy w Ducha Świętego... który od Ojca pochodzi", zmieniona, rzymskokatolicka wersja brzmi: "Wierzymy w Ducha Świętego... który od Ojca i Syna pochodzi". Chrześcijanie rzymskokatoliccy akceptują tę zmianę, ale wschodni chrześcijanie prawosławni ją odrzucają. Wiele katolickich kościołów wschodnich (wschodnich w liturgii, ale w pełnej komunii z papieżem) nie używa tej klauzuli w swoim wyznaniu wiary. Uważają one jednak, że doktryna, którą ona reprezentuje, jest prawdziwa, ponieważ jest to dogmat wiary rzymskokatolickiej. Wiele kościołów protestanckich, które zajmują stanowisko w tej sprawie, zazwyczaj akceptuje filioque.
Po schizmie Wschód-Zachód w 1054 r., Kościół Wschodni i Zachodni próbowały się zjednoczyć na dwóch odrębnych średniowiecznych soborach, a filioque była kwestią poruszaną na każdym z nich. Pomimo greckich ustępstw, ani II Sobór Lyoński (1274), ani Sobór Ferrero-Florencki (1438 - 1535) nie osiągnęły pożądanego zjednoczenia.
Klauzula ta najczęściej określana jest jako "filioque" lub po prostu filioque.
Powiązane strony
Przeszukaj encyklopedię