Monkwearmouth-Jarrow: anglosaski zespół klasztorny i Beda Czcigodny

Monkwearmouth-Jarrow — anglosaski kompleks klasztorny, siedziba Bedy Czcigodnego, z wczesnymi witrażami, największą biblioteką i kandydatem na Światowe Dziedzictwo

Monkwearmouth–Jarrow to połączenie dwóch angielskich klasztorów, które działały jako jedna wspólnota religijna i intelektualna. Oba założył Benedykta Biscopa: klasztor w Monkwearmouth powstał w roku 674, a siostrzany dom w Jarrow około 682 r. Obie fundacje leżały w północno‑wschodniej części dzisiejszej Anglii (Monkwearmouth w obrębie współczesnego Sunderland, Jarrow nieopodal Tyne and Wear) i od początku wyróżniały się kontaktem z kulturą i tradycją kontynentalną.

Architektura i rzemiosło

Monkwearmouth został zbudowany w stylu nawiązującym do rzymskiej architektury: użyto kamienia i dachówek, sprowadzano rzemieślników z kontynentu, a w kościele pojawiły się jedne z pierwszych w Anglii okien ze szkła barwionego. Siostrzane kościoły — St Peter's w Monkwearmouth i St Paul's w Jarrow — przetrwały w znacznej części do dziś i należą do najstarszych zachowanych budowli sakralnych w kraju. Klasztory miały też własne warsztaty i skryptoria; to tutaj powstały wysokiej klasy rękopisy, w tym słynny Codex Amiatinus, kompletna Biblia w wersji Wulgaty przygotowana pod kierunkiem opata Ceolfrida, która jest jednym z najcenniejszych zabytków piśmiennictwa wczesnośredniowiecznej Europy.

Centrum nauki i biblioteka

Jarrow szybko stało się jednym z najważniejszych ośrodków anglosaskiej nauki. Klasztor posiadał największą bibliotekę w anglosaskiej Anglii, gromadzącą księgi liturgiczne, teksty patrystyczne, dzieła klasyczne i prace chrześcijańskich uczonych. Dzięki kontaktem założyciela z Rzymem i innymi ośrodkami europejskimi zbiory stale się powiększały, a skryptorium kopiowało i rozpowszechniało teksty na szeroką skalę.

Beda Czcigodny

Beda, znany też jako Beda Czcigodny (ok. 672/673–735), więził z tym miejscem niemal całe swoje życie: studiował, uczył młodszych mnichów i pisał. Jego najważniejsze dzieło, Historia ecclesiastica gentis Anglorum (Historia Kościelna Narodu Angielskiego), powstała właśnie w Jarrow i stała się podstawowym źródłem do poznania dziejów wczesnego średniowiecza w Anglii. Beda przyczynił się też do upowszechnienia systemu datowania Anno Domini oraz do rozwoju badań teologicznych i chronologicznych w obrębie zachodniego chrześcijaństwa.

Znaczenie i dziedzictwo

Twin monasteries Monkwearmouth–Jarrow odegrały kluczową rolę w kształtowaniu kultury, edukacji i piśmiennictwa w anglosaskiej Anglii. Przez wieki pełniły funkcję ośrodka religijnego, artystycznego i intelektualnego, a ich dorobek (rękopisy, architektura, tradycja szkoły klasztornej) miał wpływ daleko poza region. Pozostałości zabudowań oraz zachowane budynki sakralne są dziś chronione, udostępnione dla odwiedzających i stanowią ważny element lokalnego dziedzictwa. Siostrzane klasztory zostały również zgłoszone przez Wielką Brytanię do statusu Światowego Dziedzictwa w 2011 roku, co podkreśla ich historyczne i kulturowe znaczenie.

Historia

W 674 r. Benedykt Biscop, szlachcic z Northumbrii, zbudował klasztor znany jako Monkwearmouth. Egfrith, król Northumbrii podarował mu pięćdziesiąt łanów ziemi u ujścia rzeki Wear. Klasztor ten miał być poświęcony świętemu Piotrowi i nosić nazwę St. Peter's at Monkwearmouth. Benedykt chciał, aby jego klasztor był ośrodkiem zarówno nauki, jak i religii. Do budowy klasztoru Benedykt użył frankijskich kamieniarzy, których sprowadził do Anglii. Monkwearmouth był pierwszą (a Jarrow drugą) budowlą sakralną zbudowaną z kamienia w Anglii. Benedykt sprowadził z Francji szklarzy, którzy mieli wyposażyć okna kościoła i kaplic w piękne witraże. Założyli oni tam warsztat w Monkwearwolf. W ciągu roku klasztor został ukończony. W 678 roku list papieża Agatho zwolnił klasztor od kontroli zewnętrznej. Benedykt otrzymał całe wyposażenie, święte naczynia, ozdoby i szaty liturgiczne. Niektóre z nich znalazł na miejscu, inne kupił we Francji i w Rzymie. W 682 roku król Egfrith podarował Benedyktowi kolejne czterdzieści łanów ziemi na drugi klasztor. Miał się on znajdować przy ujściu rzeki Trent w Jarrow. Ceremonia poświęcenia opactwa Jarrow odbyła się 23 kwietnia 685 roku. Nazwane na cześć świętego Pawła, kiedy siostrzany klasztor został ukończony, Benedykt wyznaczył Ceolfritha na opata. Beda, który miał wtedy około dziesięciu lat, był jednym z mnichów, którzy udali się z nim. Król Egfrid, który był przy poświęceniu, zginął w bitwie z Piktami niecały miesiąc później. Dwa siostrzane opactwa, oddalone od siebie o zaledwie siedem mil, uważane były za jedno.

Biblioteka, którą założył Benedykt, umożliwiła Bedzie napisanie jego dzieł, w tym słynnej Ecclesiastical History of the English People.informacje z. Nie było drugiej takiej biblioteki w Anglii. Do czasu swojej śmierci w 689 roku Benedykt odbył cztery podróże do Rzymu i na południe i za każdym razem przywoził z nich pokaźne zbiory książek. Pełny zakres prac Bedy nie byłby możliwy, gdyby nie Ceolfrid, czwarty opat. Podwoił on wielkość biblioteki pozostawionej przez Benedykta Biskupa.

Skryptorium w Monkwearmouth-Jarrow było bardzo zajęte. Rosło zapotrzebowanie na kopie Biblii, książek, dokumentów, a zwłaszcza dzieł Bedy. Prośby napływały z innych części Anglii i z kontynentu. Dzieła z tego skryptorium znajdowały się w Leningradzie, Rzymie i innych częściach Europy. Pod wpływem rosnących zamówień na swoje produkty, skryptorium Monkwearmouth-Jarrow przyjęło szybszy styl pisma, używany w późniejszych pracach.

W 794 roku, zaledwie rok po złupieniu Lindisfarne przez Wikingów, Wikingowie zaatakowali Monkwearmouth i Jarrow. Płomienie były tak gorące, że szkło zostało stopione. Oba miejsca zostały na jakiś czas opuszczone. Ich położenie na wybrzeżu Northumbrii czyniło je łatwym celem dla najazdów Wikingów. Bliźniacze klasztory zostały odbudowane. W przeciwieństwie do wielu starych ruin, które z czasem znikają, stare mury Monkwearmouth i Jarrow wciąż można zobaczyć. Znajdują się one obok lub w części nowoczesnych budynków, które zastąpiły oryginalne budowle wzniesione w 674 i 682 roku.

Beda Czcigodny

Szukaj według litery