Michael Madhusudan Dutt – bengalski poeta i dramaturg (1824–1873)

Michael Madhusudan Dutt, czyli Michael Madhusudan Dutta, (25 stycznia 1824 – 29 czerwca 1873) był bengalskim poetą i dramaturgiem, jednym z najważniejszych twórców w historii literatury bengalskiej. Urodził się w Sagordari, wsi w Keshobpur Upozila, okręg Jessore, Wschodni Bengal (obecnie Bangladesz). Kształcił się w College of Calcutta (Hindu College) i początkowo pisał w języku angielskim. W 1843 r. przeszedł na chrześcijaństwo, co miało istotny wpływ na jego życie osobiste i twórczość. Był pionierem bengalskiego dramatu oraz nowoczesnej poezji — wprowadził do bengalskiego literackiego wiele form zachodnich i eksperymentów metrycznych. Jego najsłynniejsze dzieło, Meghnad Bodh Kavya, jest tragiczną powieścią epicką, napisaną w nowatorskim stylu i traktującą o dramacie postaci związanych z Ramajaną. Dutt pisał również wrażliwe liryki, w których często pojawiały się głosy i przeżycia kobiet — tę tematykę ukazał m.in. w zbiorze wzorowanym na „Heroides” Owidiusza.

Życie i przemiany

Od młodości Dutt przejawiał silne przywiązanie do kultury angielskiej — pragnął być „Anglikiem” w sposobie życia i myślenia. W pierwszym okresie życia literackiego pisał w języku angielskim, ale jego angielskojęzyczne utwory nie przyniosły mu spodziewanego uznania. Z czasem Dutt zwrócił się ku językowi bengalskiemu i zaczął tworzyć w nim dzieła, które zrewolucjonizowały miejscową poezję i teatr. Pomimo fascynacji Zachodem, w wielu swoich utworach wyrażał głęboką miłość do ojczyzny i zainteresowanie lokalnymi mitami, historią oraz językiem.

Najważniejsze utwory

Do głównych dzieł Dutta, powstałych zwłaszcza w latach 1858–1862, należą dramaty w prozie, długie poematy narracyjne i utwory liryczne. Jego pierwsza sztuka, Sarmistha (1858), została dobrze przyjęta i uznana za ważny krok w rozwoju nowoczesnego dramatu bengalskiego. Do ważniejszych prac należą:

• Tilottamasambhab (1860) — długi poemat narracyjny poświęcony opowieści o stworzeniu pięknej nimfy Tilottamy oraz wątkom związanym z demonami Sunda i Upasunda;
• Meghnadbadh (Meghnad Bodh Kavya) (1861) — uważany za jego najważniejsze dzieło, epicki poemat reinterpretujący epizod z Ramajany skupiający się na losach Meghnada (Indrajita) i tragicznych konsekwencjach jego śmierci; utwór wyróżnia się nowatorskim językiem i formą;
• Brajangana (1861) — cykl utworów lirycznych poświęconych tematyce Rādhā–Kṛṣṇa;
• Birangana (1862) — zbiór 21 wierszy epistolarnych, inspirowanych wzorem Owidiuszowego „Heroides”, w którym głos oddany zostaje heroinom literackim.

Styl i wkład w literaturę

Dutt wprowadził do języka bengalskiego formy poetyckie zapożyczone z literatury zachodniej, przede wszystkim sonet i różne warianty wolnego metrum. Jest powszechnie uważany za ojca bengalskiego sonetu. Jako pierwszy zastosował to, co nazwano amitrakshar chhanda (tzw. „pusty werset”), czyli swobodniejsze, niemetryczne partie w poezji bengalskiej, zbliżone do wolnego wersu. Jego język był odważny — łączył elementy klasyczne i ludowe z nowoczesną składnią i słownictwem, poszerzając literacki zasób języka bengalskiego i tworząc wzory stylu dla kolejnych pokoleń poetów i dramatopisarzy.

Życie osobiste, choroba i śmierć

Pomimo literackich sukcesów, Dutt miał trudne życie osobiste — borykał się z problemami finansowymi, konfliktami rodzinnymi i zdrowotnymi. W późniejszych latach popadł w alkoholizm i żył w znacznej biedzie. Dutt zmarł w Kołkacie w Indiach 29 czerwca 1873 roku.