Co to jest artykuł (rodzajnik)?

Artykuł (zwany też rodzajnikiem) to słowo pojawiające się przed rzeczownikiem, które określa status tego rzeczownika (czy mówimy o czymś konkretnym, czy o czymś ogólnym). W wielu językach rozróżnia się określone artykuły i nieokreślone artykuły.

Artykuły w języku angielskim

W angielskim istnieje jeden określony artykuł: "the" oraz dwa nieokreślone: "a" i "an". Wybór między "a" i "an" zależy od brzmienia początku wyrazu (czyli od dźwięku), a niekoniecznie od litery. Innymi słowy 'an' stosuje się przed słowem zaczynającym się od dźwięku samogłoski (np. "an apple", "an hour" — ponieważ h jest nieme), natomiast "a" przed słowami zaczynającymi się od dźwięku spółgłoski (np. "a university", "a European" — tu początkowy dźwięk to [j], czyli spółgłoska).

Artykuły w innych językach

W wielu językach europejskich występuje więcej niż jedno słowo odpowiadające angielskiemu "the", często ze względu na rodzaj gramatyczny rzeczownika:

  • We francuskim mamy "le" dla rzeczowników męskich (np. le jardin – "ogród") i "la" dla żeńskich (np. la table – "stół"); liczba mnoga używa "les". Nieokreślone artykuły to "un" (męski) i "une" (żeński), a w liczbie mnogiej często "des".
  • Niemiecki rozróżnia trzy rodzaje: męski (der), żeński (die) i nijaki (das).
  • Holenderski ma zazwyczaj dwa rodzaje: wspólny (męsko‑żeński) i nijaki — do pierwszego używa się "de", do nijakiego "het". Dlatego dla większości rzeczowników "the" tłumaczy się jako "de", a dla niektórych jako "het".
  • Starożytny grecki również rozróżniał trzy rodzaje i miał odmienne formy rodzajnika.
  • W języku Māori (tutaj pozostawiamy link oryginalny) stosuje się różne formy: np. "te" dla rzeczownika określonego w liczbie pojedynczej i "ngā" dla liczby mnogiej; istnieje też nieokreślony artykuł "he".

Języki bez rodzajników

Istnieje wiele języków, w których artykuły gramatyczne w sensie angielskim po prostu nie występują — przykłady to rosyjski, japoński i chiński. W takich językach informacja o tym, czy mówimy o czymś konkretnym czy ogólnym, przekazywana jest innymi środkami: przez kontekst, szyk zdania, formy deklinacyjne, zaimki wskazujące, liczebniki lub partykuły. Dlatego osoby uczące się angielskiego z tych języków często mają trudności z użyciem artykułów — dla nich koncept "the" vs "a/an" wymaga wyraźnego przećwiczenia.

Podstawowe zasady użycia w angielskim

  • "The" (określony) – używamy, gdy mówimy o czymś, co już jest znane rozmówcom, co zostało wcześniej wspomniane lub jest jedyne w danej sytuacji: the cat (ten konkretny kot), the sun (jakieś jedyne w kontekście).
  • "A"/"An" (nieokreślony) – wprowadzają nowy element do rozmowy albo mówią o dowolnym przedstawicielu danej klasy: a cat (jakiś kot, po raz pierwszy wspomniany).
  • Brak artykułu (zero article) – używa się go przy rzeczownikach w liczbie mnogiej i rzeczownikach niepoliczalnych, gdy mówimy ogólnie: Dogs don't bite (psy ogólnie), Water is necessary (woda w ogólności).
  • Rzeczowniki policzalne vs niepoliczalne – przed rzeczownikami niepoliczalnymi nie stosujemy "a/an" (nie powiemy *a water*, lecz np. "some water" albo "a glass of water").
  • Wyjątki i stałe zwroty – istnieje wiele ustalonych reguł i wyjątków (np. nazwy państw zwykle bez "the" — Poland, ale the United States; przed nazwami rzek i łańcuchami gór często "the": the Thames, the Alps).

Przykłady ilustrujące różnicę "a" vs "the"

1) Wprowadzanie nowej informacji:

A tired woman was walking down the street. Suddenly she saw a cat in a tree.

W tym opisie po raz pierwszy wspominamy kobietę i kota — używamy "a".

2) Odwołanie do wcześniej wspomnianej rzeczy:

A tired woman was looking for her cat. Suddenly she saw the cat in the tree.

Pierwsze zdanie wprowadza kota (a cat), a w drugim zdaniu mówimy już o tym konkretnym kocie — dlatego "the cat".

Przykłady ilustrujące zero article i określenie ogółu

Dogs don't bite. — ogólne stwierdzenie o psach w ogóle (brak artykułu).

The dogs in my neighborhood don't bite. — mówimy o konkretnych psach (tych z mojej okolicy) — używamy "the".

Barking dogs don't bite. — wyrażenie ogólne o psach, które szczekają.

Wskazówki praktyczne dla uczących się

  • Myśl o tym, czy mówisz o czymś po raz pierwszy (użyj "a/an"), czy odwołujesz się do znanej rzeczy/osoby (użyj "the").
  • Ucz się typowych fraz i kolokacji — wiele użyć artykułów jest ustalonych (np. "go to school" vs "go to the school").
  • Ćwicz wymowę, żeby prawidłowo stosować "a" i "an" — liczy się dźwięk początkowy słowa.

Podsumowując: artykuły pełnią w języku funkcję wskazywania konkretności lub ogólności rzeczownika. Zasady bywają proste (the = konkretny; a/an = nieokreślony), lecz w praktyce występuje wiele wyjątków i subtelności zależnych od kontekstu i tradycji danego języka.