Max Wertheimer (Praga, 15 kwietnia 1880 r. - New Rochelle, Nowy Jork, 12 października 1943 r.) był psychologiem, który był jednym z trzech założycieli psychologii Gestalt, razem z Kurtem Koffką i Wolfgangiem Köhlerem. Jego badania zasadniczo zmieniły rozumienie percepcji i procesów myślowych, przesuwając akcent z atomistycznych, asocjacjonistycznych ujęć psychiki na postrzeganie jako zorganizowaną całość.

Wczesna praca Wertheimera objęła klasyczne eksperymenty nad postrzeganiem ruchu, w tym opisanie zjawiska phi (φ) w słynnym artykule z 1912 roku "Experimentelle Studien über das Sehen von Bewegung" — pokazującym, że dwa szybko następujące po sobie bodźce świetlne mogą być postrzegane jako płynny ruch, choć ruchu fizycznie nie ma. To odkrycie stało się jednym z empirycznych fundamentów psychologii Gestalt i dowodem na to, że percepcja polega na organizacji bodźców w spójne struktury.

W teorii Gestalt Wertheimer formułował ogólne zasady organizacji percepcji, często określane jako prawa organizacji percepcyjnej — między innymi prawo bliskości (proximity), podobieństwa (similarity), domknięcia (closure), ciągłości (continuity) oraz zasada Prägnanz (tendencja do postrzegania możliwie najprostszych, najbardziej uporządkowanych form). W przeciwieństwie do podejść elementarnych, Gestalt podkreślał, że „całość jest czymś więcej niż sumą części” — to właśnie globalna struktura decyduje o tym, jak interpretujemy szczegóły.

Wertheimer interesował się także myśleniem i rozwiązywaniem problemów. Wprowadził rozróżnienie między myśleniem produktywnym (productive thinking) a myśleniem reprodukcyjnym. Myślenie produktywne oznacza przekształcenie reprezentacji problemu, wgląd i odkrycie strukturalnego rozwiązania (tzw. insight), podczas gdy myślenie reprodukcyjne to stosowanie znanych procedur i schematów bez rekonstrukcji sytuacji. Badał zadania, które dały się rozwiązać dzięki wizualnemu przekształceniu schematów geometrycznych, co łączyło jego zainteresowania percepcją i myśleniem.

W latach 1929–1933 Wertheimer był profesorem na Uniwersytecie we Frankfurcie. Kiedy w 1933 roku Adolf Hitler został kanclerzem III Rzeszy, stało się dla Wertheimera jasne, że musi opuścić Niemcy. Wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i ostatecznie przyjął ofertę nauczania w The New School w Nowym Jorku, gdzie kontynuował badania i wykłady.

W Nowym Jorku Wertheimer rozwijał badania nad rozwiązywaniem problemów, systematyzując swoje obserwacje i poglądy na temat produktywnego myślenia. Ukończył swoją jedyną książkę pod koniec września 1943 r.; książka ta, wydana pośmiertnie jako Productive Thinking (1945), podsumowuje jego koncepcje dotyczące reorganizacji poznawczej i wglądu jako podstaw efektywnego rozwiązywania problemów.

Wertheimer zmarł nagle na atak serca zaledwie trzy tygodnie po zakończeniu rękopisu i został pochowany na cmentarzu Beechwood w New Rochelle w Nowym Jorku. Jego prace wywarły trwały wpływ na psychologię percepcji, teorię uczenia się, psychologię poznawczą oraz pedagogikę — idee Gestalt przetrwały i przekształciły się w liczne nurty badań nad percepcją, projektowaniem graficznym, sztuczną inteligencją i terapią poznawczo‑behawioralną, dostarczając po dziś dzień pożywki do badań nad tym, jak organizujemy informacje i rozwiązujemy problemy.

Dziedzictwo Wertheimera to nie tylko empiryczne odkrycia (jak phi), ale też podkreślenie roli struktury i organizacji w psychice — perspektywa, która przyczyniła się do odejścia od prostych modeli asocjacyjnych i do rozwoju bardziej holistycznych teorii umysłu.