Przegląd
Pentatlenek diarsenu, znany też jako tlenek arsenu(V) o wzorze As2O5, to nieorganiczny tlenek arsenu w stanie utlenienia +5. W postaci stałej występuje jako biały, higroskopijny proszek i jest anhydrydem kwasu arsenowego. Jako związek o silnym charakterze utleniającym bywa stosowany w syntezie chemicznej oraz jako reagent laboratoryjny. Więcej danych podstawowych można znaleźć w źródłach technicznych: karta substancji.
Budowa i właściwości
Chemicznie pentatlenek diarsenu składa się z atomów arsenu w stopniu utlenienia +5 oraz atomów tlenu. Arsen występuje tu jako jon z oznaczeniem As(V), a tlen jako aniony tlenkowe; dla informacji o jonach zobacz: As(V) i O2−. Struktura utlenków arsenu jest złożona — w stałej formie tworzy polimerowe jednostki tetraedryczne AsO4 powiązane ze sobą poprzez wspólne atomy tlenu. Związek jest higroskopijny i łatwo ulega hydrolizie do kwasu arsenowego (H3AsO4).
Przygotowanie i reakcje
Pentatlenek powstaje jako produkt utleniania niższych tlenków arsenu lub w wyniku odwodnienia kwasu arsenowego. W aromatycznych i niektórych nieorganicznych reakcjach zachowuje się jako anhydryd kwasu arsenowego: pod wpływem wilgoci hydrolyzuje do kwasu arsenowego, a przy ogrzewaniu może ulegać przemianom redoks z wydzieleniem tlenku arsenu(III) lub tlenu. Stan utlenienia arsenu w tym związku to +5: stan +5. Dla porównania częściej spotykanym związkiem arsenu jest trójtlenek arsenowy: As2O3.
Zastosowania i znaczenie
Pentatlenek diarsenu ma ograniczone, specjalistyczne zastosowania. Używany jest jako reagent w syntezach organicznych i nieorganicznych oraz jako surowiec do otrzymywania arsenianów i kwasu arsenowego. Ze względu na toksyczność i ścisłe regulacje jego praktyczne zastosowania w przemyśle są ograniczone; informacje o bezpieczeństwie i dawkach toksycznych zamieszczono w dokumentach toksykologicznych: dane toksykologiczne.
Toksyczność i środki ostrożności
Wszystkie związki arsenu są toksyczne; pentatlenek diarsenu wymaga ostrożnego obchodzenia się. W literaturze podawane są ostre dawki dla zwierząt doświadczalnych — przykładowo LD50 dla szczurów wynosi około 8 mg/kg, co wskazuje na wysoką toksyczność po spożyciu. Przy kontakcie ze stężonymi oparami lub roztworami należy stosować ochronę dróg oddechowych, rękawice i środki zapobiegające rozprzestrzenianiu pyłu. Hydroliza do kwasu arsenowego zwiększa korozyjność wobec metali: wyniki badań oraz korozyjność.
Uwagi, rozróżnienia i źródła
W chemii arsenu ważne jest rozróżnianie stanów utlenienia +3 i +5: tlenek arsenu(III) (As2O3) i pentatlenek diarsenu (As2O5) różnią się właściwościami fizykochemicznymi, toksycznością i zastosowaniami. Z punktu widzenia ochrony środowiska związki arsenu podlegają ograniczeniom; informacje operacyjne oraz materiały referencyjne znajdziesz w opracowaniach specjalistycznych: bibliografia i źródła. Przy pracy z tym związkiem zawsze stosować aktualne wytyczne BHP i procedury utylizacji.
