John Batman — założyciel Melbourne i autor Traktatu Batmana (1801–1839)

John Batman (1801–1839) — kontrowersyjny założyciel Melbourne i autor Traktatu Batmana; historia kolonizacji, konfliktów z Aborygenami i trwałe dziedzictwo w mieście.

John Batman (21 stycznia 1801 – 6 maja 1839) był australijskim rolnikiem i przedsiębiorcą, pamiętanym przede wszystkim jako jeden z pierwszych białych osadników w rejonie dzisiejszego Melbourne oraz jako autor tzw. Traktatu Batmana, kontrowersyjnego porozumienia z miejscowymi Aborygenami z 1835 roku.

Wczesne życie i działalność w Tasmanii

Batman urodził się w Rosehill w Parramatcie (część Sydney). W młodym wieku przeniósł się na Tasmanię (wówczas zwaną Krainą Van Diemena), gdzie otrzymał od rządu przydział ziemi i rozpoczął działalność jako gospodarz i hodowca. W Tasmanii brał udział w konflikatch kolonialnych z lokalnymi społecznościami aborygeńskimi — były one częścią szerszego, brutalnego okresu kolonizacji znanego jako „Black War”.

Polowanie na bandytów

W grudniu 1825 (początek 1826 roku) Batman wsławił się też jako przywódca akcji przeciwko bandytom — to on schwytał słynnego buszmana (zbójnika) Matthew Brady’ego.

Traktat Batmana i założenie osady w Port Phillip

Po odrzuceniu przez rząd jego wniosku o ziemię w rejonie Westernport w Victorii, Batman w 1835 roku jako prominentny członek Port Phillip Association wypłynął szkunerem Rebecca na kontynent australijski i zbadał wybrzeże zatoki Port Phillip. W czerwcu 1835 r. zawarł z przedstawicielami plemienia Wurundjeri porozumienie znane dziś jako Traktat Batmana. Na jego mocy miejscowi rzekomo „wynajmowali” część ziemi w zamian za towary — m.in. noże, mąkę, koce i lustra. Współcześni historycy podkreślają, że rdzenni mieszkańcy prawdopodobnie nie rozumieli europejskiego pojęcia sprzedaży ziemi oraz trwałych praw własności, a zapisane w traktacie ustalenia były sprzeczne z tradycyjnymi zwyczajami i praktykami ziemi.

Reakcja władz i skutki prawne

Rząd kolonii zareagował szybko: gubernator Nowej Południowej Walii, Sir Richard Bourke, ogłosił, że prywatne umowy dotyczące przejęcia ziemi od Aborygenów są nieważne — ziemia należała do Korony. Proklamacja administracyjna odebrała prawną podstawę Traktatowi Batmana i podkreśliła zasadę, że miejscowe ziemie podlegają prawu korony, co w praktyce umożliwiło masową kolonizację rejonu Port Phillip przez osadników europejskich.

Późniejsze lata, rodzina i śmierć

Po 1835 roku stan zdrowia Batmana znacznie się pogorszył. Rozstał się ze swoją żoną, skazańcem Elizabeth Callaghan; mieli razem siedem córek i syna — syn zginął przez utonięcie w rzece Yarra. W ostatnich miesiącach życia Batmanowi opiekowali się miejscowi Aborygeni. Zmarł 6 maja 1839 roku; jego grób znajduje się na cmentarzu Fawkner (Fawkner Cemetery). W starym cmentarzu w Melbourne zachował się także pomnik upamiętniający jego postać.

Dziedzictwo i ocena historyczna

Batman pozostaje postacią kontrowersyjną: jedni uznają go za jednego z założycieli Melbourne — miasto przez krótki czas bywało nazywane „Batmania” — inni wskazują na jego udział w kolonialnych walkach z Aborygenami oraz na próbę zawarcia traktatu, który dziś interpretowany jest jako naruszenie praw ludności rdzennej. Jego imię pojawia się w postaciach pomnikowych w rejonie Melbourne, a pamięć o nim jest obecna zarówno w lokalnej historii osadnictwa, jak i w dyskusjach o kolonialnym charakterze ekspansji europejskiej.

Jego bezpośrednim potomkiem jest australijski sprinter Daniel Batman.

Pytania i odpowiedzi

P: Kiedy urodził się John Batman?

P: Co robił na Tasmanii?

P: Co jest znane jako Traktat Batmana?

P: Ile dzieci miał John Batman?

P: Jak dziś pamięta się o Johnie Batmanie?

P: W jakim wydarzeniu uczestniczył John Batman w 1823 roku?

Szukaj według litery