Przegląd
Termin „jet” jest wieloznaczny i używany w różnych dziedzinach: w lotnictwie odnosi się do odrzutowych silników i samolotów, w meteorologii do silnych prądów powietrznych, w geologii do kamienia zwanego gagatem, a w przemyśle do strumienia cieczy o dużym ciśnieniu. W naukach fizycznych „jet” opisuje wiązki cząstek powstające w zderzeniach wysokoenergetycznych.
Odrzutowce i silniki
Silnik odrzutowy działa przez zasysanie powietrza, jego sprężenie, spalanie paliwa i wyrzucenie spalin z dużą prędkością przez dyszę, co wytwarza ciąg. W praktyce spotyka się różne konstrukcje, np. turbojet i turbowentylator; te ostatnie dominują we współczesnym lotnictwie pasażerskim ze względu na lepszą efektywność paliwową i mniejszy hałas.
Inne znaczenia i zastosowania
- Prąd strumieniowy: wąskie, szybkie prądy powietrzne w górnych warstwach troposfery wpływające na pogodę i trasy lotów.
- Gagat (jet): organiczny mineraloid używany w jubilerstwie, ceniony za zwartą, czarną barwę i polerowalność.
- Water jet: przemysłowe cięcie materiałów za pomocą wysokociśnieniowego strumienia wody, czasem z dodatkiem ścierniwa.
- Fizyka cząstek: dżety to skupiska hadronów powstające przy fragmentacji kwarków i gluonów.
Historia i rozwój
Pomysł napędu odrzutowego istniał od XIX wieku, ale praktyczna realizacja pojawiła się w XX wieku dzięki wynalazkom turbiny gazowej. W okresie międzywojennym i podczas II wojny światowej opracowano pierwsze prototypy silników i samolotów odrzutowych; po wojnie technologia szybko trafiła do cywilnego lotnictwa, rewolucjonizując przewozy międzynarodowe.
Znaczenie i rozróżnienia
Odrzutowy napęd zapewnia dużą prędkość i zasięg, ale jest zwykle mniej wydajny przy niskich prędkościach niż napędy śmigłowe. Należy rozróżnić silnik odrzutowy od silnika rakietowego: ten drugi zabiera własne utleniacze i działa niezależnie od atmosfery. W zależności od kontekstu „jet” może więc oznaczać maszynę, zjawisko atmosferyczne, materiał jubilerski lub technologię przemysłową.
