Antyglobalizacja (alter-globalizacja): definicja, cele i krytyka

Antyglobalizacja (alter-globalizacja): definicja, cele i krytyka — poznaj genezę ruchu, główne postulaty i kontrowersje oraz wpływ na prawa, środowisko i gospodarkę.

Anty-globalizacja to termin używany wobec osób i grup sprzeciwiających się określonym aspektom globalizacji w jej współczesnym kształcie. Chodzi przede wszystkim o krytykę dominacji dużych korporacji, wpływu międzynarodowych umów handlowych i instytucji finansowych, które — według uczestników tego nurtu — mogą prowadzić do degradacji środowiska, naruszania praw człowieka, ograniczania praw pracowniczych dla pracowników, utraty suwerenności narodowej oraz pogłębiania nierówności pomiędzy krajami rozwiniętymi a krajami rozwijającymi się.

Jak uczestnicy nazywają swój ruch

Wielu uczestników odrzuca określenie "anty-globalizacja" i preferuje terminy podkreślające alternatywy i sprawiedliwość, np. Ruch Globalnej Sprawiedliwości, Ruch Ruchów (popularny we Włoszech), Ruch "alter-globalizacji" (powszechny we Francji) oraz inne nazwy. Podkreślają one, że ich celem nie jest cofnięcie procesów łączących świat, lecz promowanie innego rodzaju globalizacji — bardziej sprawiedliwej, demokratycznej i zrównoważonej.

Historia i kontekst

Grupy i jednostki identyfikowane jako część tzw. ruchu antyglobalizacyjnego rozwinęły się pod koniec XX wieku w reakcji na ekspansję polityk neolibera­lnych: liberalizację handlu, deregulację rynków i wzrost wpływu wielkich korporacji. Kluczowe wydarzenia, które przyczyniły się do rozgłosu ruchu, to m.in. protesty przeciwko organizacjom międzynarodowym i spotkaniom przywódców (np. demonstracje podczas negocjacji handlowych i szczytów gospodarczych), a także powstanie sieci organizacji pozarządowych i inicjatyw społecznych pracujących nad alternatywnymi rozwiązaniami.

Główne cele i postulaty

• Ochrona środowiska i przeciwdziałanie degradacji przyrody;
• Poszanowanie i rozszerzanie praw człowieka oraz praw pracowniczych, w tym prawo do godnej płacy i bezpiecznych warunków pracy;
• Odpowiedzialność i rozliczalność korporacji, w tym walka z unikaniem opodatkowania i wpływem lobbingu;
• Demokratyzacja procesów decyzyjnych na szczeblu międzynarodowym — większa rola społeczeństwa obywatelskiego;
• Sprawiedliwy handel i alternatywy dla modeli handlu, które szkodzą lokalnym gospodarkom;
• Umorzenie lub restrukturyzacja zadłużenia krajów rozwijających się oraz wsparcie ich suwerenności gospodarczej;
• Ochrona praw ludów rdzennych oraz lokalnych społeczności.

Formy działania

Ruchy sprzeciwiające się obecnej postaci globalizacji wykorzystują różne strategie:

• masowe demonstracje i blokady podczas międzynarodowych szczytów;
• bezpośrednie akcje obywatelskie i niekiedy akty civil disobedience;
• kampanie informacyjne i edukacyjne, publikacje raportów;
• tworzenie sieci współpracy między organizacjami pozarządowymi, związkami zawodowymi i ruchami społecznymi;
• organizowanie alternatywnych forów i konferencji, np. World Social Forum, gdzie wypracowywane są praktyczne propozycje polityczne;
• promocja alternatywnych praktyk ekonomicznych, jak sprawiedliwy handel (fair trade), ekonomia solidarności czy lokalne systemy wymiany.

Przykłady organizacji i wydarzeń

Wśród znanych inicjatyw i organizacji współpracujących w szerokim nurcie alter-globalizacji znajdują się międzynarodowe sieci NGO, związki zawodowe i ruchy społeczne (np. Via Campesina, ATTAC). Do historycznie ważnych wydarzeń należą duże protesty przeciwko instytucjom takim jak WTO czy szczytom ekonomicznym, które zwróciły uwagę mediów i opinii publicznej na postulaty ruchu.

Krytyka i kontrowersje

Ruch antyglobalizacyjny spotyka się z różnorodnymi zarzutami:

• Niektórzy krytycy twierdzą, że część uczestników sprzeciwia się wszelkiej globalizacji, co może skazywać na protekcjonizm i utrudniać rozwój gospodarczy w krajach biedniejszych — odpowiedzią zwolenników ruchu jest podkreślanie, że postulują zmianę, nie likwidację współzależności;
• Inni zarzucają brak spójnej, realistycznej oferty politycznej i zbyt szeroki wachlarz postulatów, co utrudnia osiąganie konkretnych rezultatów;
• Kontrowersje budzą też niekiedy formy protestu — tam, gdzie dochodzi do przemocy lub konfrontacji z policją, uwaga skupia się na taktyce, a nie na postulatac h;
• Kolejna krytyka dotyczy możliwości, że działania ruchu mogą negatywnie wpływać na napływ inwestycji czy handel, jeśli prowadzą do nadmiernej niepewności prawnej;
• Pojawiają się też obawy, że w imię krytyki globalizacji można wzmacniać postawy nacjonalistyczne lub protekcjonistyczne, które niekoniecznie służą interesom społecznie najsłabszych.

Alternatywy proponowane przez ruch

Zwolenicy alter-globalizacji proponują rozwiązania systemowe i polityczne, takie jak:

• wzmocnienie międzynarodowych standardów ochrony środowiska i praw pracowniczych;
• regulacja działalności korporacji transnarodowych i mechanizmów obejścia podatkowego;
• wprowadzenie mechanizmów demokratycznej kontroli nad międzynarodowymi instytucjami finansowymi i handlowymi;
• promocja modeli gospodarczych opartych na sprawiedliwości społecznej, solidarności i zrównoważonym rozwoju;
• programy redukcji zadłużenia i wsparcie rozwoju lokalnych gospodarek w krajach Globalnego Południa.

Podsumowanie

Ruch określany jako "anty-globalizacja" lub "alter-globalizacja" nie jest jednorodny — tworzą go różne organizacje i grupy o różnych celach i metodach. Łączy je jednak krytyka obecnych praktyk gospodarczych i instytucjonalnych oraz dążenie do globalizacji opartej na sprawiedliwości społecznej, ochronie środowiska i poszanowaniu praw człowieka. Debata nad tym, jak powinna wyglądać alternatywna globalizacja, pozostaje żywa i istotna dla kształtowania polityk międzynarodowych.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest antyglobalizacja?

P: Czy antyglobalizacja jest uważana za ruch społeczny?

P: Przeciwko czemu jednoczą się uczestnicy ruchu antyglobalizacyjnego?

P: Jak wolą się określać ludzie, którzy są nazywani antyglobalistami?

P: Kiedy powstały grupy i jednostki, które stały się znane jako ruch antyglobalizacyjny?

P: Dlaczego powstał ruch antyglobalizacyjny?

P: Czy ruch antyglobalizacyjny jest jednym zjednoczonym ruchem, czy też kilkoma odrębnymi?

Szukaj według litery