Armeńska Federacja Rewolucyjna (ARF lub ՀՅԴ) (Armenian: Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն - Hay Heghapokhakan Dashnaktsutiun, Dashnaktsutiun, Դաշնակ - Dashnak lub Tashnag) jest ormiańską partią polityczną założoną w Tyflisie (Tbilisi w dzisiejszej Gruzji) w 1890 roku przez Christapora Mikaeliana, Stepana Zoriana i Simona Zavariana. Partia działa w Armenii i krajach, w których diaspora ormiańska jest aktywna, zwłaszcza w Libanie i etnicznie zdominowanej przez Ormian de facto Republiki Górskiego Karabachu.
Pochodzenie i cele
ARF powstała pod koniec XIX wieku jako odpowiedź na trudną sytuację Ormian w Imperium Osmańskim i na Kaukazie. Jej twórcy chcieli połączyć ideę samoorganizacji narodowej, obrony społeczności ormiańskiej oraz walki o prawa polityczne i kulturalne. Od początku partia łączyła program niepodległościowy z silnym akcentem na solidarność społeczną, edukację i działalność diasporową.
W swojej tradycji ARF odwołuje się do wartości takich jak patriotyzm, decentralizacja życia politycznego, zachowanie tożsamości narodowej oraz wspieranie Ormian poza granicami kraju. Przez dziesięciolecia partia rozwijała sieć organizacji młodzieżowych, kulturalnych, społecznych i filantropijnych, dzięki czemu stała się jednym z najważniejszych ruchów politycznych wśród Ormian na świecie.
Rola w historii Ormian
ARF odegrała znaczącą rolę w historii ormiańskiego ruchu narodowego. Jej działacze uczestniczyli zarówno w działalności politycznej, jak i w formach samoobrony społeczności ormiańskich w okresach przemocy i prześladowań. Po powstaniu niepodległej Republiki Armenii w 1918 roku partia stała się jedną z głównych sił politycznych młodego państwa, a później przez długi czas funkcjonowała również na emigracji po ustanowieniu władzy sowieckiej.
W okresie radzieckim działalność ARF w samej Armenii była ograniczana, jednak w diaspora ormiańska partia zachowała znaczenie jako organizacja podtrzymująca pamięć historyczną, język, kulturę i więzi wspólnotowe. Szczególnie silne struktury rozwinęła na Bliskim Wschodzie, w Europie i Ameryce Północnej, gdzie wspierała szkoły, media, stowarzyszenia i inicjatywy społeczne.
Ideologia i działalność polityczna
Armeńska Federacja Rewolucyjna jest zwykle określana jako partia nacjonalistyczna, socjaldemokratyczna i republikańska, choć jej program historycznie obejmował także elementy konserwatywne związane z ochroną tradycji i wspólnoty. W centrum jej przekazu pozostaje obrona interesów Ormian, wzmacnianie państwowości Armenii oraz wspieranie praw Ormian żyjących poza granicami kraju.
W praktyce ARF uczestniczy w wyborach parlamentarnych, tworzy koalicje polityczne i bierze udział w życiu publicznym Armenii oraz społeczności ormiańskich za granicą. W zależności od okresu partia bywała zarówno częścią rządu, jak i jego opozycją. Jej znaczenie jest szczególnie widoczne tam, gdzie sprawy narodowe, pamięć historyczna i relacje z diasporą mają duże znaczenie polityczne.
Znaczenie w diasporze
Jednym z najważniejszych filarów ARF jest aktywność wśród Ormian mieszkających poza historyczną ojczyzną. Partia utrzymuje silne struktury społeczne i organizacyjne, które wspierają zachowanie języka ormiańskiego, tożsamości narodowej oraz więzi między różnymi wspólnotami. Dzięki temu odgrywa rolę nie tylko polityczną, ale też kulturową i edukacyjną.
W takich krajach jak Liban ARF była przez wiele lat ważnym uczestnikiem życia politycznego i reprezentantem części społeczności ormiańskiej. Podobne znaczenie miała i ma także w innych ośrodkach diaspory, gdzie działa poprzez organizacje młodzieżowe, związki zawodowe, instytucje kulturalne i media.
Współczesna pozycja
Współcześnie ARF pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych ormiańskich partii politycznych. Jej wpływ zależy od sytuacji wewnętrznej w Armenii, relacji z diasporą oraz aktualnych wyzwań regionalnych, takich jak bezpieczeństwo państwa, kwestia Republiki Górskiego Karabachu i stosunki z sąsiadami. Partia nadal odwołuje się do tradycji historycznej, ale stara się także odpowiadać na współczesne problemy społeczne i geopolityczne.
ARF pozostaje symbolem długiej ciągłości ormiańskiego życia politycznego: od konspiracyjnych początków w Tyflisie, przez walkę o przetrwanie narodowe, aż po dzisiejszą działalność w ormiańskiej polityce i diasporze. Jej historia jest ściśle związana z nowoczesnymi dziejami Ormian i ich dążeniem do samostanowienia, ochrony dziedzictwa oraz zachowania więzi między rozproszonymi wspólnotami.