ASALA — Ormiańska Tajna Armia na rzecz Wyzwolenia Armenii

Pochodzenie i organizacja

Organizacja została powołana w 1975 roku w Bejrucie — mieście założenia — w kontekście politycznych napięć na Bliskim Wschodzie i aktywności ormiańskich środowisk emigracyjnych w Libanie. W gronie założycieli wymieniani są m.in. Hagop Hagopian (Harutiun Tagushian) oraz pisarz Kevork Ajemian. ASALA miała luźną strukturę komórek kierowanych przez komitety wykonawcze i grupy operacyjne działające autonomicznie poza bezpośrednią kontrolą jednego, centralnego dowództwa.

Działania i taktyka

W praktyce organizacja stosowała przemoc wobec przedstawicieli tureckich placówek i osób związanych z tureckim państwem — przede wszystkim atakując dyplomatów tureckich. Operacje ASALA obejmowały zamachy, wysadzenia, napady i porwania, które miały miejsce między innymi w Europie Zachodniej, Stanach Zjednoczonych oraz na Bliskim Wschodzie. Nieudana akcja w Genewie 3 października 1980 roku zapisała się w historii organizacji i dała jej alternatywny przydomek — Organizacja 3 października. W 1981 roku ASALA opublikowała ośmiopunktowy manifest, w którym przedstawiła swoje żądania i uzasadnienia działań.

Reakcje międzynarodowe i kontrowersje

Ciąg ataków spowodował intensywne śledztwa i polityczne oskarżenia. Turcja oskarżała o wspieranie lub tolerowanie ASALA kilka państw i środowisk, wskazując między innymi na Cypr, Grecję, Syrę i Liban, a także sugerowała wpływy ze strony Związku Radzieckiego. W praktyce dowody na oficjalne finansowanie pozostawały niejednoznaczne, zaś oskarżenia bywały wykorzystywane do tłumienia opozycji; jak zauważa badaczka Tessa Hofmann, tureccy urzędnicy często łączyli działalność ASALA z lokalnymi skrajnie lewicowymi grupami opozycyjnymi.

Skutki i spuścizna

Działalność ASALA doprowadziła do zahamowania niektórych form politycznej aktywności ormiańskiej na Zachodzie, nasiliła zabezpieczenia dyplomatyczne oraz przyczyniła się do międzynarodowej debaty o granicach działań ruchów narodowo-wyzwoleńczych i o charakterze terroryzmu. W efekcie rosnącej presji policyjnej, a także wskutek podziałów wewnętrznych i utraty poparcia publicznego, aktywność organizacji osłabła pod koniec lat 80. Jej agenda — zwłaszcza żądanie uznania krzywdy Ormian z 1915 roku — pozostała ważnym elementem polityki i pamięci ormiańskiej, choć większość środowisk opowiadała się za pokojowymi formami walki politycznej.

• Metody: zamachy na dyplomatów, eksplozje, porwania.
• Główne cele: uznanie 1915 r., reparacje, zmiana statusu terytorialnego.
• Dziedzictwo: wpływ na relacje turecko-ormiańskie i politykę bezpieczeństwa państw przyjmujących diasporę.

Artykuł ma charakter informacyjny i przedstawia zarys historii oraz znaczenie ASALA w kontekście konfliktu pamięci i działań polityczno-militarnych drugiej połowy XX wieku. Dalsze, szczegółowe analizy można znaleźć pod odnośnikami do źródeł i opracowań historycznych.