Przegląd

ASALA (Ormiańska Tajna Armia na rzecz Wyzwolenia Armenii) była zbrojną organizacją działającą od połowy lat 70. XX wieku, której ideologia miała elementy lewicowego radykalizmu. Głównym motywem jej działań było wymuszenie na rządzie tureckim publicznego przyznania odpowiedzialności za masowe ofiary z 1915 roku, żądanie odszkodowań za tragedię Ormian oraz postulat zwrotu terytoriów historycznych. ASALA stała się symbolem ekstremalnej części ormiańskiego ruchu diasporańskiego, a jej działania wywołały szerokie reperkusje dyplomatyczne.

Pochodzenie i organizacja

Organizacja została powołana w 1975 roku w Bejrucie — mieście założenia — w kontekście politycznych napięć na Bliskim Wschodzie i aktywności ormiańskich środowisk emigracyjnych w Libanie. W gronie założycieli wymieniani są m.in. Hagop Hagopian (Harutiun Tagushian) oraz pisarz Kevork Ajemian. ASALA miała luźną strukturę komórek kierowanych przez komitety wykonawcze i grupy operacyjne działające autonomicznie poza bezpośrednią kontrolą jednego, centralnego dowództwa.

Działania i taktyka

W praktyce organizacja stosowała przemoc wobec przedstawicieli tureckich placówek i osób związanych z tureckim państwem — przede wszystkim atakując dyplomatów tureckich. Operacje ASALA obejmowały zamachy, wysadzenia, napady i porwania, które miały miejsce między innymi w Europie Zachodniej, Stanach Zjednoczonych oraz na Bliskim Wschodzie. Nieudana akcja w Genewie 3 października 1980 roku zapisała się w historii organizacji i dała jej alternatywny przydomek — Organizacja 3 października. W 1981 roku ASALA opublikowała ośmiopunktowy manifest, w którym przedstawiła swoje żądania i uzasadnienia działań.

Reakcje międzynarodowe i kontrowersje

Ciąg ataków spowodował intensywne śledztwa i polityczne oskarżenia. Turcja oskarżała o wspieranie lub tolerowanie ASALA kilka państw i środowisk, wskazując między innymi na Cypr, Grecję, Syrę i Liban, a także sugerowała wpływy ze strony Związku Radzieckiego. W praktyce dowody na oficjalne finansowanie pozostawały niejednoznaczne, zaś oskarżenia bywały wykorzystywane do tłumienia opozycji; jak zauważa badaczka Tessa Hofmann, tureccy urzędnicy często łączyli działalność ASALA z lokalnymi skrajnie lewicowymi grupami opozycyjnymi.

Skutki i spuścizna

Działalność ASALA doprowadziła do zahamowania niektórych form politycznej aktywności ormiańskiej na Zachodzie, nasiliła zabezpieczenia dyplomatyczne oraz przyczyniła się do międzynarodowej debaty o granicach działań ruchów narodowo-wyzwoleńczych i o charakterze terroryzmu. W efekcie rosnącej presji policyjnej, a także wskutek podziałów wewnętrznych i utraty poparcia publicznego, aktywność organizacji osłabła pod koniec lat 80. Jej agenda — zwłaszcza żądanie uznania krzywdy Ormian z 1915 roku — pozostała ważnym elementem polityki i pamięci ormiańskiej, choć większość środowisk opowiadała się za pokojowymi formami walki politycznej.

  • Metody: zamachy na dyplomatów, eksplozje, porwania.
  • Główne cele: uznanie 1915 r., reparacje, zmiana statusu terytorialnego.
  • Dziedzictwo: wpływ na relacje turecko-ormiańskie i politykę bezpieczeństwa państw przyjmujących diasporę.

Artykuł ma charakter informacyjny i przedstawia zarys historii oraz znaczenie ASALA w kontekście konfliktu pamięci i działań polityczno-militarnych drugiej połowy XX wieku. Dalsze, szczegółowe analizy można znaleźć pod odnośnikami do źródeł i opracowań historycznych.