AlegsaOnline.com

Potoroo Gilberta (Potorous gilbertii) — opis, występowanie i ochrona

Potoroo Gilberta — jeden z najrzadszych torbaczy (ok. 40 szt.), opis, występowanie w Two Peoples Bay, zagrożenia i programy ochronne oraz reintrodukcje na Bald Island.

Autor: Leandro Alegsa

31-03-2026

Potoroo Gilberta (Potorous gilbertii) to australijski torbacz, czasami nazywany kangurem szczurzym. Ma spiczastą twarz i jest mniej więcej wielkości królika. Kiedyś uważany za wymarły, został wpisany na listę gatunków krytycznie zagrożonych. Na świecie pozostało już tylko około 40 sztuk tego zwierzęcia. Gilbert's potoroo jest jednym z najrzadszych ssaków na świecie.

Żyją one na niewielkim obszarze, około 1000 ha (2471 akrów), na południowo-zachodnim wybrzeżu w pobliżu Albany w Zachodniej Australii. Obszar ten znajduje się w rezerwacie przyrody Two Peoples Bay. Potoroos Gilberta zostały wypuszczone na pobliską Bald Island i rozmnażają się z powodzeniem.

Wygląd i zachowanie

Potoroo Gilberta to niewielki, krępy torbacz o krótkich kończynach i długim, rudawym lub szaro-brązowym futrze. Ma charakterystyczny, wydłużony pyszczek i duże oczy przystosowane do aktywności nocnej. Porusza się skacząco, podobnie jak inne pootoroo i kangury szczurze, ale zwykle prowadzi samotny tryb życia.

Dieta i rola w ekosystemie

Głównym elementem diety tego gatunku są podziemne grzyby mikoryzowe (tzw. „trufle”), które potoroos wykopują i zjadają. Dzięki temu są ważnymi roznosicielami zarodników grzybów, przyczyniając się do utrzymania zdrowia lasów i związków symbiotycznych między grzybami a roślinami. Poza grzybami potrafią też spożywać korzenie, bulwy, nasiona i drobne bezkręgowce.

Rozmnażanie

Potoroo Gilberta, jako torbacz, rodzi małe młode, które przez pewien czas rozwijają się w torbie matki. W naturalnych warunkach samica może rodzić niewielką liczbę młodych rocznie; tempo rozmnażania jest stosunkowo niskie, co w połączeniu z niewielką liczebnością populacji utrudnia szybką odbudowę stanu populacji po stratach.

Zagrożenia

Drapieżniki introdukowane – lisy i dzikie koty stanowią poważne zagrożenie dla dorosłych osobników i młodych.
Pożary buszu – duże pożary mogą szybko zniszczyć krytyczne siedliska i zredukować populację.
Utrata i fragmentacja siedlisk – działalność człowieka, zmiany wykorzystania terenu i zmiany w zarządzaniu terenami naturalnymi wpływają negatywnie na dostępność odpowiednich siedlisk.
Mała liczebność i różnorodność genetyczna – niewielka populacja zwiększa ryzyko skutków losowych i obniża odporność na choroby.

Ochrona i działania konserwatorskie

Gatunek został objęty intensywnymi działaniami ochronnymi. Do głównych strategii należą:

Kontrola i eliminacja drapieżników introdukowanych na obszarach występowania.
Translokacje i tworzenie populacji rezerwowych – udana introdukcja na Bald Island jest przykładem prób zwiększenia bezpieczeństwa gatunku poprzez utworzenie dodatkowej, chronionej populacji.
Monitoring i badania – śledzenie osobników, badania genetyczne oraz badania dotyczące diety i ekologii pomagają lepiej planować ochronę.
Programy hodowli zapewniające wsparcie dla populacji dzikich i umożliwiające przeszczepy reintrodukcyjne, gdy jest to konieczne.
Zarządzanie ogniem i rekultywacja siedlisk – działania przeciwpożarowe oraz odtwarzanie naturalnych warunków siedliskowych.

Dlaczego warto chronić potoroo Gilberta?

Poza wartością samego gatunku, potoroo pełni istotną rolę w ekosystemie jako rozprzestrzeniaciel zarodników grzybów micoryzowych, co sprzyja zdrowiu lasów i regeneracji roślin. Ochrona tego torbacza to także utrzymanie bioróżnorodności unikalnych siedlisk południowo-zachodniej Australii.

Jak można pomóc

Wspierać organizacje i programy ochrony poprzez darowizny lub wolontariat.
Popierać działania na rzecz kontroli drapieżników i zarządzania pożarami w rejonach występowania gatunku.
Poszerzać wiedzę i edukować innych o znaczeniu ochrony rzadkich gatunków.

Pomimo że situation tego gatunku jest krytyczna, skoordynowane działania naukowców, władz i społeczności lokalnej pokazują, że możliwe jest zmniejszenie ryzyka wymarcia i odbudowa populacji. Nadal jednak kluczowe jest utrzymanie ochrony siedlisk i ciągłe monitorowanie stanu populacji.

Gilbert's potoroo w Two People's Bay, luty 2009.

Mapa przedstawiająca miejsca zamieszkania potoroo Gilberta

Odkrywanie

Pierwsze naukowe odkrycie potoroo Gilberta miało miejsce w 1840 roku, a nazwę nadano mu w 1841 roku na cześć angielskiego przyrodnika i odkrywcy Johna Gilberta. Gilbert zebrał kilka zwierząt w King George Sound w Australii, w tym tego potoroo. Gilbert's potoroo nie był widziany przez wiele lat, mimo że wielu ludzi szukało go w latach 70-tych. Gatunek ten uważano za wymarły przez 120 lat, zanim został ponownie odkryty w 1994 roku w rezerwacie przyrody Two Peoples Bay. Liz Sinclair badała walabie i złapała potoroo w jedną ze swoich pułapek.

Habitat

Potoroos żyją pod gęstymi krzewami i krzakami. W buszu zrobiły tunele i ścieżki, dzięki którym mogą się łatwo przemieszczać. Kiedy poruszają się powoli, używają wszystkich czterech nóg, ale aby poruszać się szybko, mogą skakać jak kangury. Potoroos są zwierzętami nocnymi i spędzają całe dnie w ukryciu. Na otwartą przestrzeń wychodzą bardzo często. Żyją w małych grupach liczących od trzech do pięciu osobników. Jedzą różne rodzaje trufli i grzybów. Australia ma wiele różnych rodzajów trufli i potoroos lubią jeść wiele z nich. Potoroos mają ostre pazury z trzema palcami, które pomagają im kopać w ziemi, aby znaleźć trufle rosnące w glebie. Po ich zjedzeniu, potoroos pomagają rozprzestrzeniać nasiona trufli poprzez swoje odchody.
Naukowcy znaleźli 40 różnych rodzajów grzybów w odpadach Potoroo Gilberta.

Reprodukcja

Samice potoroosa mogą mieć dwoje dzieci w ciągu roku, ale noszą tylko jedno na raz. Potrafią utrzymać drugi embrion w stanie diapauzy, podczas gdy pierwszy rośnie. Jeśli pierwsze dziecko nie przeżyje, drugie może zacząć rosnąć od razu. Nie wiadomo, jak długa jest ciąża u potoroo Gilberta, ale uważa się, że trwa ona tyle samo, co u potoroo długonosego, czyli około 38 dni.
Dziecko potoroo ma tylko około 1 cm (0 in) długości, kiedy się rodzi. Żyje ono w torbie matki przez około 4 miesiące.

Ratowanie Potoroo

Kiedy potoroo Gilberta został ponownie odkryty, schwytano więcej zwierząt, aby rozpocząć program hodowlany. Miało to pomóc w zwiększeniu liczby potoroo. W ciągu pierwszych kilku lat urodziło się kilka młodych, ale potem hodowla została wstrzymana. Wiele badań przyjrzało się temu, co jedzą i jak żyją, ale nadal nie są w stanie zmusić potoroo do rozmnażania się w niewoli.

W 2001 r. powstała grupa o nazwie Gilbert's Potoroo Action Group (GPAG). Grupa ta pomaga edukować i informować ludzi o potoroo. Pomaga również w zbieraniu pieniędzy na badania i programy hodowlane dla potoroo Gilberta.

Trzy potoroos, jeden samiec i dwie samice, zostały przeniesione na Bald Island w sierpniu 2005 roku. Wyspa ta jest wolna od innych zwierząt, takich jak koty i lisy, które mogłyby zjeść potorosy. Od tego czasu, cztery kolejne potoroos zostały wysłane, aby założyć kolonię hodowlaną.

Istnieje wiele niebezpieczeństw dla przetrwania potoroo Gilberta. Ze względu na niewielki obszar, na którym żyją, mogą zginąć w pożarze buszu. Lisy i koty mogą z łatwością zabić wszystkie potoroo. Może nie być wystarczającej liczby potoroo, aby zapewnić im wystarczające różnice genetyczne do przetrwania wirusa. W Two Peoples Bay nie ma wystarczającej ilości naturalnego buszu, a obok rezerwatu przyrody jest zbyt dużo wykarczowanych terenów.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest potorak Gilberta?

O: Gilbert's potoroo to australijski torbacz, znany również jako szczur-kangur, o spiczastym pysku i wielkości podobnej do królika.

P: Jaki jest status ochronny Gilbert's potoroo?

Potoroo Gilberta jest wymieniony jako krytycznie zagrożony i jest najbardziej zagrożonym ssakiem i torbaczem w Australii.

P: Szacuje się, że ile potoroo Gilberta pozostało na świecie?

O: Na świecie pozostało już tylko około 40 potorożców Gilberta.

P: Gdzie w Australii można spotkać potornice Gilberta?

Potoroos Gilberta żyją na niewielkim obszarze o powierzchni około 1000 ha (2471 akrów) na południowo-zachodnim wybrzeżu w pobliżu Albany w Australii Zachodniej, a konkretnie w rezerwacie przyrody Two Peoples Bay.

P: Czy potornice Gilberta rozmnażają się gdziekolwiek z powodzeniem?

O: Tak, potrzosy Gilberta zostały wypuszczone na pobliskiej wyspie Bald Island i z powodzeniem się rozmnażają.

P: Jakie jest znaczenie programu hodowlanego na Łysej Wyspie?

O: Program hodowlany na Łysej Wyspie jest istotny, ponieważ służy jako sposób na zwiększenie populacji potorosów Gilberta, które są krytycznie zagrożone.

P: Dlaczego potornice Gilberta są ważne dla ochrony?

O: Potorożce Gilberta są ważne dla ochrony, ponieważ są jednymi z najrzadszych ssaków na świecie i odgrywają ważną rolę w utrzymaniu bioróżnorodności ekosystemu, w którym żyją.