Republika Galaktyczna była oficjalnym rządem większości znanej galaktyki w uniwersum Gwiezdnych Wojen, aż do przemiany w Imperium Galaktyczne. Istniała przez tysiące lat przed wydarzeniami z filmów i skupiała w sobie ogromną liczbę niezależnych światów i systemów. Jej centralne instytucje działały z stolicy — planety Coruscant — gdzie obradował Galaktyczny Senat, a administracja centralna koordynowała politykę, handel i obronność. Członkowie Republiki dzielili się wspólnymi zasadami prawnymi: mieli ujednoliconą walutę i język urzędowy, obowiązywały też zakazy i regulacje, np. niewolnictwo było oficjalnie zabronione na terytorium Republiki.
Początki i struktura rządów
Republika była rządem zorganizowanym w formie federacji — republiką federalną — składającą się z niezależnych systemów, które wybierały swoich przedstawicieli do Galaktycznego Senatu. Każda planeta lub system wysyłał senatorów i przedstawicieli, którzy tworzyli prawo i nadzorowali administrację. Na czele rządu stał Najwyższy Kanclerz, wybierany przez Senat w drodze głosowania. System obejmował też instytucje sądowe, w tym Sąd Najwyższy, odpowiedzialne za rozstrzyganie sporów między członkami Republiki.
Rola Zakonu Jedi
Republikę chronił Zakon Jedi — zakon użytkowników Mocy, którzy pełnili funkcje strażników pokoju, mediatorów i dowódców wojskowych w razie konfliktu. Jedi byli wyszkoleni w użyciu zarówno jasnej, jak i przeciwdziałaniu ciemnej stronie Mocy, a ich zadaniem było utrzymywanie stabilności i obrony demokratycznych instytucji Republiki.
Kryzys i manipulacja Palpatine'a
W okresie bezpośrednio poprzedzającym Wojnę Klonów Republika stała się zdecentralizowana i narażona na korupcję. Galaktyczny Senat często bywał sparaliżowany przez biurokrację i spory polityczne — co wykorzystały siły dążące do separacji. Pośród polityków narastało niezadowolenie z rządów kanclerza Valoruma, co doprowadziło do jego odwołania. W wyniku następnych wyborów Senat wybrał na kanclerza Szew Palpatine (znany też jako Sheev Palpatine, później jako Darth Sidious), którego popularność i autorytet wzrosły w czasie kryzysu.
Wiele systemów członkowskich, niezadowolonych z kierunku polityki, opuściło Republikę i utworzyło Konfederację Niezależnych Systemów — zwanych potocznie Separatystami. Jej przywódcą był Hrabia Dooku, który w rzeczywistości działał jako dawny uczeń i tajny sojusznik Palpatine'a. Palpatine prowokował konflikt, operując z obu stron: popierał Separatystów w ich dążeniach politycznych, jednocześnie kontrolując Republikę. Takie działania miały doprowadzić do długotrwałej wojny, osłabienia instytucji Republiki i wyeliminowania Zakonu Jedi.
Wojna klonów i armia
W reakcji na rosnące zagrożenie Republika zdobyła armię — armię klonów — stworzoną, by stawić czoła siłom Separatystów. Siły te dowodzone były przez Jedi i wykorzystywane w konfliktach rozrzuconych po galaktyce. W toku działań wojennych Palpatine uzyskał od Senatu nadzwyczajne uprawnienia, co pozwoliło mu podejmować decyzje wykonawcze i prowadzić politykę wojenną bez normalnych ograniczeń.
Operacja zakończenia Zakonu i powstanie Imperium
Pod koniec wojny Palpatine ujawnił się jako Mistrz Sithów i wykorzystał zaufanie oraz pozycję, by wykonać plan zniszczenia Jedi. Gdy młody rycerz Anakin Skywalker dowiedział się o prawdziwej tożsamości Palpatine'a i poinformował o tym Radę Jedi, doszło do konfrontacji. Mace Windu razem z innymi mistrzami udał się aresztować Palpatine'a — wynik tej akcji został zmanipulowany przez Palpatine'a, który skłonił Anakina do działania przeciw Jedi, co doprowadziło do śmierci Windu i upadku zaufania Anakina do Zakonu.
Na podstawie sfałszowanych przesłanek i własnej retoryki Palpatine wydał rozkaz 66 — polecenie dla żołnierzy klonów, by zabili każdego Jedi na rozkaz. Wykorzystując armię klonów, Palpatine nakazał również Darthowi Vaderowi (byłemu Anakinowi) zmasakrować Świątynię Jedi i zlikwidować niemal cały zakon, włączając w to młodych adeptów. W wyniku tych wydarzeń praktycznie wszyscy Jedi zostali zgładzeni lub zmuszeni do ukrycia się.
Po przedstawieniu tej rzekomej "rewolty Jedi" jako próby przewrotu, Palpatine uzyskał poparcie Senatu do przemiany Republiki w monarchię autokratyczną — Imperium Galaktyczne. Imperium zachowało wiele struktur Republiki, ale zlikwidowało lub podporządkowało wolne instytucje, znacznie rozbudowało aparat wojskowy i ograniczyło swobody obywatelskie. W filmowej kronice, po wydarzeniach znanych z IV Odcinka, Palpatine doprowadził do formalnego ograniczenia roli Senatu, czyniąc władzę cesarską dominującą nad galaktyką.
Opór i odzyskanie wolności
W odpowiedzi na tyranię Imperium powstały ruchy oporu — Sojusz Rebeliantów i inne grupy, które prowadziły partyzancką i zbrojną walkę o przywrócenie wolności i demokratycznych instytucji. Po latach konfliktu i poświęceń, śmierć cesarza Palpatine'a oraz Dartha Vadera, a także zwycięstwo w bitwie pod Jakku doprowadziły do kapitulacji większości struktur Imperium. W wyniku tego na gruzach starego porządku powstała Nowa Republika — próba odbudowy instytucji demokratycznych na całej galaktyce.
Późniejsze konflikty: Nowa Republika, Pierwszy Zakon i Starkiller
Nowa Republika miała jednak trudności z pełnym odtworzeniem dawnej stabilności: resztki Imperium przekształciły się w ugrupowania zbrojne, z których wyłonił się Pierwszy Zakon. Grupy te dysponowały pozostałościami technologii i zasobów Imperium, dzięki czemu zdołały skonstruować potężne superbronie. Jedną z nich była Starkiller Base — broń zdolna niszczyć całe układy planetarne. Pierwszy Zakon użył jej, by zniszczyć stolicę Nowej Republiki i zadać druzgocący cios rodzącej się organizacji politycznej, co ponownie rozgorzało konflikt w galaktyce.
Dziedzictwo Republiki
Republika Galaktyczna pozostaje w opowieściach Gwiezdnych Wojen przykładem wielkiego, wieloletniego porządku politycznego, którego upadek ilustruje, jak korupcja, wojna i manipulacja polityczna mogą doprowadzić do utraty wolności. Z drugiej strony historia ta pokazuje też, że idee demokracji i oporu wobec tyranii potrafią przetrwać — w postaci ruchów takich jak Sojusz Rebeliantów czy później odbudowa w Nowej Republice.